null Beeld

Als je altijd in de schaduw van je zus staat

Natuurlijk: het is fijn om zussen te hebben, maar wat als de ene zus altijd meer aandacht krijgt dan de ander? Dat kan voor flink wat rivaliteit en onzekerheid zorgen. Gelukkig is het nooit te laat om af te rekenen met dit soort negatieve gevoelens. Tijd voor wat zussenrelatietherapie!

Online redactie Libelle

"Ah, daar is mijn knapste oudste kind!”, riep mijn vader vaak als ik hem zag. En als mijn zusje tien minuten later binnenkwam, zei hij verrukt: "Mijn liefste jongste dochter!” En toen er kleinkinderen kwamen, waren dat zijn mooiste oudste kleindochter, slimste oudste kleinzoon, sportiefste middelste, grappigste jongste, etcetera. Het was zijn manier om ons duidelijk te maken dat we hem allemaal even lief waren. Mijn ruim drie jaar jongere zus en ik mochten er als kind zijn en we waren precies goed zoals we waren. Dus was zij, zoals dat hoort, jaloers op dingen die ik als oudste al mocht en zij nog niet. En voelde ik me soms niet gezien, zoals toen we een outfitje voor mijn afstuderen gingen kopen. Mijn zusje, die een stuk langer is dan ik en bij wie alles staat, paste in de winkel ook van alles en daar ging alle aandacht naar uit. In tranen ben ik die winkel uit gestampvoet, ze hadden het niet eens door… Af en toe halen we deze herinneringen nog op, om elkaar te plagen met die momenten dat we dachten dat de ander meer aandacht kreeg.

Wie is hier eigenlijk de liefste?

"Het is er altijd", zegt psychotherapeut Hanke Geertsema, die zelf drie zussen heeft, over het hardnekkige gevoel dat je achtergesteld wordt of dat je zus het oogappeltje is. “Meisjes willen allemaal het schattigste poesje uit het nest zijn, dus is er tussen zussen altijd competitie en jaloezie over de vraag: wie is hier eigenlijk de liefste? Zo ontstaat er een heel spel met zowel moeder als vader. Met je moeder moet je je identificeren, maar je moet je ook van haar losmaken. Bij je vader speelt meer het prinsessengevoel en soms zelfs concurrentie met de moeder (‘Later ga ik met papa trouwen’). Een vader is de eerste man met wie je een relatie hebt en zijn oordeel en waardering zijn heel belangrijk en bepalend. Het is de taak van de ouders om al die gevoelens op een speelse manier te begrenzen, omdat iedereen al heel snel een positie inneemt. Die rollen kunnen je enorm vastzetten in het leven, vanuit een hardnekkige, innerlijke overtuiging. Krijg dat maar eens uit je systeem als je er achttien jaar lang elke dag weer van doordrenkt wordt." De tijd waarin je opgroeit, de financiële omstandigheden van je ouders, je plek in het gezin, het kan allemaal van invloed zijn op het gevoel dat je achtergesteld werd, zonder dat daar daadwerkelijk sprake van was. Zelfs de simpelste dingen vergeet je soms nooit meer. Jet (34) kan bijvoorbeeld niet aanzien hoe verwend haar vijftien jaar jongere zusje is: “Ik kreeg vroeger écht geen scooter, maar zij wel. En terwijl ik als tiener ieder weekend werkte, slaapt zij uit en krijgt alles wat ze wil.” Dat het bedrijf dat haar ouders opbouwden toen zij kind was inmiddels een topomzet draait en dat de omstandigheden waarin haar zus opgroeit heel anders zijn dan toen, weet ze best, tóch steekt het.

Het komt voor

Hoewel we dus vrij vaak alleen maar dénken dat de ander de oogappel is en voorgetrokken wordt, is een van de kinderen meestal toch de favoriet van een van de ouders. Dat zegt de Amerikaanse schrijver Jeffrey Kluger in zijn boek The Sibling Effect. Hij beweert zelfs dat dat bij 95%van de ouders het geval is en dat iedere moeder of vader die het ontkent liegt. Volgens Kluger is het ook natuurlijk om een favoriet kind te hebben. “Zo zijn we geprogrammeerd: ouders zoeken in hun kind naar trekken die ze bij zichzelf herkennen." Een onderzoek van de Universiteit van Californië ondersteunt zijn uitspraken. Drie jaar lang werden 400 vaders en moeders gevolgd. De conclusie was uiteindelijk dat 65% van de moeders en 70% van de vaders een voorkeur had voor een van hun kinderen. Het is dan wel niet de 95% waar Kruger over spreekt, maar ontkennen dat het voorkomt heeft geen zin. Toch is dat wat de ouders van Joyce (33) nog altijd doen. “Op mijn achttiende ben ik meteen uit huis gegaan, omdat ik er in ons gezin gewoon niet bij hoorde. Ik dacht altijd: ik ben ongewenst, wat doe ik hier? Sindsdien ben ik in therapie, omdat ik nog steeds last heb van depressies. In groepssessies heb ik wel geprobeerd om met mijn ouders te praten, maar het zijn struisvogels. Ze zijn ervan overtuigd dat ze alles goed verdelen. Financieel gezien is dat ook zo, maar wat aandacht betreft zeker niet. Zo lang ik me kan herinneren heeft mijn moeder een voorkeur voor mijn zus, die een paar jaar ouder is dan ik. Ze zijn allebei heel aanwezig en trekken altijd de aandacht, terwijl ik introvert ben, een teruggetrokken dromer. Toen ze twaalf was, kreeg mijn zus een ernstig ongeluk, en vanaf dat moment wist ik – ik was negen - : vanaf nu moet ik het écht alleen doen. Gelukkig heb ik het door alle therapie inmiddels wel een plekje kunnen geven. Ik wil mijn dochtertje natuurlijk absoluut niet dezelfde opvoeding geven. Zij zal altijd het gevoel krijgen dat ze er mag zijn om wie ze is, iets wat ik zelf zo gemist heb."

Geen opzet

Contextueel therapeut Els Sloot van De Familiezaak: “Hoewel het soms misschien moeilijk te geloven is, doen ouders het niet expres, er zit geen opzet in. Je kunt ervan uitgaan dat ze geven wat binnen hun mogelijkheden ligt. Dat ze aan het ene kind makkelijker kunnen geven, zegt niets over het kind of over houden van, maar heeft te maken met de voorgeschiedenis van de ouder, met associaties en positieve of negatieve ervaringen, bijvoorbeeld dat het ene kind op een jong overleden oma lijkt, op wie je moeder dol was, en het andere niet.” Dus het feit dat je op je gierige tante Cato lijkt die je vader vroeger altijd hardhandig bij zijn oor greep, kan van invloed zijn op hoe je ouders met je omgaan? Jazeker, meent Els Sloot, maar als ouders op die manier de rekening van hun eigen voorgeschiedenis doorgeven, kun je die als kind ook bij ze terugleggen zodat volgende generaties er geen last meer van zullen hebben. “Als je het in de gaten krijgt, kun je eens gaan onderzoeken hoe je eigen ouders zijn opgegroeid, of er in hun jeugd een tekort ontstaan is. Dat zou je samen met je zus kunnen doen door bijvoorbeeld fotoboeken te bekijken en over vroeger te praten met je ouders. Vraag om herinneringen, hoe zij zich voelden toen ze bijvoorbeeld tien waren, en leef je in. Daardoor kun je ervaren dat het niet met jou als persoon te maken heeft, maar met wat je ouders aan tools meegekregen hebben om jou groot te brengen."

Kijken zonder oordeel

En als je nu eens helemaal geen zin hebt om oprechte belangstelling te tonen na alles wat er gebeurd is? Els Sloot: “Je kunt er je hele leven tegen blijven knokken, maar bedenk dan dat als je zicht krijgt op hoe het zat en dat aan elkaar kunt laten zien, er ook erkenning voor je onrecht kan komen. Misschien heb je die tot nu toe nooit gekregen, wat je ook probeerde. Door je te verdiepen in de geschiedenis van je ouders, kun je proberen open te staan voor hún onrecht. Als jij daar oog voor hebt, krijgen je ouders dat misschien ook voor jou. Probeer te kijken zonder er een oordeel aan te plakken, dat kan je vrij maken.” In het geval van Mariette (50) is dat verre van eenvoudig: “Mijn vader had een narcistische persoonlijkheidsstoornis en een van de symptomen daarvan is dat hij mijn zus enorm voortrok. Alle positieve eigenschappen projecteerde hij op haar, terwijl hij zijn negativiteit voor mij bewaarde. Dit veroorzaakte een enorm ongelijke situatie wat betreft onze rollen in het gezin. Mijn zus kreeg een machtspositie, waardoor ze, denk ik, het gevoel kreeg dat ze meer waard was dan ik. Tot op de dag van vandaag kleurt dat onze verhouding. Vroeger was ik bang voor haar scherpe tong en nog steeds kan ze me enorm kwetsen. Het is verdrietig dat onze verhouding door onze opvoeding in de basis zo verstoord is geraakt. Hoewel ik heel goed begrijp wat er vroeger aan de hand was, maak ik soms nu al zorgen over het moment dat onze ouders er niet meer zullen zijn, dat die oude patronen tussen ons dan weer op zullen spelen.”

Zussenissues

“In mijn praktijk zie ik regelmatig zussen tussen de veertig en vijftig jaar”, zegt psychotherapeut Hanke Geertsema. “Ik vind het altijd bijzonder als ze het met elkaar aangaan, want het serieus nemen van onopgeloste gevoelens tussen zussen, en er in therapie tijd en ruimte voor maken, kan een hoop vrede geven. Ook voor de kinderen van de zussen, want die hebben er als neven en nichten ook last van en anders lopen dingen generaties lang door. En daarbij: als de ouders er niet meer zijn, ben je echt aan elkaar overgeleverd en dan zijn onopgeloste zaken vaak reden voor een breuk. Maar eigenlijk kun je niet met je zussen breken, omdat ze onlosmakelijk gekoppeld zijn aan je gevoel over jezelf, aan jaloezie of misschien zelfs afgunst, aan de gedachte of je er mag zijn, explosief materiaal dat je in je binnenste raakt. Door erover te praten en te voelen, leer je jezelf beter kennen en sta je sterker in je schoenen, waardoor je het contact lichter en luchtiger kunt houden."

Geven en nemen

Net als het in de context plaatsen van de voorgeschiedenis van je familie, gaat het verbeteren van de zussenrelatie echter niet vanzelf, benadrukt Geertsema. "Het is hard werken, want het uitzoeken lost het nog niet op. Met name de onzekerheid die je al zo lang voelt, kan behoorlijk in de weg zitten, net als jaloezie en andere ingesleten patronen. Bedenk eerst wat je zelf wilt van je zussen. En daarna moet je steeds weer met elkaar bespreken wie wat doet en wat iedereen nodig heeft. Het gaat om geven, nemen, luisteren, begrijpen, maar het is de moeite waard om er tijd aan te besteden met elkaar. Hoe oud je als mens en dus ook als zus inmiddels ook bent."

Tijd voor wat quality time met je zus? Bij Libelle krijg je nu meer dan 50% korting op de dagentree van Thermen.

Tekst: Caroline Griep. Beeld: iStock

De leukste artikelen van Libelle ontvangen in je mailbox? Meld je aan voor onze nieuwsbrief.

Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden