Geen mensen met verse stokbroden onder de arm, geen geurende bloemenvelden, geen vrolijke blauwe luiken. Nergens volle terrassen met bistrostoeltjes, nergens volle glazen wijn. In Dombasle-sûr-Meurthe, een dorp onder de rook van Nancy, is het grijs, mistroostig en verlaten. De wereld lijkt er stil te staan. Een fabriek, een spoorweg, een riviertje, wat huizen: verder is er weinig. Wat vindt een succesvol auteur en regisseur hier in vredesnaam, zou je denken? Toch klopt het wel. Alles in dit dorp doet sterk denken aan het decor waarin Grijze zielen zich afspeelt, de roman waarmee Philippe Claudel in 2003 in zowel Frankrijk als de rest van de wereld doorbrak. Deze maand komt hij met een nieuw boek: Het Onderzoek.
Waar komen al die gevoelens vandaan? Is het jouw leven? Mijn boeken zijn deels autobiografisch. Alles wat ik zie en meemaak, wat me zorgen baart en me verwondert, stop ik erin. Maar mijn personages leven niet mijn leven, hebben niet mijn gevoelens of mijn liefde. Ik heb een heel onbezorgde jeugd gehad en ben al dertig jaar samen met mijn vrouw. Ik ben gelukkig, ook al ben ik zonder haar niets. Zonder haar zou ik niet meer willen leven. Die angst en kwetsbaarheid kan ik goed beschrijven. De liefde, het verliezen van de liefde, kan zo verwoestend uitpakken. Het kan je de lust om verder te leven ontnemen. Het kan mensen tot rare dingen drijven.”
Wat heb jij toch met depressie en zelfmoord? Het komt vaak terug in je boeken.“Ik ben daar al heel lang door gefascineerd. Toen ik negentien was, pleegde een vriend van mij zelfmoord, en er gaat geen maand voorbij of ik denk aan hem. Tijdens onze laatste ontmoeting hadden we een stevige discussie. Daarna niets meer. Zelfdoding is zo’n ongekend drama, zo’n gapend gat. Mensen blijven met zo veel vragen achter.”
Je nieuwste boek gaat over een dood-gewone man die bij een bedrijf op
onderzoek gaat naar het grote aantal zelfmoorden dat er wordt gepleegd Langzaam raakt hij compleet de weg kwijt. En wij als lezer op een gegeven moment ook, door alle absurdistische scènes…
Dat was de bedoeling?
“Met dit boek hoop ik mensen aan het denken te zetten, van hun stuk te brengen. Alors, is dat gelukt?”
Je hebt een Aziatische dochter, geadopteerd uit Vietnam. Wil je haar wel laten opgroeien in deze wereld?
“De dingen die ik schrijf, zijn de dingen die me bezighouden en waar ik bij wil stilstaan. En ik hoop er mensen de ogen mee te openen. Maar dat betekent niet dat ik ironisch, somber of boos naar de wereld om me heen kijk. Integendeel, ik ben een positief mens. Er is altijd hoop. Kijk naar wat nu gebeurt in Egypte, Tunesië en Jemen. Dat vind ik hoopvol. Het is het begin van een revolutie, het begin van een vrijheidsgolf. En vrijheid is zó belangrijk. Het is zo’n groot goed om te mogen lezen en schrijven wat je wilt, om te mogen kiezen wat je wilt, om te kunnen doen waar je je goed bij voelt. Dat is de boodschap die ik mijn dochter wil meegeven. Verder wil ik haar laten zien dat het leven ongelooflijk mooi en rijk is. Niet rijk in de zin van geld, maar qua natuur en cultuur. Al die prachtige kleuren en geuren van bloemen, planten, dieren en mensen. Nee, het gaat niet goed met de planeet, mijn generatie heeft de wereld behoorlijk wat schade toegebracht. Maar ik ben ervan overtuigd dat de generatie van mijn dochter de kracht heeft die weer te herstellen.”
Die paradox, dat mensen tegelijkertijd een donkere en een lichte, een vernietigende en een liefdevolle kant kunnen hebben, komt steeds terug, in zowel je boeken als je films.
“Ik heb bijna elf jaar in een gevangenis gewerkt, gaf daar wekelijks les. Het was een schok te ontdekken dat de mannen en vrouwen die daar om de meest ernstige misdrijven zaten geen monsters waren, maar mensen. Gewoon mensen, net zoals jij en ik. De ontdekking dat mensen engelen en monsters tegelijk kunnen zijn, ontketende bij mij een ware innerlijke revolutie. Tot die tijd had ik het idee dat ik wel wist wat goed en fout was. Ik ben hier in Dombasle opgegroeid met eindeloos veel verhalen over de oorlog. De oorlog was overal, en de Duitsers, die waren fout. Maar er bestaat niet zoiets als alleen maar fout of alleen maar goed. Mensen worden gevormd door de omstandigheden waarin ze leven. Het is allemaal zo veel complexer.”
We zijn allemaal grijze zielen. Toch een sombere constatering.“Juist niet. Ik vind dat ondoorgrondelijke, die beide kanten, interessant. Ik zie het zelf als doel in het leven: te vechten tegen het slechte, tegen het beest in ieder van ons. De boodschap in Grijze zielen was overigens uiteindelijk een heel positieve, namelijk dat mensen niet zonder liefde kunnen. Of eigenlijk: niet zonder vrouwen. Vrouwen zetten mensen op de wereld, mannen vernietigen die. Vrouwen zijn praktisch, intelligenter en gevoeliger,
mannen zijn niet zo fijn afgewerkt. Een wereld zonder vrouwen is een vreselijke wereld.”
De keerzijde van succes?“Succes is geweldig, een groot cadeau. Ik had niet durven hopen dat mijn boeken en films de hele wereld over zouden gaan. Maar ik merk dat ik na acht jaar reizen en interviews geven moe ben, dat ik mijn gezin mis. Op dit moment bestaat mijn leven uit vliegvelden, roomservice en gesprekken met journalisten. Gisteravond zat ik nog in Colombia, morgen reis ik weer naar Brest. Ik heb geen sociaal leven meer, kan niemand uitnodigen voor een etentje, want ik ben er nooit. En als ik word uitgenodigd, moet ik vaak ook nee zeggen. Mensen roepen dan dat je bent veranderd en dat je altijd wat belangrijkers te doen hebt. Het zit natuurlijk anders, maar het resultaat is hoe dan ook dat je alleen bent. Ik wil daarom een periode van rust inlassen. Ik wil mijn dochter zien opgroeien, leuke dingen met haar en mijn vrouw doen, en weer een beetje een sociaal leven opbouwen.”
Claudel staat op van de bank en trekt een paar bergschoenen aan voor een wandelingetje. Een petje maakt hem tot echte Fransman. Een charmante Fransman bovendien, nu hij wat meer begint te
lachen en zijn vermoeidheid langzaam lijkt kwijt te raken. Hij maakt grappen over het stereotype beeld dat bestaat over blonde Hollandse vrouwen en Franse minnaars. En neemt met zijn prachtige Leica-camera spontaan een foto van zijn interviewster. Voor zijn eigen portret wil hij overal staan, maar liever niet op de spoorwegovergang. “De treinen rijden hier vaak en hard, je hoort ze niet aankomen. En ik wil nog lang niet dood. Nee, zeg.
Het leven is te mooi.”
Lees het hele interview in Libelle 12
