null Beeld

PREMIUM

Alles over familieruzies: voorkomen, uitpraten, of het goedmaken

Ruzie met een partner kan opluchten, ruzie met familie heeft dat effect meestal niet. Maar hoe is zo’n familieruzie te voorkomen? En als er al ruzie is: hoe maken we het weer goed?

“Mijn ouders waren ontroostbaar, maar ik kon niet anders dan ze even niet meer zien. Ook al was ik een volwassen vrouw van 33, mijn ouders bleven mij als een kind behandelen”, vertelt Sunny (35). “Toen mijn zoon in baggy broek, passend bij zijn skate-outfit, aan het kerst-diner verscheen, kraakten mijn ouders hem in het bijzijn van de hele familie af. Toen ze mij vroegen of ik het ook ‘geen gezicht’ vond, was de maat vol. Ik was zó boos. Altijd wilden zij mij hun mening opleggen. Altijd moest ik doen wat zij wilden. Het was tijd dat ik me losmaakte. Dat hiervoor een breuk nodig was, vond ik heel verdrietig. Ik voelde me een slecht mens, dat haar ouders pijn deed.

Mijn zus wees mij daar ook steeds op. Bijvoorbeeld door te vertellen dat mijn moeder niet meer sliep en mijn vader er hartklachten van kreeg. De woorden van een vriendin hielpen mij om toch voor mezelf te kiezen. ‘Als een moeder haar kinderen niet uit het nest gooit, dan moet een kind zichzelf uit het nest gooien’, zei zij. Zo voelde ik het precies. Na een jaar afstand heb ik mijn ouders weer opgezocht. Ik probeerde ze uit te leggen waarom onze breuk nodig was, maar ze begrepen het niet helemaal. Het had geen zin om ze te overtuigen, daar kwam alleen maar nieuwe ruzie van. Voor mijn ouders is onze tijdelijke breuk een zwarte bladzijde, voor mij vertegenwoordigt deze, naast verdriet, ook groei. Ik ben dichter bij mezelf gekomen en trek me niet meer zo veel van mensen aan. Vroeger keek ik altijd of iedereen om mij heen gelukkig was en dan kwam ik pas aan de beurt. Nu zorg ik veel beter voor mijzelf. Het klinkt misschien egocentrisch, maar ik ben een gelukkiger mens geworden. Daardoor lukt het me ook veel beter om met mijn ouders om te gaan. Tegenwoordig voel ik mij in hun bijzijn een volwassen vrouw en geen klein meisje meer. Daardoor lukt het me om te accepteren wie zij zijn. Ik hou van ze.”

Familieruzies houden nooit op en hebben effect op volgende generaties

Taboe en schaamte

Sunny wil alleen anoniem over de ruzie met haar familie vertellen. Haar moeder kan het niet aan als ze herkenbaar haar verhaal doet en iedereen te weten komt wat er speelde in hun gezin. Het tekent de pijn rondom familieruzies. En het taboe. Vuile was hang je niet buiten. “Rondom familieruzies zit heel veel schaamte”, bevestigt familietherapeut, publicist en onderzoeker op het gebied van ouder-kindrelaties Else-Marie van den Eerenbeemt. “Als je niet eens met je familie door één deur kunt, wat ben je dan voor iemand? Dát gevoel kunnen mensen over zichzelf hebben. Daarnaast is er de angst dat je familie te weten komt dat je er met anderen over praat, waardoor zij zich nog meer gekwetst of gepasseerd voelen en de deur voorgoed dichtgooien. Ook al is de ruzie nog zo erg, diep vanbinnen wil niemand zijn familie verliezen. Je verdraagt het meestal ook niet als anderen kwetsende opmerkingen maken over je familie.” Houd de deur op een kier, is het advies van Else-Marie. “Van buren, vrienden of een partner kun je voorgoed afscheid nemen, van familie niet. Familieruzies houden nooit op, ze duren een mensenleven lang en hebben effect op een volgende generatie.”

Doe het voor de kinderen

Dat is het tragische aan familieruzies: iedereen heeft er last van. Voor moeders is het heel pijnlijk als hun zoon door de achterdeur verdwijnt als zijn zus aanbelt, een broer lijdt eronder als zijn zussen niet meer met elkaar praten en kinderen hebben er last van als op vijandige toon over een tante wordt gesmoesd. Alleen al die kinderen zijn een reden om ruzie bij te leggen. Else-Marie: “Wat leren zij van zo’n vechtende familie? Dat je ruzie niet uitpraat, voor eeuwig boos mag blijven en wegloopt als het moeilijk is. Daarnaast drukt een familieruzie ook op kinderen. Zij zijn heel loyaal naar hun ouders toe en willen dat zij gelukkig zijn. Dat kan ze het gevoel geven dat ze moeten compenseren wat ouders door die ruzie tekortkomen. Bijvoorbeeld door ze extra liefde te geven en geen conflicten met hen aan te gaan. Of ze hebben het gevoel dat ze de ruzie in de familie moeten oplossen. Allemaal heel belastend voor ze.”

Ook al kom je uit dezelfde familie, 
dat betekent niet dat je allemaal hetzelfde moet vinden

Stijfkoppen en tere hartjes

Uitpraten, goedmaken, door ladingen pijn en oud verdriet heen, Silvia van Engelen heeft er bijna dagelijks mee te maken in haar praktijk voor psychotherapie en familiehereniging. Zij bemiddelt in familieruzies. “Families bestaan uit stijfkoppen, tere hartjes en alles ertussen”, zegt zij. “Wat de één kwetsend vindt, kan een ander heel anders voelen. Het gaat erom dat je elkaar respecteert. Ook al kom je uit dezelfde familie, dat betekent niet dat je allemaal hetzelfde moet vinden.”

In elke familie is weleens gerommel. Waarom ontaardt dit in de ene in een heftig conflict en in de andere niet? “Als familieleden bij machte zijn om op een respectvolle manier te praten, waarbij er voor iedereen ruimte is om zichzelf te verwoorden én mensen bereid zijn om naar hun eigen gedrag te kijken, komt het wel goed. Als dit niet het geval is, kan een kleine opmerking leiden tot een enorme escalatie”, aldus Silvia.

Mariska (48) maakte dit mee. “Mijn zus heeft altijd óveral commentaar op. Ze is ouder dan ik en kennelijk denkt ze nog steeds dat ze de baas kan spelen. Gék word ik ervan. Laatst zei ze dat ze me te dik vindt. Hállo! Waar bemoeide ze zich mee? Voor ik het wist, gooide ik haar allerlei oude voorbeelden voor de voeten. Haar negatieve opmerkingen over de inrichting van mijn huis, over hoe ik met mijn kinderen omga, het kwam er allemaal uit. Mijn zus vertrok zonder iets te zeggen en ik bleef met een rotgevoel achter. Twee weker later hebben we het erover gehad. Toen lukte het me wel om rustig uit te leggen wat me dwarszat. Dat ze niet álles hoeft te zeggen wat ze over me denkt. Gelukkig begreep ze dat wel. Sindsdien gaat het beter. Ik zie dat ze soms op haar tanden bijt, wat ik wel lastig vind natuurlijk, maar ze roept niet meer van alles.”

Dynamiet

Volgens familietherapeut Else-Marie van den Eerenbeemt is het heel belangrijk om voorzichtig om te gaan met familie. “Ik heb een cliënte die brak met haar broer. Nu hij op sterven ligt, is ze in paniek. Eigenlijk had ze het goed willen maken, maar daarvoor is het nu te laat. Dat is vreselijk, familie is getuige van je leven. Je komt ze steeds opnieuw weer tegen. Ruzie met een partner kan opluchten, met familie meestal niet. Mijn advies is om niet altijd maar te zeggen wat je denkt en vindt. Doe dit alleen als je zeker weet dat het veilig landt en je er samen uit kunt komen. In het wilde weg waarheden rondstrooien is in families vaak als dynamiet. Voor je het weet, ontploft de hele boel. Je hoeft elkaar echt niet heel veel te zien, maar blijf betrokken. Stuur kerstkaarten, ga eens naar een verjaardag en houd de familie-app levend.”

Lukt het om weer met elkaar in gesprek te gaan, graaf dan niet te diep in het verleden

Gelijmd bord

Als het lukt om bij een ruzie weer met elkaar in gesprek te komen, graaf dan niet te diep in het verleden, is het advies van Silvia van Engelen. “Grote kans dat de emoties weer hoog oplopen als je in een jarenlang conflict gaat wroeten. Je hoeft niet tot op het bot te gaan om het weer goed te maken. Het is wel belangrijk om de pijn waar beide partijen mee zitten op tafel te krijgen. Wat helpt is erkenning – dat je van elkaar begrijpt wat er pijnlijk is. Spreek ook uit wat jullie wens is. Elkaar wekelijks zien hoeft helemaal niet het ultieme doel te zijn. Samen bij een sociale gelegenheid als een familiefeest kunnen zijn en je daarin op je gemak voelen, is al een heel mooi streven. Mijn ervaring is dat een gebroken en gelijmd bord altijd een beetje wiebelig blijft, maar het staat wel weer in de kast. Zo is het ook met een bijgelegde familieruzie. Misschien wordt het niet meer als vanouds, maar je zíet elkaar in elk geval weer. De open wonden zijn weg.”

3 veelgemaakte fouten binnen families

1. Ergernissen die we tegen vrienden wel durven uit te spreken, worden binnen families vaak binnengehouden. Met tot gevolg dat zich zo veel narigheid opstapelt dat de bom barst. Geef dus tijdig grenzen aan.

2. Familieleden hebben we niet voor het kiezen. Ze veranderen heeft geen zin. Probeer dit dan ook niet. Gaat die ene zus nooit begrijpen wat je zo moeilijk vindt aan haar? Dan is het beter om het te laten rusten. Klaag er desnoods over tegen een vriendin, maar niet tegen haar.

3. Loop niet weg tijdens een ruzie. Dat maakt de ander alleen maar boos, voor je het weet, is de breuk compleet. Blijf in gesprek, zeg wat je voelt en besteed ook aandacht voor de gevoelens van de ander.

Zussen Anjo en Marjolein legden na tien jaar hun ruzie bij

Anjo schreef een brief die haar zus Marjolein in het verkeerde keelgat schoot. Daarna hadden ze tien jaar lang geen contact. Inmiddels zijn ze weer in elkaars leven en omarmen ze de verschillen tussen hen.

Anjo van der Straten (50): “Ik had het er al een tijdje moeilijk mee dat discussies in onze familie zo ontzettend heftig waren. Er werden soms ook mensen gediscrimineerd. Dat is helemaal niet mijn ding. Als ik er iets van probeerde te zeggen of de felle gesprekken een andere kant op wilde sturen, lukte dat niet. We zijn in onze familie niet praterig opgevoed. Er werd echt wel gevraagd hoe het op school was of wat je had meegemaakt, maar

gevoelens werden niet op tafel gelegd. Mijn gevoelens delen heb ik dus niet geleerd en ik ben er ook niet zo het type voor. Ik ben de stilste van het gezin, denk ik, houd me liever op de achtergrond.

Omdat ik er echt mee zat, besloot ik mijn broers en zussen er een brief over te schrijven. Dat deed ik samen met de zus onder mij, zij voelde zich er net zo ellendig over als ik. In de brief legden we uit wat we graag anders zouden willen. Dat we onze kinderen wilden leren dat je met iedereen op dezelfde manier omgaat, ongeacht waar hij vandaan komt. We bedoelden het goed. Nu weet ik dat het heel onverstandig was om een brief te schrijven, ik zou het nóóit meer zo doen. Het is net als bij social media: het staat zwart op wit en dat kan hard overkomen. Je kunt het niet toelichten.”

“Op verjaardagen van onze ouders ging ik ’s middags en zij ’s avonds”

Ze wilde me niet zien

“Met een goed gevoel deden mijn zus en ik de brieven op de post. We hoopten dat het ruimte zou geven voor openheid om als broers en zussen met elkaar te delen wat belangrijk voor je is. Dat het heel anders uitpakte, bleek al snel. Eén broer belde boos op: wat we nu toch hadden gedaan! Twee andere broers herkenden zich er totaal niet in. Marjolein schreef een kaart terug dat ze de manier waarop we dit hadden gedaan niet kon waarderen. Zij vond het veel te aanvallend en wilde ons een tijdje niet zien.

Ik vond het verschrikkelijk. Ik ben een familiemens, het oudste kind dat altijd het goede voorbeeld moet geven, en had zó het gevoel dat ik het fout had gedaan. Als ik bij mijn ouders op bezoek ging, verdwenen de twee broers die nog thuis woonden naar boven. Marjolein zag ik nauwelijks meer. Op verjaardagen van onze ouders ging ik ’s middags en zij ’s avonds, dat was een soort ongeschreven wet. Als we elkaar ergens tegenkwamen, gaven we elkaar wel een kus maar echt praten deden we niet. Er was een enorme verwijdering. Ik miste haar. Ook al zijn we best wel verschillend, ze is mijn zusje. We horen bij elkaar.”

De verschillen omarmen

“Ik weet niet meer wie nu precies het initiatief heeft genomen. In elk geval vond ik het na tien jaar ruzie wel mooi geweest. We zochten elkaar op en spraken voor het eerst in heel lange tijd écht met elkaar. Marjolein had veel meegemaakt waar ik niet bij betrokken was geweest. Ze was bijvoorbeeld gescheiden. Ik was verdrietig dat ik er niet voor haar had kunnen zijn, maar besloot te focussen op het feit dat we elkaar weer vonden.

Ik ben daar ontzettend dankbaar voor. Toen mijn man vier jaar geleden plotseling overleed, was Marjolein er voor mij en de kinderen. Elke week kookte ze voor ons en ze vroeg vaak hoe het ging. Toen mijn vader een half jaar na de dood van mijn man stierf, waren we met alle broers en zussen voor het eerst in lange tijd weer bij elkaar. Samen stonden we om zijn bed. Dat gaf zó’n fijn gevoel. Sindsdien is er geen ruzie meer geweest. We zijn allemaal ouder, wijzer misschien. Zelf heb ik geleerd om me uit te spreken. Als me iets dwarszit, laat ik het niet meer zo hoog oplopen, maar zeg ik het gewoon. Vroeger ergerde ik me eraan dat Marjolein dingen zo anders deed dan ik, ze was bijvoorbeeld veel meer op de voorgrond. Tegenwoordig omarm ik onze verschillen. Zij is zij en ik ben ik. Dat is goed. Ik ben ongelooflijk blij dat ik haar weer terug heb.”

Marjolein (47): “Ik was boos, verontwaardigd en verdrietig toen ik twintig jaar geleden die brief van mijn zussen kreeg. Dat zij vonden dat er te veel gediscrimineerd werd, legde ik meteen naast me neer. Ik voelde me niet aangesproken, alle mensen zijn voor mij gelijk. Wat ik wel heel lastig vond, was dat ze mij verweten dat ik een weinig zinvol leven leidde. Oké, ik had geen kinderen, maar een carrière, een mooi huis en een boot. Om dat nu te bestempelen als weinig zinvol, vond ik wel heel boud. Ik schreef een kaartje terug met de constatering dat hun wens om te leven en laten leven in de praktijk niet zo heel goed lukte, met hun oordeel over mij. Ik wenste hen een goed leven en daarmee was voor mij de kous af. Als er zo ongefundeerd over mij werd geoordeeld, hoefde ik geen contact.”

Onveilig gevoel

“Ik ging door met mijn leven, totdat ik anderhalf jaar later volledig instortte. Er speelde meer, maar de brief van mijn zussen was de druppel voor mijn burn-out. Het bevestigde mijn gevoel dat ik een buitenbeentje was. Dat heb ik altijd zo gevoeld. Ik ben anders dan de rest. Mijn familie is bijvoorbeeld heel links, ik niet. Mijn zussen hadden een gezin, ik stortte me op mijn carrière. Niet dat ik met ze wilde ruilen, maar het gaf me een eenzaam gevoel.

Om heel eerlijk te zijn, heeft ons gezin nooit als één geheel gevoeld. Ik voelde geen verbondenheid. Dat neem ik overigens niemand kwalijk. Mijn ouders kregen heel jong kinderen – acht stuks en ook nog vrij kort op elkaar. Mijn vader raakte arbeidsongeschikt, waardoor ze het financieel moeilijk hadden. Zij waren aan het overleven en dat gaf mij een onveilig gevoel. In zo’n omgeving durf je niet te praten over gevoelens en wat er echt toe doet. Daar moet je je namelijk veilig voor voelen. Dat gold in elk geval voor mij, maar misschien wel voor ons allemaal.”

Bloedband

“In de tien jaar waarin ik Anjo, een andere zus en de broer die hun kant koos nauwelijks zag, leerde ik leven met onze breuk. Het was gewoon zo. Totdat ik scheidde en een nieuwe man vond. Hij komt uit een heel kleine familie en vond het onvoorstelbaar dat wij elkaar niet meer zagen vanwege zoiets stoms. Ik ben een ontzettende stijfkop en had het moeilijk met zijn uitspraak, maar hij had natuurlijk wel gelijk. Ik weet niet eens meer hoe we in contact met elkaar kwamen, via Facebook geloof ik. Anjo vond het gelukkig meteen een heel goed idee om elkaar op te zoeken. Pas toen ze weer in mijn leven was, merkte ik hoezeer ik haar had gemist. Vrienden kun je in de steek laten, familie niet. Door de bloedband hoor je gewoon bij elkaar. Ook al zijn het mensen met wie je in het dagelijks leven niet meteen zou omgaan, je deelt veel. Zíj kennen je al je hele leven.”

De verschillen omarmen

“In de nacht dat Anjo’s man overleed, kwamen alle broers en zussen naar Anjo’s huis om er voor haar te zijn. Behalve eentje dan, omdat die ver weg woonde en geen vervoer had. Toen mijn vader overleed, voelde ik die sterke familieband opnieuw. Hoe erg deze twee sterfgevallen ook waren, ze gaven ons hele gezin een duwtje in de goede richting. Omdat we van dichtbij hebben gezien hoe betrek-kelijk het leven is, lukt het nu wel om elkaars verschillen te omarmen. Het kan zomaar afgelopen zijn. Dan kun je het maar beter goed hebben met elkaar.

Sinds het overlijden van mijn zwager en vader zijn bij mij alle reserves weg. Als er iets is, spreek ik dat uit. Ik merk dat anderen dat ook doen. Het is fantastisch om te zien dat we dat dus gewoon kunnen, ook al hebben we dat niet van huis uit meegekregen.

Anjo en ik lopen de deur niet bij elkaar plat, maar dat hoeft ook niet. Met heel mijn hart voel ik dat zij er voor mij is als de nood aan de man komt. Daar zijn we zussen voor. En dat is precies wat familie zo bijzonder maakt.”

Tekst: Deborah Ligtenberg

Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden