null Beeld

25x check-je-vlek: alles wat je moet weten over huidvlekjes in de zomer

Moedervlekken, sproeten, ouderdomswratjes… Vlekjes op je huid zijn normaal, maar het kan geen kwaad om jezelf af en toe goed te controleren. Dermatologen Elsemieke Plasmeijer en Jorrit Terra beantwoorden 25 vragen over vlekjes, de invloed van de zon en goede bescherming.

Wat is het verschil tussen een moedervlek en een sproet?

Dr. Elsemieke Plasmeijer, werkzaam bij Antoni van Leeuwenhoek Amsterdam: “Sproeten zijn licht- tot donkerbruine vlekjes die je vooral ziet bij mensen met een lichte huid. Door de zon kunnen ze donkerder worden. Met het blote oog is het soms moeilijk vast te stellen of een vlekje een sproet of een moedervlek is. Een dermatoloog heeft een speciale loep die uitsluitsel kan geven. Sproeten ontstaan op plekken waar de pigmentcellen in de huid meer pigment aanmaken. Het aantal pigmentcellen in een sproet is normaal. Daarmee verschilt een sproet van een moedervlek, die uit meerpigmentcellen bestaat. Een sproet is volstrekt onschuldig.”

Wat moet je doen als je een nieuwe moedervlek ontdekt?

Dr. Jorrit Terra, werkzaam bij Isala Dermatologisch Centrum Zwolle: “In principe wordt elk mens zonder moedervlekken geboren. Slechts 1 op de 100 mensen heeft een aangeboren moedervlek. De meeste ontstaan tussen je 10e en 30ste levensjaar. Sommige ook nog in de jaren erna. Als je ouder bent dan 40 en je ziet een nieuwe moedervlek, dan is het goed om die in de gaten te houden.”

Is het slim om jezelf af en toe te checken op vlekken?

Terra: “Zeker. Mijn tip: laat iemand meekijken, want je kunt je eigen rug niet goed zien. Neem jezelf minimaal 2 keer per jaar onder de loep. Eventueel kun je foto’s maken, zodat je ze kunt vergelijken.”

Moet je extra oppassen voor huidkanker als je veel moedervlekken hebt?

Plasmeijer: “Ja. Als je er meer dan 100 hebt, of meer dan 5 atypische – deze moedervlekken zijn vaak groter dan 5 millimeter en tweekleurig – dan heb je 7 keer zo veel kans op een melanoom. Dit is de ernstigste vorm van huidkanker. Gemiddeld hebben mensen ongeveer 20 moedervlekken.”

Is een huidkanker-app handig als je je zorgen maakt?

Plasmeijer: “Op dit moment is er nog geen app die ik zou aanraden als je ongerust bent over een plekje. Ze zijn er wel, maar moeten meer doorontwikkeld worden om écht nuttig te zijn bij het ontdekken van verdachte plekken op je huid.”

Wanneer moet je met een plekje naar de dokter?

Terra: “Heel simpel: als je je echt zorgen maakt. Er is een handig hulpmiddel waarmee je zelf kunt bepalen of een plekje verdacht is: de ABCDE-regel. A staat voor asymmetrisch: het plekje is niet rond. B betekent begrenzing: de rand van de moedervlek is onregelmatig en heeft geen scherpe grens. C, colour, is een verandering van kleur. Diameter houdt in dat de vlek steeds groter wordt. En Evolutie wil zeggen dat je veranderingen merkt als jeuk of irritatie, of als de plek gaat bloeden en er korstjes op ontstaan.”

Wat zijn levervlekken?

Terra: “Levervlekken zie je vaak op armen, handen, ruggen en het gezicht. Ze ontstaan ongeveer vanaf je 40ste en worden veroorzaakt door de zon, oftewel uv-stralen. Hoe meer je die op je huid hebt gehad, hoe meer levervlekken je krijgt. Bijna 90 procent van de blanke mensen heeft ze. Ze zijn goedaardig.”

Kunnen ouderdomswratten kwaad?

Terra: “Ze kunnen vanaf je 40ste ontstaan en worden nooit kwaadaardig. Ze komen heel veel voor, maar de oorzaak is niet precies bekend. Waarschijnlijk speelt aanleg een rol. Ouderdomswratjes zijn te verwijderen door ze af te schrapen of te ‘bevriezen’ met wat vloeibare stikstof. Daardoor sterft het weefsel af. Ze kunnen trouwens ook weer terugkomen.”

Er is ook een regel van het lelijke eendje. Hoe zit dat?

Terra: “Stel, je onderzoekt je rug. Valt er onmiddellijk 1 plek op, omdat die op de een of andere manier anders is dan alle andere moedervlekken? Dan noemen we dat het lelijke eendje. Het is goed om daar even extra zorgvuldig naar te kijken.”

Hoe kan het dat sommige moedervlekken roodbruin van kleur zijn?

Plasmeijer: “Dat ligt aan de huidlaag. Hoe donkerder een moedervlek is, hoe meer die aan de oppervlakte in de huid ligt. Lichtere plekjes liggen dus dieper. Roodbruine moedervlekken hebben vaak ook met het huidtype te maken, je ziet ze meer bij een lichte huid.”

Kan het kwaad als je een moedervlek openkrabt of er een haar uit trekt?

Plasmeijer: “Nee. Maar dat het een beetje eng aanvoelt, is niet zo gek. Je wilt natuurlijk voorkomen dat een moedervlek ‘op hol slaat’. Tot nu toe wijst niets erop dat dit bij een gewone moedervlek gebeurt door krabben of epileren.”

Welke manieren zijn er om moedervlekken te verwijderen?

Plasmeijer: “Een moedervlek die de dokter niet vertrouwt omdat het een melanoom kan zijn, wordt altijd weggesneden. Dit gebeurt meestal in een ovaalvorm: hierdoor kan de dokter de wond beter hechten dan wanneer het een cirkel zou zijn. Een bolle moedervlek die hinderlijk is omdat hij bijvoorbeeld achter je behabandje zit, kan ook worden afgeschraapt. Levervlekken en sproeten kunnen worden verwijderd met een pigmentlaser.”

Is huidkanker erfelijk?

Terra: “Er zijn een paar heel zeldzame vormen van huidkanker waarbij genen een rol spelen. Maar in het algemeen kunnen we zeggen dat huidkanker niet erfelijk is. Je huidtype is dat wél. Als het licht is of rossig, dan heb je meer kans op huidkanker. En helaas is het zo dat als je een keer huidkanker hebt gehad, de kans 30 tot 40 procent is dat je het nog een keer krijgt.”

Loop je meer gevaar op huidkanker als je makkelijk verbrandt?

Terra: “Zonverbranding is inderdaad een van de grootste risicofactoren voor huidkanker. Maar zon is ook goed voor een mens, dus ik zou ’m niet mijden. Ga er wel verstandig mee om. Bij de eerste zonnestralen direct vol in de zon gaan liggen, is niet slim. Laat je huid rustig wennen.”

Krijgen ouderen huidkanker?

Terra: “Helaas zien dermatologen steeds meer 20'ers en 30'ers op het spreekuur. Uit onderzoek blijkt dat de leeftijd waarop mensen huidkanker krijgen almaar lager wordt. Hoe dat komt? Een zongebruinde huid wordt gezien als sexy. Tel daarbij op dat er ‘vroeger’ nog geen goede zonbescherming was en een zonvakantie juist heel populair. Redenen waarom er nu veel ouderen met huidkanker zijn.”

Krijg je sneller huidkanker als je geregeld onder de zonnebank ligt?

Terra: “Ja, zeker. Uit studies weten we dat mensen die vaak onder de zonnebank gaan, zich ook in de ‘gewone’ zon vaker onverstandig gedragen. Mijn advies: ga niet onder de zonnebank.”

Er zijn 3 soorten huidkanker. Welke precies?

Plasmeijer: “De meest voorkomende vorm is het basaalcel-carcinoom, per jaar krijgen 48.000 Nederlanders deze diagnose. Dat zijn vooral mensen met een lichte huid die vaak en snel verbranden. Het kan niet uitzaaien. Plaveiselcelcarcinoom zie je vooral bij mensen die veel buiten werken en niet per se snel verbranden. Dit type wordt jaarlijks bij 12.000 mensen vastgesteld. Uitzaaiingen komen gelukkig niet vaak voor. Tot slot krijgen elk jaar zo’n 7000 Nederlanders een melanoom, de meest ernstige vorm van huidkanker die vaker uitzaait. Ongeveer de helft van de melanomen ontstaat uit bestaande moedervlekken. Bij de andere helft gaat het om nieuwe plekken.”

Zon of zonnebank, maakt het uit?

Terra: “Er is wel degelijk een verschil! De zon geeft met name 2 types straling af: uv A en uv B. Denk bij A aan aging, oftewel veroudering. En bij de B aan burning, verbranden. Maar B-stralen zorgen er ook voor dat de huid langzaam wat dikker wordt. Daardoor krijg je een natuurlijk beschermlaagje tegen verbranding. De zonnebank geeft met name uv A-stralen af, en klein beetje uv B. Je huid veroudert ervan, je hebt meer kans op huidkanker en de natuurlijke bescherming is zeer minimaal.”

Wat wordt bedoeld met zonkracht?

Plasmeijer: “Soms is het niet eens zo warm, maar is er wel een flinke zonkracht: dit is de hoeveelheid uv-stralen die de aarde bereikt. Vanaf een factor 3 zou je jezelf moeten insmeren. Veel weer-apps vermelden de zonkracht, dus het is makkelijk bij te houden.”

Kun je door kleding heen verbranden?

Plasmeijer: “Ja, maar dat geldt vooral voor lichte en dun geweven stof. Wil je op safe spelen, kies dan voor donkere kleren van dicht geweven materiaal. Als je veel in het water bent, is het aan te raden om speciale kleding te dragen die extra beschermt tegen uv-stralen. Natte stof laat namelijk meer uv-stralen door dan droge.”

Hoe vaak moet je je insmeren?

Plasmeijer: “Om de 2 uur. Dat doet helaas bijna niemand, maar is wel echt belangrijk. Vaak zeggen mensen: ‘Waarom zou ik mezelf zo vaak insmeren, ik ben helemaal geen zonaanbidder’. Dan vraag ik wat verder en blijkt dat ze wel elke dag 60 kilometer fietsen. De zon weet niet of je op het strand ligt, op de fiets zit of in de tuin aan het werk bent.”

En als je je nou heel dik insmeert?

Plasmeijer: “Onderzoekers hebben in kaart gebracht hoeveel zonnebrandmiddel nodig is om je huid optimaal te beschermen: dat is 30 millimeter per keer, oftewel 7 theelepels. De dikte is vergelijkbaar met een laag pindakaas die je op brood smeert.”

Hoe zit het met de beschermingsfactor: hoe hoger hoe beter?

Plasmeijer: “Factor 30 is in theorie voldoende, maar smeer je dat te dun op, dan blijft er soms maar een factor 15 over. Dan is factor 50 verstandiger. Bij een dunne laag heb je dan nog steeds een redelijke bescherming.”

Is het slim om ’s winters een crème met beschermingsfactor te gebruiken?

Plasmeijer: “Je weet dan redelijk zeker dat je beschermd bent als de eerste fellere zonnestralen zich na de winter aandienen. Je kunt er alleen niet zonder meer van uitgaan dat de beschermingsfactor die op een tube dagcrème of foundation staat ook echt in het product zit. Er wordt niet op gecontroleerd, maar anti-zonnebrandmiddelen, waarbij andere wettelijke regels gelden, wel.”

Maakt het uit wát je smeert? Melk, crème, spray?

Plasmeijer: “Sprays vernevelen op je huid, er blijft te weinig van over om echt goede bescherming te kunnen bieden. Crème en melk zijn beter, duur of goedkoop, maakt niet uit. Het gaat om de beschermingsfactor. En bewaar ze niet te lang. Na een jaar is de factor een stuk lager, ook als het nog niet is gebruikt. Ligt de zonnebrandcrème tijdens de vakantie naast je in de zon, dan kun je die thuis beter weggooien: van de oorspronkelijke beschermingsfactor is nog maar weinig over.”

Tekst: Fija Nijenhuis

Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden