Libelle home » Uit het blad » Interview met Anneke Stehouwer

Interview met Anneke Stehouwer

Interview met Anneke Stehouwer gezien in Libelle 16

Het evenwicht heet het boek dat Anneke Stehouwer samenstelde over de ziekte van haar twee jaar geleden overleden man Martin Bril.

Het verzoek om een boek samen te stellen over de ziekte van Martin kwam van de uitgever. Aanvankelijk wilde ze niet. “Ik wist dat al het materiaal in huis was. De mails en brieven die Martin schreef over zijn ziekte aan vrienden en artsen, de
columns, zijn gedichten. Maar als ik het zou doen, moest ik die mails gaan openen. Dat had ik nog nooit gedaan. Ik wist dat ik alles dan opnieuw zou moeten beleven.”

Je had het materiaal niet eerder gelezen?
“Martin en ik lazen elkaars mails en brieven niet, dus nee. Maar ik wist zeker dat hij er iets mee had willen doen: hij was een schrijver en hij had die aandacht gewild. Toen hij een periode intensief werd behandeld en geen columns kon schrijven voor de Volkskrant ging hij door op zijn website. ‘Ik blijf hier publiceren, want ik kan het lonken niet laten’, schreef hij toen. Erover gesproken hebben we nooit. Toen Martin ziek was, was er eigenlijk niks meer met hem te bespreken. Hij trok zich volledig terug in zichzelf. Maar ik heb twintig jaar met hem geleefd en dan hoef je daar eigenlijk niet meer over te praten. Wanneer ik terugdenk aan sommige blikken van hem of een enkele opmerking weet ik het: wij hadden aan een half woord genoeg. Ik vond dat het verhaal verteld moest worden. Bovendien: als hij het niet gewild zou hebben, had hij alles wel gewist.”

Was het moeilijk om de teksten te lezen? “Het is een heel moeizaam proces geweest, maar ik heb me nooit de bedrogen vrouw gevoeld. Alles wat ik las, wist ik wel. De eerste mail die ik opende, durfde ik pas na tien dagen te printen. Maar het is ook heel goed geweest. Na Martins dood zei een vriendin: ‘Eerst ga je alles herbeleven, daarna komen de herinneringen.’ Ik had geen idee wat ze daar toen mee bedoelde, maar het is precies zo gegaan. Wanneer je naast iemand staat die zo ziek is, beleef je de emoties van de ander. Neemt de ander een hap, dan doe jij dat ook. Ik heb zo met hem meegeleefd dat ik aan mijn eigen emoties niet toekwam. ‘Mam, doe niet zo emo’, zouden mijn dochters nu zeggen, maar door die teksten te lezen, kwam alles terug. Ik lag ’s nachts te zweten, kon niet meer slapen. Ik heb me lange tijd een soort alien gevoeld. Dan liep ik te wandelen en moest ik opeens ongelooflijk huilen. Waarom wist ik niet. Tot ik dacht: o ja, vorig jaar. Ik beleefde de emoties die ik een jaar eerder had weggestopt opnieuw. Ik leefde in een tijd die de tijd niet was. Heel heftig en ik had er geen zin in, maar het moest wel. En als je het uiteindelijk ervaart, valt het ook wel weer mee. De berg is minder hoog dan je denkt.”

In het boek zit ook een brief aan de relatiecoach waar jullie eerder waren geweest. Waarom heb je die geselecteerd? “Om te laten zien in wat voor een rare wereld je terechtkomt als je weet dat je doodgaat. Het is totale paniekvoetbal. Opeens moet alles gefixt worden, ga je je afvragen hoe je huwelijk eigenlijk is. Martin wilde alles mooi. Hij wilde de dingen goed achterlaten. Normaal gesproken kun je denken: als de kinderen straks de deur uit zijn, gaan wij lekker ergens aan de Middellandse Zee zitten en heel hard lachen over dingen uit het verleden. Nu moest ons huwelijk in een dag geklaard worden. Dus niet. Die brief was een soort laatste opwelling. ”

Martin trok zich terug in zichzelf, zei je. Hoe was dat voor jou? “Ik herinner me een moment. Pieter Broertjes, voormalig hoofdredacteur van de Volkskrant, belde en ik hoorde Martin vrolijk met hem praten. Die man had echt geen idee hoe ziek Martin al was toen hij een dagelijkse column op de voorpagina kreeg. Hij wilde dat per se volhouden en hij is tot zes dagen voor zijn dood blijven schrijven. Hij wilde het gevoel houden dat hij nog meedeed, niet alleen een man met kanker was. Maar zijn column schrijven was ook echt het enige wat hij nog kon op een dag. Ik heb toen wel gezegd: en je kinderen dan? En ik? Ik vond dat hij moest stoppen. Ik kon zijn columns op het laatst niet meer lezen omdat ik wist hoe slecht het met hem ging. De trap kon hij niet meer op. Ik verzorgde hem volledig. Dat vergt veel ja. Als je ernaast staat, snap je er niks van hoe iemand met zo’n ziekte omgaat, maar ik moest het accepteren. ‘Ik heb een man die de hele dag in bed ligt en zo nu en dan naar beneden komt om een sigaretje te roken’, las ik een keer in een boek van een vrouw wier man ook ongeneeslijk ziek was. Daar heb ik veel houvast aan gehad. Het idee dat er nog iemand was die met zo iemand leefde. Martin was alleen nog maar met zichzelf bezig. Op een bepaalde manier zijn Martin en ik heel dicht bij elkaar geweest, maar toen hij zo ziek was, was het voor hem te moeilijk om nog van ons te houden. Het idee dat hij ons moest achterlaten, was voor hem niet te hanteren.”

Het hele interview kun je lezen in Libelle 16

Benieuwd naar meer interviews met bekende Nederlanders? Lees het interview met Paul de Leeuw of het interview met Jeroen van der Boom.