null Beeld

Dít is waarom huid-op-huidcontact zo belangrijk is zelfs in deze gekke tijd

Een stevige omhelzing of een warme knuffel horen bij onze dagelijkse basisbehoeften. Maar hoe doen we dat in coronatijd, op anderhalve meter afstand?Opeens dook het woord afgelopen jaar overal op: huidhonger. Eigenlijk bestaat de term al veel langer en het is niet moeilijk te begrijpen wat ermee wordt bedoeld: het lichaam mist het enorm om te worden aangeraakt. Schrijfster Saskia Noort wijdde er een column aan in het Algemeen Dagblad, ze schreef: ‘Huidcontact is een primaire levensbehoefte, onze lichamen hongeren ernaar. Het verzacht pijn, laat onze bloeddruk dalen, vermindert de stresshormonen, geeft ons een blozende gloed, het verbetert de spijsvertering en ik ben ervan overtuigd dat het wonderen doet voor onze weerstand.’Het probleem is alleen: elkaar aanraken wordt ons vanwege de coronamaatregelen dringend afgeraden. Ook de 1,5-metersamenleving maakt die troostende arm om ons heen een stuk minder vanzelfsprekend, zeker voor wie geen partner of kinderen heeft. Die afstand is natuurlijk begrijpelijk, maar doet wel iets met ons geestelijke en lichamelijke welzijn. Overigens stelde corona ook mensen mét een partner op de proef. Door het vele thuiswerken, al dan niet met kinderen, kwamen we nog meer op elkaars lip te zitten en leek elke dag hetzelfde. Daardoor was het nog moeilijker dan voorheen om voldoende échte aandacht aan elkaar te besteden. De verwachting is dat het aantal echtscheidingen, burn-outs en zelfs depressies door de afgelopen lockdownperiode zal stijgen.

Hechting

Hopelijk duurt het niet fysiek kunnen aanraken van iedereen die niet tot het eigen huishouden behoort niet lang, zegt Marijke Sluijter, auteur van het boek Aanraken, een levensbehoefte. Zij stelt dat aanraken een essentieel onderdeel is van de menselijke intelligentie: “Als dat blokkeert, gaat dat ten koste van ons functioneren.”

Sluijter staat daarin niet alleen: er bestaan talloze wetenschappelijke onderzoeken die hetzelfde aantonen. Zo deed de Amerikaanse psycholoog Harry Harlow in de jaren vijftig een wereldberoemd onderzoek naar aanraking en hechting bij apen. Hij ontdekte dat aapjes die in de eerste zes maanden van hun leven niet of nauwelijks werden aangeraakt in hun latere leven een slechte omgang hadden met andere apen, meer ruzie maakten en in veel gevallen hun eigen kinderen verwaarloosden. Helaas geldt dit niet alleen voor apen. Waar vroeger nog werd gedacht dat het knuffelen en troosten van huilende baby’s zou leiden tot ‘verwende’ kinderen, blijkt uit verschillende onderzoeken dat baby’s het gelukshormoon oxytocine (dat vrijkomt bij aanraking) juist enorm nodig hebben. Niet alleen om weer rustig te worden, maar ook om zich goed te kunnen hechten aan hun ouders. Sluijter herinnert zich zelf ook maar al te goed hoe haar zoon in de jaren zeventig direct na de geboorte bij haar werd weggehaald en pas na lang aandringen weer bij haar werd gelegd. “Er was destijds geen enkele aandacht voor binding, ook niet in het ziekenhuis.”

Kangoeroeën

En dat terwijl huid-op-huidcontact juist bij kinderen ook om andere redenen belangrijk is. Als een ouder liefdevol reageert op huilen, wordt bij het kind het parasympatische zenuwstelsel geactiveerd. Dat is het deel van het zenuwstelsel dat zorgt voor rust en emotionele balans. Ook zet het een gen aan het werk dat de stressbestendigheid van het kind verhoogt. Uit onderzoek is gebleken dat bij te vroeg geboren, veel te lichte baby’s de sterfte met 36% vermindert als de moeders hen op de blote borst laten liggen, ook wel ‘kangoeroeën’ genoemd. Deze baby’s zijn gezonder, kunnen hun temperatuur beter regelen, ademen rustiger en de groei van hun hersenen verloopt beter. Als dat bij te vroeggeboren baby’s met een laag geboortegewicht zo werkt, kunnen we ervan uitgaan dat het voor alle baby’s geldt, zegt Marijke Sluijter. Al kostte het volgens haar best veel tijd voordat dat besef echt doordrong: “Toen ik rond 1987 babymassage ging geven bij consultatiebureaus, stuitte ik op veel achterdocht. Vaak werd vlak van tevoren afgezegd, terwijl Zweeds onderzoek toen al had aangetoond dat massage ook bij volwassenen helend en stressverlagend kan werken.”

Drie zoenen

Inmiddels wordt aanraken steeds meer erkend als een primaire levensbehoefte, óók door de wetenschap. Gebleken is de aanmaak van oxytocine, het knuffelhormoon, al plaatsvindt vanaf twintig seconden. Knuffelen brengt mensen dichter bij elkaar; het is goed voor je relatie om je even letterlijk dicht bij elkaar te voelen. Daarnaast is een flinke knuffel goed tegen dementie en zorgt het voor sterkere botten, meer spieropbouw en werkt het stressverlagend. “Een knuffel, vrijpartij of massage is goed voor de gezondheid, omdat er veel positieve lichamelijke effecten optreden als er oxytocine vrijkomt”, stelde ook Ellen de Bruijn, hoogleraar neurocognitieve klinische psychologie aan de Universiteit Leiden. Toch gaat knuffelen lang niet iedereen even goed af. Dat komt doordat we niet allemaal dezelfde behoeften hebben. Zo zijn wij in de westerse samenleving vaak gesteld op persoonlijke ruimte en houden we onze gesprekspartner het liefst op een armlengte afstand. Verder hebben ervaringen uit de kindertijd invloed op hoe aanhalig we als volwassene zijn. Bovendien hangt het er natuurlijk ook van af wíe de aanraking geeft: een schouderklopje of een aai van een zus of vriendin heeft een heel andere lading dan van een onbekende. Ten slotte is onze aanraakbehoefte voor een deel genetisch bepaald, waardoor sommige mensen aanraken sneller als onnodig of ongemakkelijk ervaren. Voor deze groep is de 1,5-metersamenleving ongetwijfeld een opluchting, omdat het een tijdelijk einde maakte aan onze driezoenencultuur, denkt Ellen de Bruijn. Al blijft de vraag wel hoe lang we dat ‘nieuwe normaal’ willen en kunnen vasthouden. Ook voor mensen met een diagnose in het autisme spectrum (ASS) kan een aanraking onaangenaam zijn, zeker als die onverwacht komt. “Toch wil dat niet zeggen dat de aanraakbehoefte er bij deze mensen niet is”, zegt Marijke Sluijter. “Als je dat contact langzaam en in een vertrouwde omgeving opbouwt, merk je dat vrijwel iedereen het uiteindelijk heerlijk vindt om te worden aangeraakt.”

De onaanraakbaren

Een dagelijkse dosis knuffelen voor ons algehele welzijn is dus helemaal geen gek idee, al is dat helaas niet voor iedereen weggelegd. Want naast corona is ook de toenemende digitalisering (steeds vaker contact op afstand, maar steeds minder echte knuffels) een oorzaak van onze huidhonger, zegt Tiffany Field, directeur van het Touch Research Institute in Miami. Ook een relatiebreuk of het overlijden van een partner kan een grote rol spelen: in sommige gevallen leidt het plotselinge gebrek aan aanraking zelfs tot depressie en een verlaagd immuunsysteem. Marijke Sluijter: “Aanraken gaat veel verder dan een fysieke of emotionele ervaring. Het gaat ook over waardering geven en krijgen en een besef van samenzijn ervaren. Omdat je ermee zegt: jij mag er zijn, ik mag er zijn. Met aanraken is het als met ademen: het wordt pas een probleem als het opeens niet meer kan.”

Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden