null Beeld

Als je kind zich meisje noch jongen voelt. Evelien: “Ik heb haar altijd gesteund”

Eveliens dochter ontdekte op haar zestiende dat ze non-binair is: ze voelt zich geen vrouw en geen man. “Ik zag hoe opgelucht ze was. Eindelijk kon ze een naam geven aan haar gevoelens.”

Evelien (41): “Met tranen in mijn ogen keek ik vanuit de hoek van de ziekenhuiskamer naar Nanoahs platte borstkas. Ze was net bijgekomen van de zware operatie. Ik zag al een tijdje dat haar borsten niet meer bij haar pasten, maar nu ze weg waren, voelde het alsof ook mijn dochter was verdwenen. Ik probeerde mijn emoties te verbergen. Dit moment draaide om mijn kind, niet om mij. Nanoah liet haar tranen de vrije loop toen ze naar haar borst keek. Zij huilde van geluk. Eindelijk begon haar lichaam te passen bij hoe ze zich vanbinnen voelt: geen man én geen vrouw.”

Hoop

“Nanoah werd ruim twintig jaar geleden geboren. Ze was een grote verrassing. Ik was twintig, net klaar met mijn havo en verliefd op een Nigeriaan die woonde in het asielzoekerscentrum waar ik schoonmaakte. Van het een kwam het ander en ik raakte zwanger. Allerminst ideaal, maar we hielden van elkaar en besloten ervoor te gaan. We kregen een dochter en noemden haar Nadia, wat hoop betekent. Hoop op een verblijfsvergunning voor haar vader en een mooie toekomst. Het werkte: anderhalf jaar na Nadia’s geboorte kreeg haar vader het bericht dat hij definitief mocht blijven en vlak daarna beviel ik van onze zoon. We waren een gelukkig gezin.

Dat ons meisje anders was dan andere meisjes zagen we snel. Vanaf groep twee weigerde ze maillots, rokjes en jurkjes te dragen. En roze was ook niet oké. Ik ben zelf eigengereid en was trots dat mijn dochter op jonge leeftijd al aangaf wat ze wilde. Ergens vond ik het ook wel jammer. Ik vond het leuk haar als een echt meisje aan te kleden, maar bewoog mee met haar voorkeuren. Nadia werd in haar kleding en gedrag steeds stoerder. Leerkrachten vonden het lastig dat ze altijd haar mening uitte. Ze kwam ook op voor anderen, soms ten koste van zichzelf. Ze speelde voornamelijk met jongens en was gek op voetbal. Ik zocht er niks achter, ze was nog zo jong. Tot een moeder mij op het schoolplein vroeg of ik niet bang was dat ze lesbisch was. Haar vraag verbaasde mij. Waarom zou ik daar bang voor zijn? Ik had er überhaupt nog nooit over nagedacht of ze later met een man of vrouw thuis zou komen.

Op haar dertiende kondigde mijn dochter aan dat ze me iets moest vertellen. Ik zat op de bank een boek te lezen. ‘Mam, ik denk dat ik biseksueel ben.’ Ik reageerde nonchalant dat dat prima was, en ging verder met lezen. Het maakte me niks uit, als mijn kind maar gelukkig was. Haar coming-out bleek het begin van een jarenlange zoektocht. Het ging om meer dan tot wie ze zich voelde aangetrokken: ze voelde zich ook niet lekker in haar lichaam. Ze kreeg op jonge leeftijd al borsten en schaamde zich daar enorm voor. Ze droeg altijd wijde kleding om ze te verbergen. Maar waarom walgde ze er eigenlijk zo van? Ze ging op onderzoek uit. Ze las boeken over seksuele voorkeuren en gender, werd lid van het COC en ontmoette steeds meer mensen die niet in het standaard ‘heterohokje’ pasten. Ze schaamde zich niet voor haar zoektocht. Op school sprak ze er vrijuit over en ze nam mij mee in elke stap. Ze vertelde enthousiast wat ze ontdekte. Panseksueel, intersekse, queer: voor mij was het een compleet nieuwe wereld. Ik vond het fijn dat ze er zo open over was, want dat was niet vanzelfsprekend: bij haar vader had ze nooit zichzelf kunnen zijn. Ze was niet de dochter op wie hij had gehoopt. Hij vond haar als kind al jongensachtig en brutaal.

Als ik niet thuis was, was het altijd strijd. Ik kreeg geregeld paniekerige telefoontjes over dat papa raar deed. Hij heeft haar nooit fysiek iets aangedaan, maar de ruzies liepen hoog op. Ik kon zijn gedrag niet accepteren. Toen Nadia negen was, ben ik bij hem weggegaan. Het contact tussen hen verwaterde. Toen ze hem vertelde dat ze op meisjes viel, werd de kloof groter dan ooit. ‘Je bent mijn kind niet meer’, zei hij. Toen wist mijn dochter dat ze met haar zoektocht niet bij haar vader terechtkon.”

null Beeld

Non-wat?

“Op haar zestiende vond ze haar antwoord: ‘Mam, ik denk dat ik non-binair ben.’ Non-wat? Ik had er, net als zij, nog nooit van gehoord. Ze legde uit dat het inhoudt dat je je geen meisje voelt, maar ook geen jongen. Daar kon ik me niks bij voorstellen. Ik ben een vrouw en voel me ook zo. Maar ik zag hoe opgelucht ze was, eindelijk kon ze een naam geven aan haar gevoelens. Ik liet het kort bezinken, keek naar haar en dacht: ja, ik vind het wel passen. Je bent geen jongen, maar ook geen meisje. Jij bent gewoon jij.

De consequenties van het non-binair-zijn vond ik pittiger. Ze wilde zo snel mogelijk van haar borsten af. Ze hoorden niet bij haar, ze wist het zeker. Na een psychologisch traject bij het genderteam van het VU medisch centrum in Amsterdam kreeg ze groen licht. Terwijl zij door het dolle heen was, had ik voor het eerst moeite met haar proces. Afscheid nemen van haar vrouwelijke lichaam maakte concreet dat mijn dochter mijn dochter niet meer was. Ik heb nooit geprobeerd het uit haar hoofd te praten. Ik wilde dat zij de vrijheid voelde om haar eigen pad te bewandelen. Ik wilde haar niet belemmeren met mijn verdriet. Het raakte me diep om haar na de operatie in zo'n ander lichaam te zien, maar haar blije gezicht gaf me rust. Eindelijk was ze bevrijd van wat haar zo overduidelijk vrouw maakte. Haar naam liet ze officieel veranderen in Nanoah: geen meisjes- en geen jongensnaam. Ook weer een flinke kluif voor mij als moeder. Nadia was de naam die ik haar had gegeven. De naam die stond voor hoop op een mooie toekomst. Ik heb maanden moeten wennen. Ontelbaar vaak ben ik erover gestruikeld, maar inmiddels roep ik deze naam zelfs als ik boos ben.”

Vlak voor haar operatie kwam ze telefonisch uit de kast als non-binair voor haar vader. Hij was woedend. God had haar niet zo gemaakt. Bijzonder genoeg heeft Nanoah begrip voor zijn reactie. Voor het feit dat zijn cultuur anders is. Hij blijft haar vader en ze houdt van hem. Ze hebben nog weleens contact, maar vermijden het onderwerp. Gelukkig is de rest van onze omgeving heel ruimdenkend. Mijn ouders, haar opa en oma, staan altijd voor haar klaar. Net als mijn vrienden en huidige partner. Alleen haar broertje vindt het soms moeilijk. Zijn vrienden zeggen weleens dat ze Nanoah raar vinden, en hij snapt het zelf ook niet altijd. Hij is zeventien en wil niets liever dan normaal zijn, dus heeft hij het er zo weinig mogelijk over.

Buiten onze tolerante bubbel stuiten we vaak op onbegrip. Nanoah is online open over haar proces en is veel in het nieuws geweest omdat ze de tweede Nederlander is met een X in haar paspoort. De letter die zegt dat ze noch man, noch vrouw is. Het is voor haar het bewijs dat ze bestaat. Maar op sociale media waren de reacties op zijn zachtst gezegd hatelijk. Zo riepen mensen dat Nanoah gestenigd zou moeten worden. Daar maak ik me zorgen over. Ik hoop met heel mijn hart dat ze vrij en veilig door de wereld kan bewegen, en dat mensen beseffen dat je iemand niet hoeft te begrijpen om respect te hebben. Nanoahs zoektocht is nog niet klaar. Ze is nu met het genderteam in gesprek over de verwijdering van haar baarmoeder. Ook hierin sta ik weer volledig achter haar. Ik ben trots dat ze de moed heeft om haar eigen geluk na te jagen. Dat is alles wat ik voor haar wil: geluk. Hoe dat er ook uitziet. En mijn dochter ben ik niet verloren. Ze is getransformeerd naar mijn kind. Nadia is geworden wie ze moest zijn: Nanoah.”

Nanoah (20): “Ik was geen typisch meisje, maar ik wilde zeker weten geen jongen zijn. En als je geen jongen wilt zijn, ben je automatisch een meisje. Dacht ik. Het was intens verwarrend. Toen ik op mijn zestiende online op de term ‘non-binair’ stuitte, viel alles op zijn plek. Opeens was er een woord voor wat ik al jaren voelde. Ik deelde mijn ontdekking direct met mijn moeder en ze was zichtbaar blij voor mij. Ik had niet anders verwacht. Al zou ik honderd keer als iets anders uit de kast komen, ze zou altijd achter mij staan.

Ik wist dat ik van mijn vader niet hetzelfde kon verwachten. Hij drong mij al van kleins af aan het beeld van het ideale meisje op. Een lief popje dat roze jurkjes draagt. Een beeld waar ik nooit aan heb kunnen voldoen. Toen ik de moed bij elkaar had geraapt en hem vertelde dat ik me helemaal geen meisje voelde, verraste zijn reactie mij niet. Elk woord was doordrongen van schaamte. Het kwam erop neer dat ik zijn kind niet meer was. Natuurlijk doet dit vreselijk veel pijn, maar het geeft me ook kracht. Kracht om op te komen voor mensen die twéé ouders hebben zoals mijn vader en daardoor niet zichzelf durven zijn. Zonder mijn moeder had ik het ook echt niet gekund. Ik hoop die rol voor een ander te kunnen spelen, door open te zijn over mijn proces en te laten zien dat het oké is om jezelf te zijn. Daarom doe ik mee aan het programma Hij is een zij, dit najaar te zien op NPO 3.

Makkelijk is die openheid niet. Het overgrote deel van de reacties die ik krijg op sociale media is negatief. Ik begrijp het niet. Ik snap dat het moeilijk is om je te verplaatsen in het non-binair-zijn als je het zelf niet bent, maar ik doe toch niemand kwaad? Ik barst soms in tranen uit als ik lees wat mensen me toewensen, maar ik laat me niet klein krijgen door haat. Elke reactie geeft me kracht om door te gaan. Het bevestigt dat het nodig is om erover te blijven praten. Ik hoop dat andere ouders een voorbeeld nemen aan mijn moeder. Praat met je kind, dring je emoties niet op en respecteer de stappen die je kind moet zetten richting zijn eigen geluk. Want een gelukkig kind is toch de droom van iedere ouder?”

De zoektocht van Nanoah is vanaf 6 oktober te volgen in het programma Hij is een zij bij KRO-NCRV op NPO 3.

In dit verhaal wordt gebruikgemaakt van de oude naam van Nanoah. Het benoemen van deze zogenoemde ‘dode naam’ kan als kwetsend worden ervaren door transpersonen. Deze wordt daarom alleen genoemd waar het relevant is voor de inhoud.

Wat is non-binair?

Een non-binair persoon is iemand die zich niet thuis voelt in de gendercategorieën ‘man’ of ‘vrouw’ en zich beter voelt bij een andere, niet-binaire genderidentiteit. Dat uit zich soms in de genderexpressie, door mannelijke en vrouwelijke kenmerken te combineren of bepaalde kenmerken juist te verwerpen. ‘Non-binair’ is een paraplubegrip, er zijn verschillende termen voor genderidentiteiten die zich buiten het binaire gendermodel bevinden. Onder meer ‘genderqueer’, ‘gender non-conform’ en ‘genderfluïde’. In 2018 kreeg de eerste persoon in Nederland een X in het paspoort. Hoeveel non-binaire personen er in Nederland zijn, is niet bekend. Bron: Transgender Infopunt

Interview: Jadrike Boels. Fotografie: Karlien van der Geest

Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden