null Beeld

Dít is waarom het goed is om vaker voor jezelf op te komen

Van jezelf centraler stellen word je gelukkiger. Maar hoe kom je voor jezelf op zonder een ander voor het hoofd te stoten? Journalist Catelijne Elzes zoekt het uit.

Ik kwam erachter toen ik overspannen raakte. Al na een paar gesprekken met een therapeut wist ik: ik beweeg veel te vaak mee met anderen. Ik kom niet genoeg op voor mijn eigen behoeften en geef het niet aan als ik last heb van iemands gedrag, niet op mijn werk en ook niet in mijn privéleven. Het bleek een van de oorzaken van mijn overspannenheid. Mijn therapeut bracht het positief: ik mag wel wat meer de ster zijn in mijn eigen leven. Door assertiever te zijn, mezelf op de voorgrond te zetten zonder een ander daarbij onnodig te kwetsen. Maar ook: mijn grenzen aangeven, anderen aanspreken op hun gedrag en mezelf meer uit de verf laten komen. Mijn eerste ‘oefening’ deed ik met een collega. Ze was vaak bot tegen me, vond ik, en ik besloot dat tegen haar te zeggen. Met knikkende knieën vroeg ik of ik haar even onder vier ogen kon spreken. Eenmaal met z’n tweeën in een kamertje gaf ik stotterend aan dat ik af en toe moeite had met haar toon, dat ik dichtsloeg als ze zo stellig en kortaf deed. Ze trok haar wenkbrauwen op en zei ‘Oké, dat weet ik dan’. Ik geloof niet dat er veel veranderde in haar gedrag, maar het voelde toch goed. Zíj had mij dan misschien niet echt serieus genomen, maar ík mezelf wel!

Geen zin in gedoe

Aan de ene kant leven we in een tijd waarin mensen steeds meer voor zichzelf lijken op te komen met hashtags als #metoo, #blacklivesmatter en #selfcare. Aan de andere kant hoor ik om me heen dat veel mensen daar juist ook moeite mee hebben. Een paar voorbeelden uit mijn omgeving: geen nee durven zeggen, geen salarisverhoging vragen, je laten afschepen in de winkel als je een klacht hebt over een slecht product… Maar ook in liefdesrelaties kunnen we onszelf te veel wegcijferen, als de ander weer niet heeft gekookt of toch liever gaat sporten dan gezellig met ons thuisblijft en wij stilzwijgend akkoord gaan. Zelfs ten opzichte van onze eigen kinderen (pubers!) komen we geregeld te weinig voor onszelf op. We maken het hun graag makkelijk: “Ach, dat ruim ik wel even op” of “Joh, ik hoef ook helemaal geen cadeautje”.

Wat maakt jezelf centraler stellen nou zo lastig? “Wat vaak meespeelt, is de angst om niet meer cool, leuk of aardig gevonden te worden”, vertelt psycholoog en coach Anne de Jong. En het ís natuurlijk ook fijn om aardig en lief te zijn, anderen pleasen kan een goed gevoel geven. Maar veel mensen zeggen ook geen zin te hebben in gedoe. De Jong: “Als je je grenzen aangeeft, zal altijd een gesprek ontstaan, en dat is niet altijd een leuk gesprek. Dus gaan ze het liever uit de weg door dan maar gewoon geen grenzen te stellen.”

Assertief zijn

Meebewegen, flexibel zijn, rekening houden met de ander: het levert ons natuurlijk ook iets op. Misschien prezen je ouders je vroeger wel omdat je zo ‘makkelijk’ was, of werd je juist op je vingers getikt als je te duidelijk om iets vroeg, legt auteur en voormalig assertiviteitstrainer Merijne Bloem uit in haar boek En nu ik. Assertiviteit in een notendop.

Helaas kan jezelf wegcijferen je ook veel kosten. Het kan leiden tot een onbestemd gevoel van niet gelukkig zijn, of in een ernstiger geval tot overspannenheid (zoals bij mij) of zelfs een burn-out. Wél opkomen voor jezelf kan ervoor zorgen dat je gelukkiger wordt en een betere relatie krijgt met jezelf en met anderen. Zo heb ik de relatie met mijn zus aanzienlijk verbeterd door af en toe assertief te zijn. Bijvoorbeeld door eerlijk te zeggen hoe vervelend ik het vind dat ze bijna altijd te laat komt op afspraken. Ben ik soms niet belangrijk voor haar? Of dat ze af en toe in gezelschap een grappig bedoelde opmerking maakt ten koste van mij. Ze reageerde ruimhartig: dat ze vaak te laat komt heeft niks te maken met hoe belangrijk ik voor haar ben, maar met haar slechte vermogen om dingen goed te plannen. En ze vindt haar eigen ‘grapjes’ bij nader inzien ook niet zo leuk, zei ze. Het werd een mooi gesprek.

Te kattig

Aan de andere kant leidt assertief zijn ook weleens tot narigheid. Ik belandde in een stevige ruzie met een goede vriendin die ik al dertig jaar ken. Ik stond zó hard voor mezelf op te komen in een winkel, dat alle andere klanten stilvielen en ik met het schaamrood op mijn kaken de winkel uit liep. En onlangs verloor ik een opdrachtgever, doordat ik na twee jaar samenwerken besloot meer geld te vragen. Waarschijnlijk had dit allemaal vooral te maken met hóe ik het aanpakte, legt Anne de Jong me uit. Ze is er namelijk van overtuigd dat je alles kunt uitspreken, als je het maar op de goede manier doet. “Mensen hebben vaak de juiste vaardigheden nog niet. Dan zeggen ze dingen te kattig, dus overassertief of zelfs agressief. Dat zie je ook gebeuren op sociale media. Bovendien: voor jezelf opkomen betekent niet dat je altijd je zin krijgt, dat zijn echt twee verschillende dingen.”

Stop en voel

Assertief zijn begint bij weten wat je wilt: wat voel je, waar stoor je je aan, waar heb je behoefte aan? Voor velen nog helemaal niet zo makkelijk te achterhalen. Anne de Jong heeft hier een eenvoudige oefening voor: ‘stop en voel’. De Jong: “Kies een paar momenten op de dag waarbij je bewust stilstaat bij je gevoel. Het liefst tijdens alledaagse bezigheden, bijvoorbeeld tandenpoetsen of autorijden. Je kunt ook een paar keer per dag je alarm zetten. Voel dan wat je voelt, schrijf het op of maak in gedachten een aantekening. Uiteindelijk zie je patronen en ontdek je we waar je gespannen of juist blij van wordt.”

Ook een mooie oefening om erachter te komen waar je behoefte aan hebt: neem een moment in gedachten waarop je je rot voelde. Aan welke behoefte werd niet voldaan? Wat was er eigenlijk nodig: gezien worden, verbinding, rust? Andersom werkt het ook: bedenk aan welke behoefte werd voldaan toen je je goed voelde. Wat kreeg je toen wél?

Geen verwijten

Als duidelijk is wat je voelt en waar de behoefte ligt, is het mogelijk om dat uit te spreken. Doe dat liever niet via WhatsApp, mail of brief, want dan komt de boodschap altijd harder over en kun je onderweg niet bijsturen, adviseert Merijne Bloem. Anne de Jong vindt het daarnaast nog van belang om te zeggen wat je wil bereiken met het gesprek, zoals bijvoorbeeld de relatie verbeteren, een goede sfeer in huis, een prettige samenwerking, zonder de ander verwijten te maken. Dus bijvoorbeeld ‘Ik zie dat je vaak op je telefoon kijkt’. Vervolgens beschrijf je welk gevoel dit gedrag bij je oproept, kun je de ander vragen hoe het is om dat te horen en eindigen met een wens zoals ‘Ik zou graag meer dingen samen willen doen’. Daar voegt ze nog een belangrijke tip aan toe, zeker als je in gesprek gaat met iemand met wie je een langdurige relatie hebt: “Oefen van tevoren. Schrijf het gesprek uit, ontrafel tot de kern wat je dwarszit, oefen in de spiegel en vraag feedback.”

Tja, ook al ken ik alle tips en adviezen, het blijven lastige gesprekken, zo weet ik uit ervaring. Het kan altijd gebeuren dat je alsnog uitschiet: té boos wordt, met een deur slaat, wegloopt of juist dichtklapt. Vergeef het jezelf. Nieuwe vaardigheden leren gaat nu eenmaal met vallen en opstaan.

7 tips om te zeggen wat je nodig hebt:

  • Kies een goed moment.
  • Beschrijf concreet wat je wilt, geef geen bevelen en uit geen verwijten.
  • Praat vanuit jezelf, haal er geen anderen bij.
  • Spreek in de ik-vorm.
  • Dus: ‘Ik zou het fijn vinden als, ik heb er last van als…’
  • Wees duidelijk en rechtstreeks.
  • Vermijd ‘Ik kan niet, ik moet en ik mag niet’. Gebruik in plaats daarvan ‘Ik wil’ en ‘Ik vind’.
  • Accepteer het ook als een ander nee zegt.

Meer sociaal gedoe door corona

Uit onderzoek van psycholoog en coach Anne de Jong in samenwerking met Psychologie Magazine blijkt dat een kwart van de mensen meer sociaal gedoe ervaart door corona. Dat komt onder andere doordat we elkaar minder vaak zien, verschillende manieren hebben van omgaan met de regels, door de toenemende werkdruk, verslechterde communicatie (beeldbellen) en doordat partners en kinderen vaker thuis zijn. De respondenten denken dat er veel winst valt te behalen als we sociale spanningen goed kunnen oplossen. Op de vraag wat dit zou opleveren, gaf het merendeel aan dat het meer gemoedsrust en een gelukkiger gevoel zou geven. Ook zouden de meeste mensen minder piekeren, zich beter voelen over zichzelf, betere relaties hebben en meer plezier in het leven hebben.

Meer boekenwijsheid:

  • En nu ik. Assertiviteit in een notendop, Merijne Bloem € 15,95 (Uitgeverij Thema)
  • De Geluksroute. In 5 stappen naarminder gedoe & meer plezier metde mensen om je heen, Anne de Jong € 20,99 (Maven Publishing)

Tekst: Catelijne Elzes. Beeld: iStock

Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden