null Beeld

De kracht van een gebroken hart: dit kun je leren van een verloren liefde

Iedereen die ooit verlaten is door een geliefde weet: het kan voelen alsof het nooit meer goed komt. Toch kunnen we, na de periode van rouw, veel leren van ons gebroken hart.

In de serie I.M., afgelopen december uitgezonden op NPO en gebaseerd op het gelijknamige boek uit 1998, wordt het gebroken hart op verscheurende wijze in beeld gebracht. Het verhaal gaat over de intense en symbiotische liefde tussen presentator Ischa Meijer en schrijfster Connie Palmen. Vier jaar lang zijn ze niet bij elkaar weg te slaan en proberen ze de gekmakende eenzaamheid en verlatingsangst van Ischa het hoofd te bieden. Elke aflevering begint met een scène van de begrafenis op de Amsterdamse begraafplaats Zorgvlied. Een intens verdrietige Connie, die in een zwarte auto langs een haag van rouwende mensen rijdt. Connie bij het open graf, waar ze een hand zand en dan een roos op gooit. Het meest heftige beeld van haar wanhoop is bewaard voor de laatste scene, als je Connie, nadat ze een dagje in Limburg is geweest en inmiddels weet dat hij is overleden aan een hartstilstand, in paniek door de gangen van het ziekenhuis ziet rennen, naar de kamer waar haar geliefde ligt. Ze trekt het laken van Ischa’s gezicht, klimt boven op hem en grijpt hem met een oerkreet van verdriet in zijn broek.

Pijn, zweten en benauwd

Als Connie Palmen toen een cardiologisch onderzoek had laten doen, dan was er kans geweest dat haar hart een afwijking had laten zien. Ons hart reageert namelijk sterk op stressvolle gebeurtenissen, zo schrijft cardioloog Angela Maas in haar boek Hart voor vrouwen. Er bestaat zelfs een officiële naam voor: het gebroken-hartsyndroom.

“Eén op de honderd mensen met hartproblemen die hier worden binnengebracht blijkt hieraan te lijden. Patiënten komen binnen met symptomen die typisch zijn voor een hartinfarct: benauwdheid, pijn op de borst, zweten en misselijkheid”, vertelt Yigal Pinto, cardioloog in het Amsterdam UMC. “Maar in tegenstelling tot bij iemand met een infarct, blijken alle vaten gewoon open te staan. Het hart van mensen met dit syndroom laat wel iets anders zien: aan de punt trekt het niet meer samen, terwijl er aan de basis juist overdreven veel samentrekkingen zijn.” Deze reactie ontstaat volgens Pinto door een heftige emotionele trigger, waarna het lichaam te veel catecholamines aanmaakt. Dit zijn hormonen die het lichaam klaarmaken voor een stressrespons (vechten of vluchten).

Rouwfases

Hoewel een gebroken hart natuurlijk afschuwelijk is, kan het ook positieve gevolgen hebben. Voor wie er middenin zit komt deze boodschap misschien een beetje gek over, maar net als bij elk ander rouwproces is het belangrijk om negatieve emoties te ervaren en goed te doorvoelen. Geforceerd positief denken in de eerste fase van rouw werkt niet, de schok is te hevig, de pijn te groot. Het valt niet mee als de liefde van je leven je heeft verlaten. Het besef dat het niet meer goed komt en het accepteren ervan kost tijd.

Meestal moeten vijf rouwfases worden doorlopen: schok, ontkenning, onderhandeling, depressie en uiteindelijk acceptatie. De volgorde ligt niet vast. Soms ga je van fase 3 weer naar 1 en dan weer naar 4, maar vaak zijn alle fases aan bod geweest voor het hart is geheeld. Een gebroken hart kan pas na het hele rouwproces de motor zijn van een nieuw leven. Zoals bij Josefien (59): “Na een aantal ingewikkelde relaties kreeg ik een relatie met een vluchteling die ik had ontmoet toen ik in een AZC werkte. Ik deed spreekuren en omdat hij Arabisch, Frans, Engels en Berbers sprak, fungeerde hij als vertaler. Ik was geraakt door zijn zachtheid. We trouwden snel omdat hij anders het land uit zou moeten, maar het liep uit op een drama. Ik wilde hem redden en van een gelijkwaardige partnerrelatie was geen sprake. Naast culturele verschillen speelden ook psychische stoornissen een rol, die ernstiger waren dan ze in eerste instantie leken. Toen onze relatie voorbij was, nam ik een besluit: ik wilde dit patroon van onveilige relaties nooit meer meemaken. Een hele winter lang las ik boeken over relatiepatronen en ik deed een familieopstelling. Toen werd duidelijk hoe ik ergens in mijn jeugd de overtuiging had gekregen dat ik niet goed genoeg was en liefde moest verdienen. Diep vanbinnen vond ik dat ik het niet waard was een partner te hebben die volledig voor me ging. Toen ik dit doorzag, kon ik ermee aan de slag. Nu ben ik alweer vijftien jaar samen met een heel fijne man.”

Dit nooit meer

Soms wordt het hart maar één keer gebroken, maar er zijn mensen bij wie het keer op keer gebeurt. Dat kan liggen aan ongezonde relatiepatronen die zijn ontstaan in de jeugd. Mensen die van jongs af aan bekend zijn met afwijzing, verlating of mishandeling, zoeken deze voor hen vertrouwde patronen in hun volwassen relaties steeds weer op, met dezelfde desastreuze afloop tot gevolg.

Ook bindings- of verlatingsangst ontstaat meestal in de kindertijd. Bindingsbange mensen hebben geleerd dat ze – als het erop aankomt – hun eigen boontjes moeten doppen en geven zich niet makkelijk over, of ze trekken zich terug bij te veel intimiteit. Mensen met verlatingsangst zijn juist doodsbang dat ze in de steek worden gelaten en gaan in reactie daarop enorm claimen. Door dit aanklampende gedrag duwen ze partners van zich af en gebeurt precies waarvoor ze zo bang zijn. Bindingsbange en verlatingsangstige mensen trekken elkaar aan. Leer je deze patronen herkennen, dan kun je ervoor zorgen dat je de volgende keer een gezondere partnerkeuze maakt of dat je tijdig je eigen destructieve gedrag herkent en dit leert bespreken met je partner.

Een ander negatief relatiepatroon is vallen voor een partner met narcistische trekken. Mensen met een moeilijke jeugd zijn vaker dan gemiddeld gevoelig voor dit soort relaties. Ze stellen zich zeer empathisch op, willen vaker dan gemiddeld pleasen en kunnen moeilijk grenzen stellen. Deze relaties beginnen fantastisch – narcisten dragen hun partner op handen en willen de hele wereld laten zien hoe goed ze het voor elkaar hebben. Maar al gauw komt er een omslagpunt en eindigt zo’n relaties met bedrog van de narcist.

Gezonde keuze

Psychotherapeut Avery Neal, schrijfster van het (nog) niet vertaalde boek If he’s so great, why do I feel so bad?, geeft de online cursus ‘How and when to leave a relationship’. Zij zegt: “Allereerst is het belangrijk jezelf goed te (leren) kennen. Als je jezelf beter begrijpt en weet wat je behoeften zijn in een relatie, is de kans groter dat je een gezonde keuze maakt voor een gelijkwaardige partner. Goed alleen kunnen zijn, kan daarbij helpen. Hoe meer we op ons gemak zijn met onszelf, zonder anderen om ons heen, hoe kleiner de kans dat we voor een minder goede relatie gaan uit angst om alleen te zijn. Verder is het belangrijk te weten hoe een gezonde relatie eruitziet, inclusief gezonde confrontaties. Veel mensen hebben zo’n voorbeeld niet van huis uit meegekregen. Met een goed beeld van een gezonde relatie kunnen we onze vroegere, huidige en toekomstige relaties onder de loep nemen en bedenken wat we graag anders zouden willen. Ten slotte is het belangrijk onze gevoelens serieus te nemen. Vaak maken we excuses voor waarom we ons slecht voelen, of zoeken we verklaringen voor negatief gedrag van onze partner, met als gevolg dat we concessies doen in een poging de relatie overeind te houden. Hoewel dit soms constructief kan zijn, zijn deze concessies in veel gevallen een dekmantel van dieperliggende problemen die ons van een authentieke relatie afhouden.”

Sophia (49) kwam er bij toeval achter dat ze mogelijk leed aan het gebroken-hartsyndroom.

“Tijdens een reguliere controle vanwege overgangsklachten zag de cardioloog dat mijn hartspier verzwakt was. Toen ze hoorde dat ik enkele weken eerder volslagen onverwacht was verlaten door mijn grote liefde, legde ze het verband met mijn conditie. Toen ik anderhalf jaar later voor controle kwam, bleek mijn hartspier zich te hebben hersteld.”

Tekst: Francisca Kramer

Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden