null Beeld

Drie medische experts over de zin en onzin van veel water drinken

We lezen en horen het zo vaak: veel water drinken, minimaal twee liter per dag, zorgt voor een schoon lijf en een stralende huid. Klopt dat wel? Zijn die acht glazen per dag echt noodzakelijk? Drie medisch experts over de zin en onzin van veel water drinken.

De gezondheidsgoeroes en fitgirls kunnen het niet vaak genoeg zeggen: drink water voor een mooie huid en een strak lijf! En liever drie dan twee liter per dag, want dan ben je bovendien snel(ler) je afvalstoffen kwijt. Klinkt mooi, maar klopt niet. Zoveel water drinken is namelijk nergens voor nodig zeggen de (échte!) experts.

Ons topsysteem

Hoe zit dat? Allereerst zoomen we in op het watermanagement van ons lichaam; een ingenieus, zelfregulerend systeem. Ons lichaam bestaat voor ruim zestig procent uit water. “Het is als het ware onze ‘grondstof’, want al onze cellen bevatten water”, vertelt nefroloog (nierarts) Brigit van Jaarsveld van het Amsterdam UMC. Het Voedingscentrum adviseert dan ook dagelijks anderhalf tot twee liter te drinken. Meer is volgens Van Jaarsveld echt niet nodig, want we halen ook zo’n halve liter vocht uit voedsel.

Vocht is nodig voor het vervoer van voedings- en afvalstoffen en om het lichaam op temperatuur te houden. Dagelijks verliezen we via urine, ontlasting, transpiratie en adem zo’n tweeënhalve liter, en meer bij warm weer of zware inspanning. Van Jaarsveld: “Minder bekend is dat zout net zo belangrijk is voor onze waterhuishouding. De hoeveelheid vocht in het lichaam wordt zelfs bepaald door zout. Die water-zoutbalans moet goed zijn. Maar daar wordt voor gezorgd, dankzij een geoliede samenwerking tussen de hersenen en de nieren.” De nefroloog legt het uit met een voorbeeld. “Als iemand intensief sport, verliest hij veel vocht, waardoor de zoutconcentratie in het bloed te hoog is. De nieren willen vocht sparen en roepen: minder plassen! Tegelijkertijd regelen de hersenen een dorstprikkel: ga snel wat drinken! Bij zout eten werkt dat net zo.” En andersom, bij een te lage zoutconcentratie, gaan de nieren aan de bak en plassen het overtollige water uit. Overigens functioneert dat systeem bij mensen boven de 75 minder goed, dus zij moeten erop letten dat ze dagelijks voldoende drinken.

Massahysterie

Maar die afvalstoffen dan? We horen toch altijd dat veel – dus meer dan anderhalve liter – water drinken zo gezond is, omdat het helpt de boel snel(ler) te zuiveren en te ontgiften? Professor Ewout Hoorn, nefroloog bij het Erasmus MC Rotterdam, en water- en zoutexpert, benadrukt dat daar geen enkel bewijs voor is. “Dat vele water drinken lijkt tegenwoordig meer op massahysterie. Je lichaam weet zelf of en wanneer het aan de gang moet om water met afvalstoffen – urine dus – te lozen. En ook wanneer het beter is om wat minder te plassen. Alles blijft in balans, inclusief die afvoer van afbraakproducten in het lichaam, of je nou veel of weinig water drinkt.” Om dit aan te tonen deed Hoorn in een televisie-uitzending van Broodje Gezond bij een special over water een testje met de presentator. Die dronk normaal gesproken een paar kopjes koffie en thee per dag – in totaal ongeveer een liter – maar kreeg nu de opdracht om twee dagen lang drie liter water te drinken. Drie keer zoveel dus. Wat bleek: de hoeveelheid afvalstoffen die hij had uitgescheiden na al die liters water was exact hetzelfde als altijd met die ene liter. Ook werden ze niet sneller afgevoerd. Hoorn: “Hoeveel je drinkt, maakt dus weinig uit. Alleen als iemand echt zou stóppen met drinken, dan hopen de afvalstoffen zich op. Maar pas dán is er een probleem. Tegelijkertijd weten we nog niet alles: gek genoeg is er nooit goed onderzoek gedaan of meer of minder water gunstige effecten op de gezondheid heeft.”

Water tegen de kater?

Van drinken naar eten, of eigenlijk: minder eten. Helpt water drinken bij afvallen? Dat is onderzocht aan de universiteit van Birmingham bij volwassenen met obesitas, zwaarlijvigheid dus. Deelnemers die voor elke maaltijd een halve liter water dronken, vielen in drie maanden 1,3 kilo meer af dan patiënten die dat niet deden. Tot zover het goede nieuws, want verder is er geen bewijs dat water een positieve invloed heeft op gewicht. Tenzij het dient ter vervanging van suikerhoudende frisdranken of een biertje. Want ja, die calorieën bespaar je dan natuurlijk.

Water kan overigens voor een vertekend beeld zorgen. Wie weleens fronsend naar de weegschaal kijkt na een avondje uit eten hoeft zich niet meteen zorgen te maken, volgens Brigit van Jaarsveld. “Vaak was het eten dan iets zouter, wat dorstig maakte. Dan drink je er zo een fles water bij. Het duurt even voordat je lichaam die grotere zout- en dus waterbelasting heeft verwerkt. Meestal is het dus vocht dat je vasthoudt.”

Nu we het toch over eten en drinken hebben: hoe zit het dan met drank en water? Alcohol droogt uit, weten we. Dus liever wat water bij de wijn om the day after een bonzend hoofd en een droge mond te voorkomen, toch? Van Jaarsveld zegt stellig: “Dat water compenseert niet voldoende. Alcohol remt namelijk het antidiuretisch hormoon dat ervoor zorgt dat je water vasthoudt. Oftewel: je plast door alcohol meer water uit dan de bedoeling is. Bij te veel drank kan extra water die kater echt niet voorkomen.”

Drinken voor een mooie huid

Water wordt ook vaak geroemd om de zuiverende werking ‘voor een mooie, stralende huid’. Maar wie dáárvoor liters weg klokt, komt waarschijnlijk bedrogen uit. Ook dat effect is niet wetenschappelijk aangetoond. Wel helder zijn de gevolgen van wassen, douchen en badderen voor de huid. Dat blijkt bijvoorbeeld bij de coronacrisis. Massaal wassen we, gewapend met zeep, langdurig onze handen. Weg vuil en virus. Maar ons vel deels ook! Is dat kloven, slijten en uitdrogen de schuld van water? Dermatoloog Marco van Coevorden nuanceert: “Het probleem ligt niet altijd bij water, of het nou ‘hard’ – dus kalk- en magnesiumrijk – of ‘zacht’ is. Wat het vettige beschermingslaagje van de huid vooral om zeep helpt, zijn de – te hoge – watertemperatuur en was- en doucheproducten.” Van Coevorden weet dat vaak wordt gedacht dat waterfilters, die hard water ontkalken, gunstig voor de huid zouden zijn. “Bij kinderen met jeukend eczeem is dat ook onderzocht in een studie. Maar ontkalkt water gaf helaas nauwelijks verlichting. Wel voelt ‘zacht’ water fijner aan. Bovendien schuimen zeepproducten eerder bij ontkalkt water, waardoor je er automatisch minder van gebruikt. En dát is wel weer gunstig voor de huid.” Zijn advies: douche lauw en kort, en beperk het gebruik van reinigingsproducten.

Geen gesjouw

Het dus makkelijker dan we dachten: drink lekker water als je dorst hebt, zie het als dé vervanger van frisdrank en vermijd hete douches. Liters water drinken is gewoon niet nodig, dat scheelt weer flesjes meesjouwen in de tas!

Waterfeitjes

  • Dagelijks leveren de waterleidingbedrijven zo’n drie miljard liter kraanwater.
  • Ons Hollandse kraanwater behoort tot het beste drinkwater ter wereld, in veel andere landen bevat het chloor om tezuiveren en dat proef je.
  • Veel water drinken is wél belangrijk bij blaasontsteking of nierstenen.
  • Het zachtste water wordt getapt in Heerde en Epe.
  • Voor € 1,- kun je het hele jaar kraanwater drinken, uitgaande van 11/2 liter per dag. Met flessenwater ben je 150 tot 500 keer duurder uit.
  • Kraanwater is 30 tot 1300 maal beter voor het milieu dan flessendranken, omdat er geen verpakking nodig is.

Met of zonder prik

Natuurlijk mineraalwater moet bij de bron worden gebotteld. Het bevat meestal meer minerale zouten dan kraanwater en die bepalen de smaak en hardheid. Het hoeft niet aan dezelfde eisen te voldoen als het Nederlandse drinkwater. Bronwater wordt gewonnen uit een onderaardse bron en ongezuiverd gebotteld. Het moet voldoen aan drinkwaternormen. Water met koolzuur is iets zuurder dan zonder, maar niet schadelijk voor de tanden.

Zijn koffie en thee vochtvreters?

Koffie, zwarte en groene thee onttrekken geen water aan het lichaam. Ze werken enigszins vochtafdrijvend door de cafeïne, maar het lichaam neemt het vocht wel op. De smaak van thee wordt bepaald door water. Hoe harder het water, des te vlakker, bitterder en troebeler de thee(smaak). Een ‘omgekeerd osmosefilter’ zorgt wel voor zacht water. Bronnen: Voedingscentrum en theesommelier Mariëlla Erkens

Lood om oud ijzer

Woningen van voor 1960 kunnen nog oude waterleidingen hebben, waardoor er te veel schadelijk lood in het drinkwater kan zitten. Ook nieuwe kranen of leidingen kunnen de eerste drie maanden lood afgeven.

Restjes medicijn

In Nederland lozen we minstens 140 ton medicijnresten per jaar. Dat komt in het oppervlaktewater via het riool en de waterzuivering. Het meeste (90-95%) belandt daar via het menselijk lichaam: urine en ontlasting. Van de mensen die medicijnresten thuis weggooien, dus niet naar apotheek of milieustraat brengen, spoelt een kwart de boel door het toilet of gootsteen. Die medicijnresten kunnen een negatief effect hebben op de kwaliteit van het oppervlaktewater, de waterdieren en op lange termijn op de kwaliteit van het drinkwater. Bron: Vereniging Innovatieve Geneesmiddelen

Hoe ouder, hoe schoner

Voordat drinkwater uit de kraan stroomt, moet er gegraven worden. Dat geldt althans voor zestig procent van het drinkwater. “Grondwater is helder, schoon en oud, dus het beste water”, volgens een bodemwaterexpert. ‘Oud’ kan zijn: 2500 jaar oud, bijvoorbeeld van de Utrechtse Heuvelrug, tot wel 30.000 jaar oud in de bodem bij Den Bosch! Hoe ouder, hoe schoner, want ooit bestond er geen lucht- en watervervuiling. Pas sinds 1900 is het water vervuild. De andere veertig procent drinkwater, vooral in het westen van Nederland, komt uit oppervlaktewater (rivierwater). Dat kan relatief wat meer vervuild zijn met – weliswaar minieme hoeveelheden - medicijnresten en bestrijdingsmiddelen, maar is in Nederland erg goed gezuiverd. Bron: Broodje Gezond, uitzending KRO-NCRV

Watervergiftiging: cellen die zwellen

Het is mogelijk: een watervergiftiging oplopen en er zelfs aan overlijden. Professor Ewout Hoorn: “Juist waar je het niet verwacht. Zo’n tien procent van de marathonlopers ontwikkelt een watervergiftiging. Tijdens het lopen, besluit het lichaam namelijk zelf al om extra water vast te houden, door meer antidiuretisch hormoon aan te maken. Gecombineerd met veel drinken, kan dat leiden tot een watervergiftiging. Water hoopt zich op in de cellen, ook in de hersencellen. De druk in het hoofd wordt enorm en dat is levensgevaarlijk.” Brigit van Jaarsveld: “Bij studenten is de waterchallenge tegenwoordig in: heel veel water achteroverslaan in korte tijd. Dat lijkt onschuldig, maar het kan fataal zijn, wederom omdat de nieren al dat water niet zo snel kunnen verwerken.” Watervergiftiging na sporten voorkomen, kan door de waterinname beter te spreiden en er wat bij te eten waar zout in zit. Een broodje bijvoorbeeld.

Met dank aan: Prf. E. Hoorn (Erasmus MC Rotterdam), Dr. M. van Coevorden (Gelre Ziekenhuizen Apeldoorn), Dr. B. van Jaarsveld (Amsterdam UMC) en theesommelier M. Erkens. Tekst: Margriet Zuidgeest. Beeld: iStock

Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden