null Beeld

De helft van alle vrouwen heeft een negatief lichaamsbeeld: “Die weegschaal gaat je écht niet vertellen hoeveel je waard bent”

We zien er mooier uit dan ooit tegenwoordig, cosmetische ingrepen zijn normaal, en op social media is het één en al perfectie wat de klok slaat. Vreemd genoeg zijn we toch steeds minder tevreden met ons uiterlijk. Hoogste tijd om de focus te verleggen, maar hoe?

‘Spiegelbeeld, vertel eens even, ben ik heus zo oud als jij?’ vroeg een, overigens destijds piepjonge, Willeke Alberti zich decennia geleden al af. ‘Spiegelbeeld, ik kan je haten, want je geeft geen dag terug. Waarom gaan toch al die jaren als je jong bent zo vlug?’ Treffend bezong zij de gevoelens die het kijken in de spiegel kunnen oproepen, want voor velen is dat lang niet altijd een pretje. Sterker nog: de meeste vrouwen zijn ontevreden over hun uiterlijk.

Negatief lichaamsbeeld

Uit internationaal onderzoek blijkt dat ongeveer de helft van de vrouwen een negatief lichaamsbeeld heeft. En dat terwijl de cosmetische en beautyindustrie oplossingen bieden voor werkelijk elk schoonheidsfoutje en afrekent met grote poriën, grijze haren, scheven tanden en ongewenste haargroei. Nu perfectie voor iedereen binnen handbereik lijkt en niemand zich hoeft neer te leggen bij de naakte waarheid, zou je toch denken dat vrouwen zich ook mooier zijn gaan voelen. Paradoxaal genoeg zijn we nog nooit zo mooi geweest, maar ook nog nooit zo ontevreden met onszelf. Hoe komt dat? En hoe kunnen we iets blijer zijn met de buitenkant, zonder aan ons lijf te laten sleutelen?

Iedereen kijkt subjectief

Ga eens voor de spiegel staan en probeer objectief te kijken naar wat je ziet en dat te beschrijven. Gelukt? Waarschijnlijk niet. We kunnen namelijk niet objectief naar ons eigen lichaam kijken. Dat beeld is het subjectieve beeld dat we vormen van ons eigen lichaam, dat wordt bepaald door de manier waarop we ons eigen lichaam waarnemen, niet door hoe het er in werkelijkheid uitziet. Iedereen die in de spiegel kijkt, doet dat met kennis, emoties en verwachtingen: met het beeld dat je als kind al over jezelf hebt meegekregen, met de afwijzingen en bevestigingen die je voelde als jongvolwassene en de liefde die je ontvangt in je huidige leven.

Optelsom van ervaringen

Liesbeth Woertman is inmiddels gepensioneerd hoogleraar psychologie en heeft zich haar hele loopbaan beziggehouden met het zelfbeeld en hoe we ons lichaam ervaren. Woertman schreef hierover onder andere het standaardwerk Psychologie van het uiterlijk, waarin ze beschrijft dat er ontzettend veel factoren van invloed zijn op ons zelfbeeld, maar samengevat is het zelfbeeld een optelsom van de ervaringen die je hebt met andere mensen. Daarnaast is ook de tijd waarin we leven met bijhorende schoonheidsidealen van invloed op de manier waarop we naar onszelf kijken. Laten wij nou net in een tijd leven waarin we worden bestookt met het idee dat ogenschijnlijke perfectie voor iedereen binnen handbereik is én met een eindeloze stroom beelden van – ogenschijnlijk – perfecte mensen. Iedereen begrijpt meteen: dat zet het zelfbeeld behoorlijk onder druk. Om die reden besloot Woertman afgelopen jaar een aangevulde versie van het in 2013 verschenen Psychologie van het uiterlijk uit te brengen. In de nieuwe inleiding van haar boek stelt ze:

‘Nooit eerder nam ons lichaam zo’n centrale plaats in bij de beoordeling van onszelf en anderen. De extreme nadruk op het individu en het streven naar perfectie op allerlei gebied zijn in de afgelopen zeven jaar nog sterker geworden. Onze samenleving lijkt in het teken te staan van het perfectioneren van het uiterlijk door gezond te leven en door technologische mogelijkheden om er jonger en mooier uit te zien.’

Spiegeltje... van de wand?

De stortvloed aan perfecte beelden die we dagelijks over ons heen krijgen, maakt het bijna onmogelijk niet te focussen op hoe je lichaam eruitziet. Plus de boodschap dat we gelukkiger zouden zijn als kraaienpootjes zijn weggesmeerd en benen zacht en glad zijn. Als je alle onderzoeken bij elkaar neemt, wordt duidelijk dat we door al die boodschappen minder tevreden zijn met ons uiterlijk. Vooral als er toch al sprake is van onzekerheid daarover. Zo blijkt uit een onderzoek naar de relatie tussen media-invloed en lichaamsbeeld, dat het zien van veel gemanipuleerde schoonheidsbeelden het verlangen naar cosmetische chirurgie doet toenemen. Het is volgens Woertman belangrijker dan ooit om de blik niet naar buiten maar naar binnen te richten.

Meer ruimte

Dat is precies wat de Amerikaanse socioloog Kjerstin Gruys deed, toen ze besloot niet meer in de spiegel te kijken tot haar bruiloft. Ze dekte de spiegels in haar huis af en ontweek haar reflectie in ruiten. De reden: ze voelde enorm veel druk om er op haar mooist uit te zien op haar trouwdag, en in onze cultuur betekent mooi meestal dun. De focus op afvallen vergalde haar plezier in het voorbereiden van haar huwelijk. Dus richtte ze zich op het feit dat ze ging trouwen met de liefde van haar leven en niet op hoe ze eruitzag. De tijd zonder spiegel werkte inderdaad bevrijdend, blijkt uit het boek Mirror, Mirror Off the Wall dat Gruys over haar ervaringen schreef. De ondertitel luidt: hoe ik leerde van mijn lichaam te houden, door er een jaar lang niet naar te kijken. Zo merkte ze dat haar gedachten over haar uiterlijk steeds minder plek innamen. Niet direct. In eerste instantie namen ze alleen maar toe, maar na ruim een maand had ze meer ruimte in haar hoofd voor vrienden, familie en werk. Meer ruimte, zoals ze later in een interview zei, “voor de dingen die er écht toe doen”. Ook schrijfster en Toren C-actrice Maike Meijer is van dezelfde school. Ze schreef het hilarische boek Wen er maar aan, over de overgang. “Ouder worden is helemaal niet erg”, zei ze in een interview. “Gewoon minder spiegels ophangen en lekker doorgaan.”

Body positivity

Hoewel het bevrijdend kan voelen, is het de vraag of ‘spiegelvasten’ echt helpt tegen een negatief zelfbeeld. Wat volgens Liesbeth Woertman in elk geval nodig is, is een diversiteit aan verhalen en beelden over het lichaam. ‘Hoe meer verschillende schoonheidsbeelden er in een samenleving circuleren, des te tevredener zullen mensen zijn. Immers, hoe nauwkeuriger tot op de millimeter een schoonheidsideaal is, des te minder mensen passen daarin’, stelt ze in Psychologie van het uiterlijk. Iemand die zich daar helemaal in kan vinden, is Mayra Louise de Wilde. De Wilde blogt over zelfliefde en body positivity. Ze zag haar lijf bijna twintig jaar lang als een probleem dat ze moest oplossen met afvallen. “Ik zag als tiener en twintiger mijn lijf eigenlijk altijd in afvalreclames, het was het lichaam waar ik vanaf wilde. Zelfs toen ik op mijn negentiende plussizemodel werd, kreeg ik van de meeste klanten en mijn modellenbureau te horen dat ik meer opdrachten zou krijgen als ik zou afvallen. Ik had ook een klant die mij enorm photoshopte, omdat hij per se een dunnere versie van mij op beeld wilde. Dit soort dingen bevestigden altijd mijn gevoel dat ik dunner moest zijn om goed genoeg te zijn. En om gelukkig te zijn. Want ik voelde continu afwijzing. Van de buitenwereld, maar nog het meeste van mezelf.”

Accepteren kun je leren

Over haar zoektocht naar zelfacceptatie schreef De Wilde het waardevolle zelfhulpboek boek Op je lijf geschreven. “Wat ik niet besefte is dat niet mijn lijf, maar mijn hoofd mijn allergrootste probleem was. Daar zat een diepgewortelde kronkel. Pas na m’n dertigste ging ik aan de slag met mijn zelfbeeld.” Van body image-onderzoeker Jessica Alleva, werkzaam aan de universiteit van Maastricht, leerde ze het begrip body functionality. Alleva’s onderzoek laat zien wat er gebeurt als je je richt op de dingen die we met ons lichaam kunnen in het dagelijks leven in plaats van het te evalueren op basis van uiterlijk. Volgens de onderzoeker gaat het er niet om dat je volmaakt gelukkig bent met alles wat je ermee kunt doen, maar vooral om het accepteren wat het lichaam kan en waarom dat zo belangrijk voor je is. De Wilde vertelt hoe ze zichzelf heeft getraind in deze manier van kijken: “Ik kan mijn dochter knuffelen dankzij mijn lijf. Ik kan muziek horen dankzij mijn lijf. Ik kan schrijven. Ik kan buiten wandelen. Ik kan proeven. Ik kan een sprintje trekken naar de trein. Ik kan zingen onder de douche. Ik kan dansen in de woonkamer. Ik heb een kind mogen dragen en mogen bevallen met dit lijf. Stilstaan bij wat belangrijk voor je is en welke rol je lijf hierin speelt, is een hele fijne eerste stap.”

Kleine stapjes

Voor De Wilde zorgde dit inzicht ervoor dat ze zich bewust werd van wat ze dagelijks dankzij haar lichaam heeft kunnen doen en waarom dit belangrijk was voor haar. Ze leerde dat er heel veel verschillende kleine stapjes zijn die je op dagelijkse basis moet zetten. Door onder meer de manier waarop je tegen jezelf praat en jezelf behandelt te veranderen en de media die je consumeert aan te passen, kun je nieuwe gewoonten ontwikkelen die eraan bijdragen dat je je positiever voelt over je lichaam. Er zullen altijd nieuwe uitdagingen zijn waarbij het lichaam verandert, zoals zwanger raken en ouder worden.

Credits voor je lijf

Het lijkt een goede strategie, misschien wel de beste: niet meer over je lichaam nadenken in termen van dik of dun, mooi of lelijk, oud of jong. En het niet bekritiseren, omdat het niet perfect is. Beter is het om te focussen op wat dat lijf allemaal voor je doet. Het draagt je per slot van rekening door het leven, en daar mag het best wat meer credits voor krijgen. Of zoals Mayra Louise de Wilde zegt: “Geef jezelf permissie om er te zijn. Of je nu strakke benen hebt of dijen vol cellulitis. Of je dikke billen hebt of een plat achterwerk, ongelijke borsten of een dunne bovenlip: het is niet belangrijk. De spiegel is niet de plek waar je het grote geluk gaat vinden, en ook die weegschaal gaat je niet vertellen hoeveel je waard bent.”

Tekst: Nienke Pleysier

Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden