13-jarige Annelies beviel midden in het bos van dochtertje en begroef haar onder een boom Beeld Getty Images
13-jarige Annelies beviel midden in het bos van dochtertje en begroef haar onder een boomBeeld Getty Images

13-jarige Annelies beviel midden in het bos van dochtertje en begroef haar onder een boom

Annelies van Rhenee (61) was 13 jaar oud toen ze plots weeën kreeg. Ze wist niet dat ze zwanger was. Als jong meisje ging ze er altijd vanuit dat baby’s werden geboren uit liefde. Dat was bij haar zeker niet het geval. Ze was zwanger als gevolg van incest. “Achter elk bericht over een gevonden babylichaam of vondeling schuilt een verhaal.”

Op de Haagse begraafplaats Oud Eik en Duinen is deze week een monument onthuld voor baby’s die geen kans op leven kregen. Pasgeboren kinderen, die na hun geboorte werden achtergelaten op een zichtbare of onzichtbare plek of werden gedood. Stichting Beschermde Wieg nam het initiatief voor de gedenkplek.

Annelies van Rhenee spreekt vandaag bij die onthulling. Het is het eerste monument in Nederland voor deze verborgen doelgroep: kinderen die het licht nooit zagen, omdat zij werden achtergelaten of gedood. En voor hun moeders. Vrouwen die zorgmijdend zijn, die door tal van redenen niet zelf voor hun kind kunnen zorgen, niet eens zwanger mogen zijn en geen hulp kunnen of mogen zoeken. Of vrouwen die het leven geven aan een kindje dat kort daarop sterft.

Biologieles

Zoals in het geval van Van Rhenee. 13 jaar en zwanger als gevolg van incest. “Ik wist niet eens dat ik het was”, blikt ze terug. “Maar dat besef kwam al snel. Ik herinnerde me plaatjes uit boeken van biologieles. En aan de hand daarvan wist ik wat ik moest doen.”

De baby werd dan niet verwekt in liefde, maar er wel in geboren. Toen Van Rhenee naar het gezichtje van haar pasgeboren dochtertje keek, daar in haar eentje in een bos, voelde ze niks dan liefde. “Ik herinner me nog dat ik dacht: hoe kan uit zoveel geweld zoiets moois worden geboren.” Het kindje stierf kort na de bevalling door het gebrek aan hulp. Ze werd begraven bij een boom. “De enige mooie plek, daar in dat bos.” Nooit vertelde ze er iemand over. Hulp was er niet. “Hoe anders was het gegaan als Beschermde Wieg er toen al was geweest?”

Het verhaal van Van Rhenee belichaamt de andere kant van verhalen over gevonden kinderen. Nog steeds komt dat in het nieuws. Zoals afgelopen mei toen het lichaam van een pasgeboren baby werd gevonden in een park in het Brabantse Wernhout. “Mensen hebben echt geen idee”, zegt Van Rhenee. “Vragen zich af: welke moeder doet zoiets. Geen enkele moeder wil haar kind te vondeling leggen of doden. Ik hoop dat dat besef wat meer komt en dat die moeders geholpen worden.”

Vondelingenkamer

Sinds 2014 zet stichting Beschermde Wieg zich in voor vrouwen die om wat voor reden dan ook geen hulp kunnen zoeken. Niet zwanger mogen zijn. Uit angst voor eerwraak, vooroordelen, en tal van andere oorzaken. Het is geen anti-abortusorganisatie, benadrukt operationeel directeur Kitty Nusteling (56). “We zijn pro-choice. Er is een groep vrouwen in Nederland die door bijvoorbeeld incest of angst uit eerwraak niet om hulp durven te vragen. Of dat niet kunnen. Vrouwen die bij ons komen zijn het stadium van abortus soms al voorbij. Omdat ze hun zwangerschap te laat ontdekten, of uit angst een beslissing daarover te nemen, en die bleven uitstellen.” Andere vrouwen komen voor objectieve keuze-hulpgesprekken.

De stichting is bereikbaar voor zwangere vrouwen, desnoods anoniem, om een veilige geboorte te kunnen bevorderen. Met als doel dat de pasgeboren baby’s niet te vondeling worden gelegd of worden gedood. Alle keuzes worden besproken. Beschermde Wieg helpt en biedt ook na de bevalling steun. Naast diverse vondelingenkamers in Nederland heeft de stichting een Beschermde Wieg-kamer in het Haagse Juliana Kinderziekenhuis, onderdeel van het Hagaziekenhuis. Vrouwen kunnen daar anoniem en veilig bevallen.

Tijdens de onthulling op Oud Eik en Duinen vertelt Nusteling over een gebeurtenis vorig jaar, die haar ook al naar deze begraafplaats bracht. Het was juli toen ze een vrouw aan de lijn kreeg, die hoogzwanger was. En zelfs al weeën had. De vrouw beviel van zoontje Daniël, die kort daarna overleed. Waarom had ze niet eerder iemand ingeschakeld? Waarom ging ze niet naar de dokter? “Ze was bang voor oordelen.”

Samen met de moeder reed Nusteling naar Den Haag, naar Oud Eik en Duinen om het kindje te begraven. Ze reden rustig, uit eerbetoon. Onderweg toeterde een man luidruchtig. “Hij had twee maxicosi’s in zijn auto. Ik vroeg aan de moeder of ze het goed vond dat ik er wat van zei. Dat vond ze. Ik deed mijn raam naar beneden en zei tegen de bestuurder: ‘U heeft twee maxicosi’s achterin. Dat betekent dat u gezonde kinderen heeft.’ Daarna liet de moeder het kleine kistje zien waar haar overleden zoontje in zat. ‘Dat is waarom we zo langzaam rijden meneer’, legde ik uit. De conclusie ook hier is: oordeel niet.”

Monument

Het monument dat in brons werd gegoten is sinds deze week te bezoeken op Oud Eik en Duinen en belichaamt dus al die kinderen die geen kans op leven kregen. Toepasselijk staat het op een paar meter afstand van de plek waar Daniël werd begraven. Het beeld is dat van een kindje, iets ouder, maar wel nog een beetje in foetushouding. De baby kijkt in een spiegeltje. “En ziet zichzelf op het moment dat hij of zij nog geleefd zou hebben”, aldus Nusteling.

Op de sokkel staan woorden die moeders die hulp zochten bij de stichting hebben aangeleverd. Woorden als ‘hoop’, ‘geborgenheid’, maar ook ‘radeloos’ en ‘troost’. Het is zo gemaakt dat bezoekers er omheen kunnen lopen. Om alles te kunnen zien. De reden dat Oud Eik en Duinen is gekozen als locatie, is de samenwerking tussen de begraafplaats en de stichting.

Dat het monument er nu is, betekent volgens Van Rhenee en Nusteling dat bewustwording weer een stap dichterbij is. Dat we meer begrip hebben als we een artikel lezen over bijvoorbeeld vondelingkinderen. De weerstand die er bij de oprichting van de stichting was, is inmiddels wel weggeëbd. Op het te vondeling leggen van een baby staat een gevangenisstraf van maximaal vier jaar of een geldboete. De vrouwen die hun baby naar een Beschermde Wiegkamer brengen zijn niet strafbaar.

Annelies van Rhenee is in ieder geval opgelucht dat de stichting bestaat. Ze is er zelf ook werkzaam als vrijwilliger bij het begeleiden van zwangere vrouwen. Uit eigen ervaring weet ze hoe moeilijk het kan zijn. Na haar eerste zwangerschap op haar 13de, raakte ze op haar 15de opnieuw zwanger. Deze keer van een tweeling. Haar vader ontdekte de zwangerschap en regelde een illegale abortus. Zwanger kon Van Rhenee daarna niet meer worden. Nooit meer. “En dus ben ik moeder geworden van vele kinderen, een bonusmoeder.”

Als het monument is onthuld, geeft ze het bronzen kindje een kus op het voorhoofd. Voor haar is het zoveel meer dan een monument. “Het is een erkenning, dat het bestaat. Dat onze kinderen hebben bestaan. Ik weet zeker dat het bij mij anders was gelopen als bijvoorbeeld een docent had geholpen. Maar hoe moet je dat doen als je niet van het bestaan af weet? Ik hoop dat mensen het besef krijgen dat dit gebeurt. Dat ze meer om zich heen gaan kijken.”

Bron: AD.

Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden