null Beeld

Als de dokter het óók niet meer weet: alles over alternatieve geneeswijzen

Vreemde klachten? Chronisch ziek? Helpt niets tegen die jeuk, uitslag of hoofdpijn? Of is het vertrouwen in een operatie of 
heftige kuur verdwenen? Misschien heeft een alternatief genezer, die put uit de wijsheid van oude culturen, de oplossing. 

Tegenwoordig kunnen artsen ontzettend veel. Dankzij ingewikkelde apparatuur en uitgebreide bloedonderzoeken zien ze precies wat er in het lichaam aan de hand is, en voor bijna elke aandoening zijn er talloze medicijnen. Maar dat wil niet zeggen dat de dokter altijd het antwoord heeft. Er zijn situaties waarin hij of zij wel iets kan doen tegen de symptomen of de pijn, maar verder met lege handen staat. Dit gebeurt in een enkel geval bij allergieën en auto-immuunziektes zoals reuma, de ziekte van Crohn of lupus.

Of bij colitis ulcerosa, de chronische darmontsteking die 15 jaar geleden werd vastgesteld bij Nicole Buis (45). De

ontstekingsremmers die ze daarvoor gebruikt, bleken schadelijk te zijn voor haar nieren. Ze ging naar een Tibetaanse arts (zie kader) voor ondersteuning. Die schreef kruiden voor en gaf voedingsadviezen om de nieren te ontzien. “Het gaat nu veel beter met me. Mijn nieren gaan niet verder achteruit, ik heb meer energie en kan met een lagere dosis reguliere medicijnen toe. Ook heb ik minder last van bijkomende klachten. Fijn vind ik dat de Tibetaanse arts niet alleen naar mijn darmen heeft gekeken, maar naar mijn hele lichaam.”

Eerlijk zeggen

Veel Nederlanders zoeken hun heil in de hoek van alternatieve geneeswijzen. In 2018 waren volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) circa 750.000 mensen onder behandeling van een alternatieve genezer. De osteopaat, chiropractor en acupuncturist werden het vaakst bezocht.

De redenen om zo’n arts te bezoeken, lopen uiteen. Sommigen willen het gewoon een keer proberen. Ook kan onvrede met de resultaten van een reguliere behandeling een rol spelen. Soms wordt het gezien als laatste redmiddel; we willen er tenslotte alles aan doen om beter te worden.

1 op de 5 Nederlanders bezocht in de afgelopen 5 jaar een alternatief genezer

Nederlanders die de afgelopen 5 jaar werden behandeld door een alternatieve arts, zijn daar doorgaans tevreden over: gemiddeld gaven zij hun behandelaar een 7.9 als rapportcijfer (CBS).

Hoewel alternatieve zorg dus geen zeldzaamheid meer is, vertellen mensen het niet altijd aan hun arts wanneer ze zo iemand raadplegen, homeopathische middelen slikken (naast de reguliere medicijnen) of een bepaald dieet volgen. Ze zijn bang dat hun dokter dan kritiek heeft, hen niet serieus neemt of zelfs zijn handen van ze aftrekt. Verzwijgen is onverstandig, omdat het belangrijk is voor een behandelend arts om een compleet beeld te hebben. En de angst waaruit dit voortkomt, is waarschijnlijk zelfs onterecht. Ook artsen merken steeds vaker dat patiënten goede ervaringen hebben met alternatieve zorg. Sommige van hen hebben zich inmiddels bijgeschoold in fytotherapie (plantengeneeskunde) of homeopathie en bieden dat aan als aanvullende behandeling. Uit een enquête uit 2017 van Genees Je Wijzer, het online platform voor alternatieve therapie, bleek dat 22% van de ondervraagde huisartsen een doorverwijzing naar een alternatieve genezer heeft voorgesteld. In 2016 was dit nog maar 19% procent, in 2015 18%.

Lichaam én geest

In zijn boek Geneeskunst van de wereld pleit de Duitse arts Dietrich Grönemeyer ervoor om alternatieven te gaan omarmen in plaats van direct veroordelen. In dit persoonlijke verslag maakt hij een rondreis langs alternatieve methodes uit andere culturen, zoals ayurveda (een van oorsprong Indiase geneeskunst met veel nadruk op voeding), de grotendeels daarop gebaseerde traditioneel Tibetaanse geneeswijze en de traditionele Chinese geneeskunst (bekend van onder meer acupunctuur). Binnen die culturen hebben kruiden, diëten en massages al duizenden jaren hun bestaansrecht bewezen.

Aan de alternatieven zitten belangrijke voordelen, legt Grönemeyer uit. Ze kijken bijvoorbeeld beter naar het geheel van lichaam en geest, oftewel: de holistische aanpak. Die gaat ervan uit dat wanneer het lichaam ziek is, er vaak een verband is met de geest, met emoties. Wil iemand beter worden, dan moet de genezing dus plaatsvinden op alle niveaus, niet alleen het lichamelijke. Daarom is er veel aandacht voor de persoonlijkheid en de emoties van een patiënt.

Wat is alternatief?

“Geneeswijzen waarvan de werking niet wetenschappelijk bewezen is, maar die volgens patiënten of aanbieders wel helpen, of waarvan ze het gevoel hebben dat het voor hen werkt.”

Hoogleraar Peter Jan Margry in de NRC

Wie gaat dat betalen?

Alternatieve geneeskunde is niet opgenomen in het basispakket, maar vrijwel alle zorgverzekeraars bieden alternatieve behandelingen aan in aanvullende verzekeringen.

Placebo-effect?

Wilma de Boer (56) had al 20 jaar migraine en slikte veel medicijnen om de aanvallen tegen te gaan. Een acupuncturist bracht verandering. “Al na de eerste behandeling voelde ik de spanning in mijn nek afnemen, de plek waar mijn migraineaanvallen begonnen. De huisarts zegt dat migraine ook weleens vanzelf overgaat of dat het een placebo-effect kan zijn, maar ik heb sindsdien geen aanval meer gehad.”

Mensen die dankzij een alternatieve genezer van eczeem, rugpijn, chronische vermoeidheid of migraine af zijn gekomen, krijgen vaker te horen dat het wel het placebo-effect zal zijn. Dat klinkt als: eigenlijk was je helemaal niet ziek, het was gewoon aanstellerij, anders was je niet beter geworden met een beetje hocus pocus. Het placebo-effect houdt in dat iemand beter wordt terwijl er in feite niet wordt behandeld omdat in de pil bijvoorbeeld geen actieve stof zit, terwijl diegene denkt dat er wél een echte behandeling plaatsvindt. Eigenlijk is het heel positief, de (suggestie van een) behandeling spreekt het zelfhelende vermogen van het lichaam aan. Dit effect laat ook zien hoe sterk de connectie is tussen lichaam en geest: als we denken dat we beter worden, zet het lichaam helende mechanismes in werking en kunnen we ook echt beter worden. Het omgekeerde kan ook: als een gezond persoon onterecht te horen krijgt dat hij of zij nog maar 3 maanden te leven heeft, is er een reëel risico dat diegene binnen die periode overlijdt.

Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt nog iets bijzonders: hoe meer ontzag een patiënt heeft voor de arts, sjamaan of healer, hoe groter het effect van de behandeling. Zo maken artsen in witte jassen meer mensen beter dan artsen in normale kleding. Hetzelfde geldt voor medische handelingen: hoe meer en vervelender de bijwerkingen, of hoe viezer het medicijn, hoe beter het werkt. We worden dus eigenlijk allemaal (weleens) beter van het placebo-effect, of we nu naar een reguliere arts gaan of naar een alternatief genezer.

7 alternatieve geneeswijzen

Er bestaan honderden vormen van alternatief genezen. De volgende methoden worden in het westen steeds vaker toegepast.

1. Acupunctuur

Wat? De werking van acupunctuur berust op het idee dat zich in ons lichaam onzichtbare banen bevinden waarlangs de energieën lopen. Deze stromen kunnen uit balans raken of stagneren.

Voor welke klachten? Hoge bloeddruk, lage rugpijn, migraine, knieklachten en andere pijnklachten. Ook overgewicht en rookverslaving worden ermee aangepakt.

Hoe werkt het? De loop van de chi (energie) wordt gecorrigeerd met fijne naalden die op gevoelige punten worden geplaatst. Deze acupunctuurpunten corresponderen met de energie van organen.

Voordeel: geen bijwerkingen en risico’s.

Nadeel: behandelingen moeten vaak

2. Osteopathie

Wat? Het gedachtegoed van de Amerikaanse arts Andrew Still is een manuele onderzoeks- en behandelmethode. Osteopaten proberen weefsels, gewrichten en organen beweeglijker te maken waardoor pijn vermindert en het lijf zich beter kan herstellen.

Voor welke klachten? Rug- en nekpijn, hoofdpijn, migraine, buikklachten, zwangerschapskwalen, darmkrampjes bij kinderen en (huil)baby’s.

Hoe werkt het? De osteopaat zoekt naar een bewegingsbeperking die mogelijk een aandeel heeft in de klachten en probeert de gevonden beperking op te lossen met (zachte) handgrepen.

Voordeel/nadeel: als de behandeling aanslaat, is dat al na 3 à 4 consulten. Is er dan nog geen verbetering opgetreden, dan wordt de behandeling vaak gestaakt.

3. Fytotherapie

Wat? Geneeskrachtige kruiden en planten.

Voor welke klachten? Te veel om op te noemen.

Hoe werkt het? Planten kunnen werkzame stoffen bevatten die als thee, in poedervorm of als aftreksel worden gebruikt. Van veel kruiden is inmiddels wetenschappelijk bewezen dat ze werkzame stoffen bevatten. Ook een aantal reguliere medicijnen is afgeleid van planten, zoals aspirine (berkenbast), digoxine (medicijn tegen hartritmestoornissen, afgeleid van digitalis), pijnstillende morfine (papaver).

Voordeel: vaak geschikt voor zelfmedicatie, en veel producten zijn verkrijgbaar bij de drogist.

Nadeel: sommige middelen hebben bijwerkingen. Door sint-janskruid wordt de huid bijvoorbeeld overgevoelig voor zonlicht. Op infofyto.nl staat betrouwbare informatie over werkzame planten.

25% van de vrouwen ging naar 
een alternatief genezer, tegenover 
14% van de mannen

4. Chiropraxie

Wat? Chiropraxie gaat ervan uit dat veel lichamelijke klachten veroorzaakt worden door stoornissen in de wervelkolom. Door hier ‘blokkades’ op te heffen, zou pijn verdwijnen.Voor welke klachten? Voor met name rug- en nekklachten, maar ook artrose, vermoeidheidsklachten en migraine.

Hoe werkt het? De bekendste techniek is het terugduwen van vastzittende of scheve wervels in rug of nek, ‘kraken’ genoemd. Een behandeling kan ook bestaan uit massage, het bewegen van gewrichten en oefeningen om de spieren te versterken.

Voordeel: geen gebruik van medicatie.

Nadeel: ‘kraken’ kan tijdelijk stijfheid en pijn veroorzaken en in sommige gevallen kunnen de klachten juist verergeren.

5. Ayurveda

Wat? Traditionele Indiase behandelingen waarbij dieet en kruiden een rol spelen, naast massages en meditatie.

Voor welke klachten? Onder andere voor problemen met de stofwisseling, allergieën en stress. Hoe werkt het? 3 energieën bepalen door een unieke samenstelling iemands persoonlijkheid: Vata (beweeglijk, veranderlijk), Kapha (rustig, bezitterig) en Pitta (vurig, hartstochtelijk). Bij een teveel van een soort energie probeert de Ayurveda de balans te herstellen door middel van meditatie, lichaamsbeweging en voeding.

Voordeel: laagdrempelig en makkelijk zelf toe te passen.

Nadeel: het kan lastig zijn om het juiste type te bepalen, veel mensen zijn een mix van verschillende types.

6. Traditioneel tibetaanse geneeskunde

Wat? Therapie die veel met kruiden en voeding werkt, maar ook met meditatie, massages, ademhalling en klanken waarbij gezocht wordt naar de balans tussen de elementen vuur, water, aarde, ruimte en lucht.

Voor welke klachten? Onder andere voor problemen met de stofwisseling, allergieën en stress.Hoe werkt het? TTG onderscheidt 3 energieën: beweging, stofwisseling en vochtigheid. Iemand kan uit balans raken als een van de 3 te veel domineert.

Voordeel: elementen van TTG zijn wetenschappelijk onderbouwd: van meditatie en massages is aangetoond dat ze stress verminderen.

Nadeel: kruiden kunnen bijwerkingen hebben of niet goed samengaan met reguliere medicatie.

Hoogopgeleiden bezoeken 
vaker een alternatief genezer 
dan laagopgeleiden

7. Klassieke homeopathie

Wat? De Duitse arts Samuel Hahnemann (1755-1843) bedacht dat je ziekte kon bestrijden door een sterk verdund gif toe te dienen dat de symptomen van die ziekte kan oproepen.

Voor welke klachten? Voor állerlei klachten. Hoe werkt het? ‘Het gelijke kan het gelijksoortige genezen’ is een gedachte die later succesvol werd toegepast bij het ontwikkelen van vaccins. Zo zou misselijkheid bestreden kunnen worden met een verdunde oplossing van de braaknoot. Hahnemann keek ook naar de persoon in kwestie en kwam zo tot een lange lijst van homeopathische types.

Voor/nadelen: homeopathie is onderhevig aan kritiek: in een middel dat sterk verdund is, zit in feite geen actieve stof. Waarom zou het dan werken?

Tekst: Hanny Roskamp. Beeld: iStock. Bronnen: Geneeskunst van de Wereld, Dietrich Grönemeyer; geneesjewijzer.nl, CBS, Alternatieve geneeswijzen: contact en opvattingen, 2019, Volkskrant, NRC, New York Times, Scientific American, Psychology and Behavioral Sciences 2016, Mcgill J Med.

Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden