null Beeld Getty Images/iStockphoto
Beeld Getty Images/iStockphoto

Dagboek van een EMDR-behandeling

Als haar tienerdochter door drankgebruik in coma raakt, 
loopt Marieke vast. Met haar psycholoog kiest ze voor EMDR. “Therapie kan niet alles fixen, maar ik voel me wel sterker.”

Lamgeslagen val ik in de kussens van de bank. Het is halfzes ’s ochtends en we komen net terug uit het ziekenhuis. Vannacht werd ik gebeld door de politie. Of ik even wilde gaan zitten, want ze hadden ‘niet zulk goed nieuws’. Onze dochter van vijftien was in coma geraakt op een feestje en direct met de ambulance naar het ziekenhuis afgevoerd. Daar lag ze nu, op afdeling A7, of we konden komen… Als een gek rende ik rond. Broek aan, jas aan over mijn pyjamashirt, trui voor haar, autosleutels, telefoon. Geen tijd om in te storten of ook maar iets van emoties te voelen. Ik móest naar haar toe!

Ik pieker me suf

Een week later lijkt het erop dat mijn dochter geen blijvende schade overhoudt aan haar door alcohol veroorzaakte coma. Ze had veel te veel wodka gedronken, daarvoor had ze nog nooit een slok gehad, en was buiten westen geraakt. Gelukkig hadden haar vrienden meteen in de gaten hoe ernstig de situatie was en het juiste gedaan. Mijn dochter was misschien met de schrik vrij gekomen, ik niet. Sinds het nachtelijke telefoontje van de politie slaap ik buitengewoon slecht. Ik schrik van alles wakker en haal maximaal vijf uur slaap per nacht. De wakkere uren pieker ik me suf. Wat heb ik verkeerd gedaan? Ben ik te soepel geweest? Had ik vaker met haar over de gevaren van alcohol moeten praten? Hoe had ik kunnen denken dat mijn dochter er wel van af zou blijven? Wat als ze blijft drinken? Ik voelde me mislukt en ik schaamde me: míjn dochter een comazuiper!

Geen schietpartij

Na een week meld ik me bij de huisarts met een slaapprobleem. Snotterend leg ik uit dat ik me de hele tijd zo onrustig voel. Ik kan niet helder denken, niet goed werken, durf mijn dochter niet meer los te laten – help!

Mijn huisarts stelt voor dat ik naar een psycholoog ga die gespecialiseerd is in angst. Want dat ben ik natuurlijk diep vanbinnen: bang. Een over-alerte angsthaas, of zoals de therapeut het later omschrijft: een stokstaartje met wijd openstaande ogen dat geen onderscheid meer kan maken tussen dingen waar je echt bang voor moet zijn en hersenspinsels.

Eenmaal bij haar aan tafel stelt ze vrij snel voor om een aantal EMDR-sessies te doen (zie kaders). Ik heb er eerder over gehoord. Ik weet dat het iets met lichtjes en oog-bewegingen is, maar ik dacht altijd dat het alleen bij enorme trauma’s werd ingezet. Als je in je jeugd bent mishandeld of een schietpartij hebt meegemaakt. Was mijn ervaring met mijn dochter niet te onbelangrijk voor EMDR?

“Nee,” antwoordt de psycholoog gedecideerd, “ik denk dat het je gaat helpen. Je bent vastgelopen door wat er met je dochter is gebeurd, in combinatie met oude pijn die opspeelt. Misschien zijn andere mensen wel zwaarder getraumatiseerd dan jij, maar je eigen pijn is altijd het ergst. Laten we daar dus aan werken.”

Ik dacht altijd dat EMDR alleen 
bij enorme trauma’s werd ingezet

Oude trauma’s

Na een uitgebreid gesprek over mijn jeugd, ouders, levensloop, klachten en gedachten, maken we een lijst met – zoals zij het noemt – momenten waarop ik ‘klem’ heb gezeten als kind. Wanneer heb je niet de aandacht gekregen die je had moeten krijgen, voelde je je niet veilig, ben je niet gezien, vraagt ze me. Al deze momenten samen doen wat met je zelfbeeld, legt ze vervolgens uit. Ze kunnen zorgen voor de conclusie: ik ben dus niet de moeite waard. En dat is onder andere wat al die onrust en dat nachtelijk gepieker veroorzaakt: mijn kind heeft zich in een coma gedronken, ík heb als moeder gefaald, ik ben waardeloos. De situatie met mijn dochter triggert oud zeer en maakt dat negatieve oordeel over mezelf weer actueel. Daarom verlamt het me.

De week daarna is het tijd voor onze eerste EMDR-sessie. Ik krijg een soort tl-buis in mijn handen van ongeveer zestig centimeter breed. In de buis beweegt een gekleurd lichtje van links naar rechts. Het is de bedoeling dat ik het met mijn ogen volg. We beginnen met de eerste situatie: het moment dat mijn twee oudere broers met elkaar gingen vechten toen ik een jaar of acht was. Ik moet me de herinnering zo levendig mogelijk voor de geest halen, ook al is-ie behoorlijk weggezakt. Na een tijdje zie ik weer voor me hoe ze elkaar tegen het muurtje drukken. Hoe de een het hoofd van de ander onder zijn arm neemt en hem lijkt te gaan vermoorden. Tenminste, dat is wat ik als kind dacht. Ik voel hoe bang ik ben geweest: machteloos, onzichtbaar. Waar zijn mijn ouders? Waarom word ik als jong meisje alleen gelaten met twee vechtende pubers? Is het te veel moeite mij te beschermen tegen zoiets?

Samen ingrijpen

Tussendoor stelt de therapeute me vragen. Wat er gebeurt, wat ik voel, hoe ‘waar’ de conclusie ‘Ik ben niet de moeite waard’ nu voelt. We zijn er wel drie kwartier mee bezig. Langzaamaan keer ik terug naar die situatie, maar niet alleen als dat meisje van acht, óók als de vrouw van 48 die ik nu ben. Er komt woede in me op. Mijn jongere en oudere ik grijpen samen in. We schreeuwen zó hard tegen mijn broers dat ze moeten ophouden, dat ze dat pardoes ook doen. Opgelucht kan ik zeggen dat ik me niet meer geheel machteloos en waardeloos voel.

Week na week behandelen we trauma na trauma. Klein en groter. Het moment dat mijn moeder me niet kwam instoppen terwijl ze dat wel had beloofd en ik dus maar blééf roepen vanuit bed. Het moment dat mijn vader woest de deur uit beende na een ruzie met mijn moeder en ik urenlang dacht dat-ie nooit meer terug zou komen. Het moment dat mijn jongste broer werd afgevoerd met een ambulance omdat hij maar bleef flauwvallen. Dat had overigens niks met de vechtpartijen met mijn oudste broer te maken, maar met een ernstige zieke die hij bleek te hebben en waaraan hij uiteindelijk is bezweken.

Nare ervaringen kan ik nog wel oproepen, maar ze brengen me niet meer uit balans

Stabieler en sterker

Je ogen heen en weer bewegen terwijl je probeert herinneringen op te halen, je gevoel te voelen, vragen te beantwoorden… De EMDR-sessies zijn pittig. Soms moet ik ook huilen, want sommige herinneringen zijn zo naar. Na elke sessie voel ik me net een uitgeperste citroen. Niet op een slechte manier trouwens. Alle ellende die ik eruit weet te persen ben ik daarna kwijt. Stukje bij beetje voel ik me stabieler en sterker worden.

Tot we toekomen aan de nacht dat ik door de politie werd gebeld. Die blijkt een harde noot om te kraken. Het lukt me niet om er alle scherpe randjes van af te krijgen. Mijn psycholoog vertelt me dat sommige trauma’s meerdere sessies nodig hebben, soms met wat tijd ertussen. Dat is heel normaal.

Wat ook helpt is dat we naast de EMDR-sessies af en toe een uurtje gewoon praten. De therapeute heeft oudere kinderen dan ik en maakte inmiddels ook het nodige met ze mee. We bespreken hoe om te gaan met drankgebruik, hun geplak achter beeldschermen en hun manier van (niet) communiceren. Ik besef: dit is de leeftijd waarop kinderen zich losmaken van hun ouders en dat gebeurt soms op een botte manier.

Minder scherp

Na tien weken ronden we de sessies af. Inmiddels kan ik weer redelijk normaal werken, moeder-zijn en slapen. Ik voel me weer meer ‘in control’. Nee, therapie kan niet alles fixen. Ook EMDR niet. Het leven is soms gewoon lastig, geeft mijn psycholoog me bij het afscheid nog mee. Maar er is natuurlijk een verschil tussen op z’n tijd een paar dagen van de leg zijn en zodanig klem zitten dat je geen lucht meer krijgt. Als je jezelf dan (met wat hulp) weet los te krijgen, kun je weer vrijelijk bewegen en groeien.

De nare gebeurtenissen zijn na de EMDR duidelijk minder fel aanwezig, minder scherp. Alsof de plaatjes zijn vervaagd. Ik kan ze nog wel oproepen, maar ze brengen me niet meer uit balans. En ik kan weer van mezelf denken: je doet er wél toe. Met dat stevige basisgevoel kan ik er meer voor mezelf zijn en voor de mensen om me heen. Daar heeft mijn dochter uiteindelijk ook baat bij. We zijn nu een jaar verder en het gaat redelijk. Bij mijn weten heeft ze nooit meer zo veel alcohol gedronken. Wel is ze door de conciërge betrapt op roken, heeft ze tegen onze zin in een navelpiercing laten zetten en bleef ze zitten in vwo 4. Misschien geven wij haar niet de aandacht die ze nodig heeft en zit ze ook ergens klem. Dan belandt ze later, net als ik, bij een therapeut. Gelukkig weet ik nu dat er dan altijd nog wat aan te doen is.

Marieke Stalmeester is een gefingeerde naam.

Hoe werkt EMDR?

Het principe: onze herinneringen zijn opgeslagen in ons langetermijngeheugen. Als we ze actief ophalen door erover te praten, verplaatsen ze zich naar ons zogenaamde werkgeheugen. Als ze in ons werkgeheugen zitten, kunnen we ze als het ware herschrijven voordat we ze terugstoppen in ons langetermijngeheugen. Onder begeleiding van een therapeut wordt gepraat over een negatieve herinnering en worden de scherpe kantjes er blijvend afgehaald.

De werkwijze: het kijken naar een bewegend lichtje of een heen en weer zwaaiende vinger, belast ons werkgeheugen (extra) terwijl we een nare herinnering ophalen. Omdat de capaciteit van ons werkgeheugen beperkt is, moet de taak ‘herinneren’ om aandacht vechten met de taak ‘van links naar rechts bewegen met de ogen’. We dagen ons hoofd dus eigenlijk uit tot iets wat het niet helemaal aankan. Daardoor ‘verliest’ de nare herinnering zijn scherpte.

Nare herinneringen 
verzachten

EMDR (Eye Movement Desensi-tization and Reprocessing) is een officiële vorm van psychotherapie. Deze is zo’n 25 jaar geleden ontwikkeld door de Amerikaanse psychotherapeute Francine Shapiro. Ze ontdekte dat je heftige, nare herinneringen (trauma’s) kunt verzachten met behulp van oogbewegingen. Wie bij een arts komt met problemen na een ingrijpende gebeurtenis heeft grote kans op een doorverwijzing voor een EMDR-behandeling. Inmiddels is EMDR de voorkeursbehandeling bij PTSS (een posttraumatische stress-stoornis). EMDR kan verder helpen bij angst- en paniekklachten, dwangstoornissen, eetstoornissen (boulimia, anorexia) en verslavings-problematiek (roken, drinken).

Waar vind ik een goede therapeut?

EMDR kan ingrijpend zijn en oud hartzeer naar boven halen. Het is dan ook belangrijk dat iemand daar goed bij begeleidt. Ga in zee met een erkende therapeut die de juiste opleiding heeft gedaan en is aangesloten bij de Vereniging EMDR Nederland, te vinden via emdr.nl.

Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden