null Beeld

Dit is waarom het belangrijk is om te blijven investeren in échte vriendschappen

Dankzij hechte vriendschappen worden we ouder, zo blijkt uit onderzoek. Journaliste Francisca Kramer ontdekte nog meer voordelen van een leven lang investeren in échte vriendinnen.

We zijn sociale dieren en hebben anderen nodig. Voor bevestiging, steun, gezelschap en om ons af en toe een spiegel voor te houden. De Australische palliatief verzorgster Bronnie Ware stelde een spijt-top-5 samen van mensen die op sterven lagen, met op nummer vier: ‘Had ik maar contact gehouden met mijn vrienden’. In haar boek Als ik het leven over mocht doen schrijft ze: “Vaak zitten mensen zo gevangen in hun eigen leven dat ze gouden vriendschappen verwaarlozen. Vooral in de laatste levensfase wil iedereen een goede vriend aan zijn zijde. Dan tellen alleen liefde en vriendschap.”Een leven zonder vrienden is voor veel mensen nauwelijks voor te stellen. Door social media lijkt het soms alsof iedereen altijd maar de hort op is met steeds weer een ander vriendenclubje. Toch zegt het aantal vrienden of vriendinnen weinig over populariteit. Natuurlijk is de ene persoon socialer ingesteld dan de andere en hebben sommigen meer behoefte aan leuke dingen doen met hordes vriendinnen dan anderen, maar uit onderzoek blijkt dat we gemiddeld drie vrienden hebben met wie we vaak afspreken en lief en leed delen. Daarnaast hebben we vier tot zeven ‘gewone’ vrienden. Met hen deel je een hobby, ga je sporten of heb je af en toe een meidenavondje. Echte, intense vriendschappen kunnen we maar met een paar mensen hebben, meer is simpelweg niet bij te houden.

Mannen vs vrouwen

Op Urk, de plek waar ik vandaan kom, bestaat sinds jaar en dag het fenomeen ‘krans’: een clubje vrouwen dat op een vaste avond bij elkaar komt. De gastvrouw wisselt per keer en verzorgt de hapjes en drankjes. Tijdens het praten wordt er vaak ook gebreid. Mijn moeder zwoer bij haar krans en deze vriendinnen gingen een leven lang mee. Zelf zat ik ook vanaf mijn veertiende op een krans, maar omdat we niet allemaal meer op Urk wonen, zien we elkaar minder. Met een groep vrouwen uit Haarlem maak ik ook onderdeel uit van een soort krans. Hoewel ik niet elke keer van de partij ben, kom ik steevast vrolijk thuis na een avondje met deze vrouwen.

Vrouwen geven vriendschap vaak een andere invulling dan mannen. Bert Wagendorp, schrijver van het boek Ventoux over mannenvriendschap, zegt in een interview: “Vrouwen praten samen, mannen dóen samen. Dat is het kenmerkende verschil tussen mannen- en vrouwenvriendschappen. Wij mannen praten niet over relaties, onze huwelijken en onze scheidingen. Onze vriendschappen zijn gebaseerd op gezamenlijke ervaringen, vaak fysieke dingen, sport, in de jungle lopen.”

Karen Walker, onderzoeker aan de universiteit van Pennsylvania, concludeerde dat dit gedeeltelijk klopt. “Mannen leggen de focus op activiteiten delen, vrouwen op gevoelens delen.” Toch trok ze ook nog een andere conclusie uit haar diepte-interviews met 52 mannen. “Hoe hoger de sociaaleconomische status, hoe meer mannen aangaven dat het in hun vriendschap ook belangrijk was om gevoelens te delen.”

Samen ouder

De Engelse Dorothy Jerrome, schrijfster van het boek Good Company, geeft een kijkje in de vriendschappen van de snelst groeiende groep in het Verenigd Koninkrijk (en in de rest van Europa): de 65-plussers. Haar onderzoek laat zien hoe belangrijk vriendschap en sociale contacten zijn voor het welzijn van ouderen. Als vrouwen ouder worden, met pensioen gaan, misschien hun partner verliezen, hanteren ze andere vriendschapsstrategieën. Sommigen zoeken verdieping in bestaande vriendschappen of breiden ze uit: ze brengen meer tijd door met bestaande vrienden, ontpoppen zich tot de geweldige buurvrouw of worden closer met hun broers of zussen. De meest populaire manier om nieuwe vrienden te maken op deze leeftijd is vrijwilligerswerk, maar dit werkt niet altijd. Lange vriendschappen blijken een belangrijke rol te spelen in de acceptatie van het ouder worden. Want die kalkoennek krijgt zij ook en schrikken van die eerste grijze haar is niet alleen grappig, maar vooral herkenbaar. Gedeelde smart is halve smart. En ook vriendinnen maken mee dat hun partner vertrekt, ziek wordt of overlijdt. Of ze kampen zelf met ziekte en gebreken en kunnen zo een voorbeeld zijn en laten zien hoe om te gaan met veranderde levensomstandigheden.

Blijven investeren

Belangrijk in vriendschap is, zoals in alle relaties, onderhoud. Dat betekent investeren, bijvoorbeeld door initiatief te nemen om samen iets te ondernemen. Dat kan een uurtje koffiedrinken zijn of een weekendje samen wandelen. De beste definitie van vriendschap is misschien wel ‘delen’. Echte vriendschap vereist kwetsbaarheid. Als openheid vooral van één kant komt, ontstaat op den duur een gevoel van ongelijkwaardigheid.

Ook hechting speel een rol bij het ontstaan van een vriendschap. Ben je in je jeugd onveilig gehecht, bijvoorbeeld omdat je ouders hun emoties niet konden tonen, door misbruik of verwaarlozing, dan kan dat leiden tot bindings- of verlatingsangst. Gevoelens tonen is geassocieerd geraakt met gevaar, want je kunt zomaar worden afgewezen. Mensen met verlatingsangst kunnen claimgedrag vertonen. Ze vinden het moeilijk dat een vriendin ook met anderen afspreekt en voelen zich snel buitengesloten. Uiteindelijk is angst voor afwijzing en verlating een van de grootste angsten die we als mens kunnen voelen, aldus de Amerikaanse psycholoog Roy Baumeister, die veel onderzoek deed naar onze behoefte aan verbinding. In het stuk The Need to Belong schrijft hij dat ergens bij horen de grootste van alle menselijke behoeften is. ‘Als we ons onderdeel voelen van een groep geeft dat ons leven zin en vergroot het onze veerkracht’, schrijft hij. Dat blijkt ook uit stressonderzoek: in het bijzijn van vrienden verlaagt de stress en stijgt het zelfvertrouwen. Het effect is zelfs zo sterk dat hoe beter onze vriendschapsbanden zijn, hoe ouder

we worden.

Rotte plekken

Behalve dat je met vriendinnen zaken deelt waarmee je bij je partner meestal niet hoeft aan te komen (ontharingstips en een uitgebreide analyse van de laatste uitzending van Boer zoekt Vrouw), kan een vriendin ook werken als buffer. Door een goede vriendschap ligt er minder druk op de partnerrelatie. Een goede vriendin houdt je ook een spiegel voor, durft kritische vragen te stellen en neemt je in bescherming. Zij voelt misschien een steek van jaloezie als het jou wel erg voor de wind gaat, maar zal je je geluk niet misgunnen. Ze juicht met je mee als je een belangrijke prestatie hebt geleverd en voelt je pijn als je in de put zit.

Helaas zijn vrouwenvriendschappen niet altijd zo rooskleurig en ontstaan er rotte plekken door bijvoorbeeld afgunst of onzekerheid. Bernice (47) maakte mee dat een goede vriendin de vriendschap beëindigde. “Ik had al een tijdje niks meer van haar gehoord, ze reageerde niet of lauw op mijn berichtjes. Toen ik haar uiteindelijk uitnodigde voor een lunch maakte ze in hetzelfde berichtje een einde aan de vriendschap. Een vriendschap die twaalf jaar had geduurd en geboortes, huwelijken, een gezamenlijk bedrijf en een scheiding had overleefd. Wekenlang ben ik erdoor van slag geweest en nu, jaren later, kan het pijnlijke gevoel soms nog bovenkomen als ik aan haar denk. Door stom toeval kwamen we elkaar vorig jaar tegen. De fysieke reactie die ontstond, leek op een paniekaanval: hartkloppingen, zweethanden, een droge keel en een klassieke stressrespons: vluchten. De mailwisseling die daarop ontstond, was pijnlijk, maar ook goed. Toen besefte ik: dit komt nooit meer goed en dat zou ik ook niet meer moeten willen. Ze leed aan een extreme onzekerheid waardoor ze zichzelf continu vergeleek met anderen en dus ook met mij. Geen goed uitgangspunt voor een gelijkwaardige vriendschap.”

Het kan veranderen

Vrienden hebben, zo blijkt uit onderzoek, veel gemeen. Ze delen veel dezelfde kenmerken, zoals opleidingsniveau, inkomen, leefstijl en vaak ook politieke voorkeuren. Dat is niet gek, want mensen hebben de neiging gelijkgestemden te zoeken. Begrijpelijk, gezien onze behoefte ergens bij te horen, maar ook jammer, want juist mensen met een andere blik kunnen ons nieuwe inzichten geven. Ook heeft het ontstaan van vriendschappen vaak te maken met de fase waarin je verkeert en kan ook verandering van context de vriendschap beïnvloeden. De vrouw met wie je jarenlang lief en leed deelde, blijkt vijf jaar later niet meer dan een kennis. De reden? De band had meer te maken met gelijke ervaringen dan met een intrinsieke interesse in elkaar. De vriendschap diende kennelijk een bepaalde functie, zoals op elkaar leunen als moeders van jonge kinderen, of samen een bedrijf opbouwen. Valt de gezamenlijke ervaring weg, dan verdwijnt soms ook de vriendschap. Overleeft een vriendschap verhuizingen, een levensfaseverschil (de een krijgt bijvoorbeeld jong kinderen, de ander op latere leeftijd) en politieke of religieuze overtuigingen, dan is dat een bijzondere en vooral heel hechte vriendschap.

Zo’n hartsvriendin heb ik, en voor mij is ze onmisbaar. In een aantal dingen zijn we verschillend, maar we respecteren elkaars keuzes en overtuigingen. We houden van elkaars kinderen, delen ditjes en datjes en kennen elkaars pijn en verdriet. Daarnaast is ze ook nog eens een reddende engel. Toen ik onlangs verhuisde en drie dagen van tevoren hoorde dat de gordijnen niet konden worden geleverd, de schoonmaakploeg afzegde (het nieuwbouwhuis zat van boven tot beneden onder het bouwstof) en Buienradar aangaf dat het de hele verhuisdag zou plenzen van de regen, trok ik het even niet meer. Een dag vóór mijn verhuizing reed ze voor met een busje met een professionele schrobmachine en een doos verse mergpijpen – voor de schoonmaaksters die ik op de valreep toch nog had gevonden. Nadat ik bij haar had uitgehuild pakte ze een emmer om de ramen te gaan lappen.

Levenslang

Soms overleven vriendschappen niet, zelfs al lijken alle ingrediënten aanwezig voor een levenslange band. Sofie (51): “Ik was net bevallen, zij was hoogzwanger. Wat een leuke vrouw, dacht ik, toen ze vlak achter me kwam wonen. Geestig, lief, gezellig in een gesprek. Onze zoons werden de beste vriendjes en zaten bij elkaar in de klas. Tijdens haar scheiding heb ik haar zo goed en zo kwaad als het ging gesteund. Alles veranderde toen mijn man en ik ook uit elkaar gingen en ik verhuisde. Kort daarop bleken zij en mijn ex te daten – wat ik via de kinderen kreeg te horen. Dat vond ik natuurlijk moeilijk – ze wist toch van zijn escapades en leugens – maar uiteindelijk begreep ik wel dat het niet de grootste ramp zou zijn als mijn kinderen zo’n leuke en vertrouwde stiefmoeder zouden krijgen. Al maakte me dat ook angstig: wat als ze het bij haar fijner zouden gaan vinden dan bij mij? Dat bleek gelukkig niet het geval. Wat ik wel moeilijk te verdragen vond, was dat ik haar loyaliteit voelde verschuiven. Onze normaal zo vertrouwelijke gesprekken leken ineens niet meer te vlotten – ze was nu zíjn vriendin. Inmiddels wonen ze samen en komen we op elkaars verjaardag, maar daar is dan ook alles mee gezegd.”

Propvol leven

Ook op latere leeftijd kun je nieuwe vriendschappen opdoen, al gaat dat minder makkelijk. De meeste mensen zijn al ‘voldaan’ en vaak zit het leven al propvol met een baan en thuiswonende kinderen. Laatst speelde ik een tenniswedstrijd tegen een vrouw van mijn leeftijd. Ze had een vriendelijk gezicht en bleek inderdaad ontzettend aardig. Tijdens het drankje na afloop kwamen we erachter dat onze dochters dezelfde leeftijd hebben en bij elkaar in het hockeyteam hadden gespeeld én dat we allebei een boek hadden geschreven. Zij over leuk ouder worden, ik over psychologische kwesties waar vrouwen zoal tegen aan kunnen lopen. Omdat we die zondag allebei op vakantie zouden gaan, besloten we onze boeken uit te wisselen. Hoewel ik haar daarna niet meer heb gezien, zou ik me bij haar kunnen voorstellen dat er een vriendschap zou kunnen ontstaan. Maar wanneer dan? En hoe? Want met puberkinderen, werk, familie en bestaande vriendschappen zou ik niet weten waar ik de tijd vandaan zou moeten halen.

Volgens Bronnie Ware, de Australische verpleegkundige, kun je maar beter alle bestaande vriendschappen koesteren. Ik prijs me dan ook gelukkig met de handvol goede vriendinnen die me van haver tot gort kennen en alles van me weten. Waar ze wonen maakt niet uit, deze vriendschappen blijven.

5x nieuwe vriendinnen

  1. Lift mee:Stel die ene vriendin met veel vrienden en bekenden voor om samen een borrel of etentje te organiseren. Zo leer je haar vrienden beter kennen en je laat een sympathieke kant van jezelf zien: dat je het leuk vindt om iets gezelligs te doen.
  2. Zoek (of begin) een leesclub:Door te praten over thema’s in de literatuur komen gesprekken al gauw op een dieper niveau. Een ‘veilige’ manier om elkaar beter te leren kennen.
  3. Word lid van een vereniging:Veel gemeenten hebben verenigingen voor alle niveaus en leeftijden, zowel op sportief als op cultureel gebied. Leren bridgen is ook een bewezen methode, met als voordeel dat je niet meteen goede vrienden hoeft te zijn om samen te spelen.
  4. Ga op social media:Geen idee hoe dat werkt? Vraag een buurmeisje, kleinzoon of andere kennis om je wegwijs te maken en er gaat een wereld open. Sociale media vervangen niet de wezenlijke contacten, maar voor veel mensen is het een leuke manier om elkaar op de hoogte te houden.
  5. Leg de lat laag:Niet elke nieuwe kennis hoeft direct een hartsvriendin te zijn. Begin eens met een gezellige avond naar de bioscoop of een wekelijks wandelingetje met de buuf.

Tekst: Francisca Kramer. Beeld: iStock

Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden