null Beeld

Dit is waarom introvert zijn meer erkenning verdient

Onzeker, saai, traag: een greep uit de vooroordelen waarmee een 
introvert persoon vaak te maken krijgt. Zonde, vindt journalist en 
introversiecoach Liesbeth Smit. Want een betere balans tussen extraversie en introversie kan veel moois brengen. Zeker op de werkvloer.

“Je moet jezelf écht eens wat beter profileren.” Of: “Je bent altijd zo stil in vergaderingen, zeg toch eens wat!” Of: “Vind je je werk nog wel leuk? Je kunt soms zo kijken.” Zomaar wat opmerkingen die de gemiddelde introverte werknemer te horen krijgt op de werkvloer. Ik ken ze uit eigen ervaring, maar hoor ze ook geregeld voorbijkomen in de trainingen over introversie die ik geef. Daar zitten ze dan, op zo’n eerste ochtend. Mijn cursisten, die ik vanaf dat moment twee dagen ondersteun bij het meer ‘zichtbaar’ maken van zichzelf op de werkvloer. Met wie ik lastige situaties oefen, en die ik af en toe met zachte hand uit hun comfortzone haal. Die ik aan het eind van de eerste dag naar hun werk zal terugsturen met allerlei handigheidjes om eens uit te proberen. Maar vooral: mensen die ik in eerste instantie toch altijd even moet geruststellen – elke keer opnieuw. Want met introversie is niets mis, en een psychische aandoening is het al helemaal niet. Het probleem is alleen dat dat soms toch wordt gedacht. Oók door introverten zelf.

"Het wordt tijd dat er meer ruimte komt voor de bescheiden mens"

Hè, wat ongezellig

Want die introvert zou maar een ‘saaie’ zijn. Of in elk geval een ‘stille’. Van aandacht houden ze niet en van mensen eigenlijk ook niet. Onzin natuurlijk, en toch vergeet ik niet snel het verhaal van een jonge introverte man die dit voorjaar een training bij mij volgde. Niet lang daarvoor was er een jubileum geweest op het bedrijf waar hij werkte. Voor de gelegenheid had de directie tijdens de lunch een twintigkoppige drumband uitgenodigd in de kantine, waarna van iedereen werd verwacht dat ze op de – loeiharde – muziek gingen swingen. Terwijl de jongen nog probeerde om uit te wijken naar de wc, greep een collega hem jolig bij zijn arm de dansvloer op, met de woorden: “Dat had je mooi gedacht! Kom op, joh, doe niet zo ongezellig!” Waarna de jongen in kwestie maar wat ongemakkelijke danspasjes deed, zwetend en ongelukkig. Terwijl zijn collega’s wild om hem heen begonnen te springen en niets doorhadden van wat er intussen tegenover hen gebeurde.

Na zijn verhaal ging er even een diepe, lacherige zucht van herkenning door de groep. “Mijn hemel, dat zal een lang halfuur geweest zijn”, zei ik. Zijn antwoord: “Het was zo awkward, ik werd gewoon gedwongen. Terwijl ik op mijn werk gewoon mijn werk wil doen; privé houd ik graag privé. Dat klinkt misschien suf voor anderen, maar voor mij is dat doodnormaal.”

Tijd om op te laden

Barack Obama is er eentje. Lady Gaga ook. Bill Gates was er een. En zelfs cabaretier Claudia de Breij – niet bepaald het stereotype van hoe introversie er zogenaamd uit zou moeten zien – vertelde twee jaar geleden in het tv-programma Zomergasten dat ze introvert is. Toch bestaan er nog altijd misverstanden over introversie, en vooral over de combinatie introvert zijn en succesvol zijn in je werk (“Bestaat dat écht?” Ja hoor, dat bestaat echt).

Gelukkig is er sinds een aantal jaar steeds meer aandacht voor onze rustige medemens. En die stille revolutie was broodnodig, zeker als je weet dat maar liefst een derde van alle mensen introvert is. Dat betekent niets anders dan dat deze mensen energie weggeven in het bijzijn van anderen. En voldoende tijd nodig hebben om die batterij na afloop weer op te laden. Dat doen ‘wij’ het liefst alleen of in select gezelschap. Wie een introverte persoonlijkheid heeft, neigt dan ook van nature naar rust en stilte, prefereert een-op-een gesprekken boven groepen, kan zich makkelijk lang en goed concentreren, voorkomt conflicten én is met name op het werk zeer taakgericht. Dat klinkt al heel anders dan het aloude ‘verlegen’ of zelfs ‘saai’ waar introversie nog weleens mee geassocieerd wordt. En precies daar gaat het dus nog vaak mis, met name op de werkvloer. Want in de privésfeer – met een geliefde, bij een kind, in een vriendschap – is introversie helemaal geen probleem. Zeker niet als er liefde en/of wederzijdse persoonlijke interesse is. Maar op lang niet elke Nederlandse werkvloer is voldoende oog voor de onderlinge psychologische diversiteit bij werknemers. Want extraversie is ook bij ons nog steeds de dominante norm, op elk gebied. Vandaar dat introverte mensen zich nog steeds vaak staande moeten houden op een werkvloer die iets anders van ze verwacht dan dat ze eigenlijk zijn.

Enthousiast of loyaal?

Om te zien wat dat betekent, hoeven we er maar een gemiddelde vacature op na te slaan. Daarin worden vrijwel altijd ‘extraverte’ eisen gesteld: spontaan, flexibel, enthousiast, een teamspeler zijn... Zelden tot nooit wordt er gevraagd naar loyaliteit, punctualiteit, goed kunnen voorbereiden, zelfstandigheid, verantwoordelijkheidsgevoel, kwaliteit leveren en/of geen onnodige risico’s nemen. En laten die punten nu nét de introverte werkwijze samenvatten. Het probleem is alleen dat die werkwijze lang (nog) niet altijd op waarde wordt geschat – laat staan dat het in deze tijd daadwerkelijk als waarde wordt herkend.

“Introverten kunnen het nogal eens moeilijk hebben in deze tijd en zich zelfs schamen. Dat komt omdat ze structureel worden ondergewaardeerd, terwijl ze geweldige eigenschappen hebben. Het wordt tijd dat er meer ruimte komt voor de bescheiden mens. Om de boel in balans te brengen.” Woorden van de Amerikaanse Susan Cain in haar beroemde TED-talk, naar aanleiding van haar bestseller Stil, de kracht van introvert zijn in een wereld die niet ophoudt met kletsen. Wie het was, kon zich in dat boek eindelijk (h)erkend voelen. Voor wie het niet was, ging een enorme wereld open: eentje waarin ‘de stillen’ nu eens het woord namen. En die nood was hoog, bleek. Niet voor niets is Cains TED-talk nog steeds een van de best bekeken filmpjes op YouTube ooit.

"De 'drukke extravert en de 'rustige' introvert kunnen samen een dreamteam vormen"

Even voorstellen: de ambivert

Nu is niets in het leven alleen maar een kwestie van zwart of wit, en dat geldt ook voor introversie ‘versus’ extraversie. Want weten wat introversie wel en vooral niet is, is één. Ontdekken dat daarbinnen enorm veel nuances en verschijningsvormen zijn te onderscheiden, is echter een heel belangrijke tweede stap. Niemand is alleen maar het een of het ander, en er zijn verschillende mengvormen mogelijk. Wél is het zo dat ieder mens een natuurlijke voorkeur zal voelen voor ofwel introversie, ofwel extraversie. Of het allebei kan ‘aanzetten’, afhankelijk van wat de situatie vraagt. Ambivert noem je die laatste groep, en ze vormen met 33 procent net zo’n grote groep als introverten (een derde) en extraverten (ook een derde). Die dus allemaal gezellig samen op de werkvloer rondlopen, dat vooral. En hun verschillende zienswijzen, aanpak en behoeften kunnen soms wrijvingen geven, over en weer. Denk: “Ik kan niet eens uitpraten in een vergadering, mijn dominante collega’s zijn altijd sneller”, aldus de introvert. Of: “Ik moet ook alles alleen doen hier. Als ík niets zeg, gebeurt er nooit iets”, zegt de extravert. En dan de ambivert: “Wat is nou precies jullie probleem? We kunnen hier toch sámen iets op vinden?”

Met name in zakelijke omgeving is het DISC-model (zie kader) een handige vorm om ieders werkgedrag en motivatie te meten. En die verschillen zijn belangrijk om te weten, om conflicten te voorkomen. Maar nog veel mooier is het dat als eenmaal duidelijk is hoe iedereen in elkaar zit, die verschillen juist een aanvulling kunnen zijn. Waarbij de ‘drukke’ extravert en de ‘rustige’ introvert zelfs een dreamteam kunnen vormen, zolang er onderling respect is.

Ontspanning vinden

En dat begint allemaal met elkaar de ruimte willen geven, ontdekte ook de jonge werkvloerdanser aan het begin van dit verhaal. Toen hij begreep dat hij rustig “Nee, dank je” had mogen zeggen toen hij de dansvloer op werd getrokken zonder daarmee iets onaardigs of saais te doen, ontspande hij zichtbaar. Want lang niet iedereen hoeft steeds in de spotlight te staan om het leuk te hebben. Er bestaan ook mensen die op hun best zijn als ze ontspannen toekijken. Kiezen ze daarna hun eigen momenten wel weer uit om te shinen. Tenminste, zolang anderen hen toestaan om dat ook daadwerkelijk te doen op een manier die bij ze past. En dat vertrouwen in jezelf en je behoeftes leren kennen, geldt voor alles, maar dus ook voor de werkvloer. Net als in het gewone leven eigenlijk.

4x ken je stille collega's

• Hun stilte is geen desinteresse: ze denken eerst na voordat ze iets zeggen

• Ze maken graag iets van het begin tot het eind af

• Ze floreren bij een goede voorbereiding

• Ze werken graag zelfstandig en laten hun werk pas zien als ze er tevreden over zijn (en het af is)

4x ken je ‘drukke’ collega

• Hun drukte is (meestal) geen haantjesgedrag: ze denken na terwijl ze praten

• Ze zijn enthousiast: aan het woord zijn betekent voor hen betrokkenheid

• Ze mengen zich graag in sociale activiteiten op het werk

• Ze zijn goed in ad-hoc situaties (en houden daar ook van)

Test het zelf

Om erachter te komen welke gedragsvoorkeur je hebt, is een psycholoog niet altijd nodig. Op 16personalities.com staat een leuke test die binnen 12 minuten een behoorlijk accuraat beeld oplevert. Kleine disclaimer: testen zijn een momentopname, maar een richtlijn geven ze wel. Doe deze tests vooral eens in teamverband. Bespreek de verschillen én wat dat betekent voor jullie werkstijlen: het kan helpen voor een betere (werk)sfeer.

Hoogsensitief of introvert?

Het wordt vaak door elkaar gehaald, maar hoogsensitiviteit en introversie zijn twee verschillende dimensies. Een hoogsensitief persoon (ook wel: HSP) heeft een ovengemiddeld gevoelig zenuwstelsel en is daardoor gevoelig voor prikkels als indrukken, geluid of emoties. Introversie en extraversie draaien voornamelijk om (sociaal) gedrag. Toch is de verwarring niet vreemd: net als introversie is HSP geen diagnose. Daarnaast is zeventig procent van alle HSP’ers introvert. Dat wil alleen niet zeggen dat daarmee alle introverten ook HSP’er zijn. Sterker: ook een extravert kan een hoogsensitieve persoonlijkheid hebben.

Even over DISC

Dominant (rood), interactief (geel), stabiel (groen) en consciëntieus (blauw): op elke werkvloer lopen allerhande menstypes rond. Daarbij zijn een of twee kleuren bij iedereen dominant, en ook afhankelijk van werk of privé. Het kan zeer zinnig zijn om een werkteam langs de DISC-lijn te leggen om te weten wat ieders werkstijl is (en hoe je daarop reageert). Leuk: de gratis DISC-test op 123test.nl helpt bepalen welke gedragsstijl je hebt. Doe dit in teamverband het liefst onder begeleiding van een gecertificeerd DISC-trainer, zodat er ook een goed vervolgplan wordt uitgedacht met bijbehorende afspraken. Heeft écht iedereen iets aan.

Meer weten?

Lezen: Stil - De kracht van introvert zijn in een wereld die niet ophoudt met kletsen van Susan Cain (uitgeverij Rainbow) en Ik moet nog even kijken of ik kan - De stille revolutie van de introverte mens van Liesbeth Smit (uitgeverij Nijgh & Van Ditmar)

Testen: sites als desuccesvolleintrovert.nl of elinesluyscoaching.nl bieden persoonlijke begeleiding om als introvert in professioneel opzicht tot je recht te leren komen. Opleidingsinstituut icm.nl biedt sinds een jaar de tweedaagse (groeps)training Power to the introverts aan: voor meer zichtbaarheid op het werk zónder jezelf extravert voor te moeten doen.

Tekst: Liesbeth Smit. Beeld: iStock

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden