null Beeld

Een gezonde mond: “Bloedend tandvlees? Dan moeten er alarmbellen gaan rinkelen”

Hóe belangrijk een gezonde mond is, wordt steeds duidelijker. Deskundigen vermoeden dat een gezonde mond namelijk ook meehelpt om andere ziektes te voorkomen.

Grondig reinigen is topprioriteit als we ons gebit en ons tandvlees gezond willen houden. Dat begint met goed poetsen maar daarmee reinigen we slechts 40% van ons gebit. Er moet dus ook gestookt en geragerd worden. Want heb je een schone mond, dan vaart de rest van het lichaam daar ook wel bij. Helaas kampt de helft van de Nederlanders met ontstoken tandvlees: het is dan – gedeeltelijk – opgezwollen, rood in plaats van roze en het bloedt makkelijk. “We vinden het niet raar als tandvlees wat bloedt bij het poetsen. Maar het is níet normaal”, zegt Nicky Beukers, parodontoloog (eenvoudig gezegd: tandvleesspecialist) bij het Academisch Centrum voor Tandheelkunde in Amsterdam.

De belangrijkste oorzaak van tandvleesontsteking is tandplak. “Die ontstaat door bacteriën in de mond”, legt Beukers uit. “Elk mens heeft ze en je moet ze wegpoetsen of wegstokeren. De een doet dat beter dan de ander. Blijven er bacteriën zitten, dan gaan ze klonteren en wordt het tandplak. Als dat laagje ook blijft zitten, verkalkt dat en ontstaat tandsteen.” Poetsen en flossen helpen dan niet meer, alleen een tandarts en mondhygiënist kunnen tandsteen verwijderen.

Waarom tandplak bij de een leidt tot problemen en bij een ander niet – ook al poetsen beiden even veel en goed – is een kwestie van genetische gevoeligheid, zegt Beukers. Soms spelen er andere dingen mee: roken en diabetes vergroten de kans op tandvleesontsteking. Net als een zwangerschap: door hormoonschommelingen is tandvlees extra gevoelig. Extra opletten is dan verstandig.

Alarmbellen

Hoe kan het dat zo veel mensen hun tandvleesproblemen niet serieus nemen? Onwetendheid, zegt de parodontoloog. “Je merkt ook niet zo snel de symptomen van een ontsteking. Bij bloedend tandvlees zouden de alarmbellen moeten gaan rinkelen. Hoe eerder je daar iets aan doet, hoe beter. Want gezond tandvlees bloedt namelijk niet. Laat je het gaan, dan kan het probleem verergeren.” En dat is op den duur wél te merken. Een vieze smaak in de mond, een onprettig ruikende adem en pijn bij het tandenpoetsen zijn signalen dat de ontsteking erger wordt. “Uiteindelijk kunnen je tanden en kiezen los gaan zitten of zelfs uit je mond vallen”, zegt Nicky Beukers.

Er kunnen ook andere oorzaken zijn van tandvleesproblemen. Zo kreeg Jeanette (40) na de geboorte van haar dochter, 8 jaar geleden, last van ontstekingen in haar mond. “Ik had vaak aften, dat zijn van die kleine zweertjes, mijn tong was soms ontstoken en ik kon geen warm en koud aan mijn tanden verdragen. Ook had ik een rare smaak in mijn mond.” Poetsen deed ze niet, ze schróbde haar gebit om het maar goed schoon te krijgen. “Helemaal niet slim, weet ik nu. Tandvlees is zachte huid en ik maakte het nog meer kapot dan het al was.”

Omdat ze ook andere lichamelijke klachten kreeg, ging ze naar de huisarts. “Ik had gewrichtspijn, zag wazig, was moe en had tintelingen in handen en voeten.” Een bloedonderzoek wees op een tekort aan vitamine B12. “Je bent daardoor extra gevoelig voor tandvleesontsteking, heb ik begrepen. Sinds ik elke week een injectie krijg, gaat het beter. En wat mijn gebit betreft: ik was er net op tijd bij.”

Last van pijn en kou

Esther (52) kreeg mondproblemen doordat ze een kruisbeet had ontwikkeld. Haar tanden waren door de jaren heen verkeerd afgesleten, zodat haar kaken niet meer recht boven elkaar stonden als ze haar kiezen op elkaar zette. “Ik had er eerst geen last van, maar op een gegeven moment begonnen er door die verkeerde beet stukjes van mijn tanden af te breken. Toen ik 1,5 jaar geleden voor de zoveelste keer daarvoor bij de tandarts zat, en zij wéér over een beugel begon, ben ik naar de orthodontist gegaan. Want als het zo doorging, had ik straks geen hele tand meer in mijn mond. Er werd een tand getrokken om ruimte te maken, ik heb 8 maanden gebeugeld en daarna bouwde de tandarts mijn voortanden weer op. Nu alles kaarsrecht staat, ziet dat er niet alleen mooier uit, mijn gebit is ook veel beter schoon te houden. De mondhygiëniste is tegenwoordig zó klaar met mij. Ik had dit 10 jaar eerder moeten doen.”

Ook Hennie (56) heeft er spijt van dat ze haar mondproblemen niet eerder heeft aangepakt. Winters lang kon ze alleen met een sjaal voor haar mond naar buiten. “Ik had altijd pijn aan mijn tanden en kiezen. Kou maakte het nog erger. Ik ging wel naar de mondhygiëniste, maar stopte daarmee toen ze met haar eigen praktijk begon.” Hennie modderde jarenlang aan tot ze op zoek ging naar een andere tandarts. “Die verwees me direct door naar een parodontoloog. De conclusie: mijn tandvlees was zwaar ontstoken. Ik had dus parodontitis.”

Hennie hoort bij de 10 tot 15% van de Nederlanders die hiermee te maken hebben. Ze raakte 4 van haar kiezen kwijt. “Die konden niet meer worden gered. Ik ben een half jaar lang elke week naar de mondhygiënist geweest. Inmiddels staat haar gebit er veel beter voor en is 4 keer per jaar een bezoek aan de mondhygiënist voldoende. “Ik houd het nu heel goed bij: veel rageren tussen tanden en kiezen en ik poets 3 keer per dag.”

Schoon en gezond

Goed voor ons gebit zorgen is niet alleen heilzaam voor onze mond. Wetenschappers ontdekken steeds meer over de gevolgen van tandvleesontsteking voor de rest van ons lichaam. “Bepaalde bacteriën uit de mond kunnen in de bloedvaten terechtkomen en zich van daaruit verder verspreiden”, legt parodontoloog Beukers uit. Ze zijn bijvoorbeeld aangetroffen in dichtgeslibde aders van mensen met een hartziekte, en ook in gewrichten en hersenen. Maar om nou te zeggen dat je reuma of een hartaanval kunt krijgen van tandplak, is Beukers wat kort door de bocht. “Er zijn meerdere oorzaken voor hart- en vaatziekten. Denk bijvoorbeeld aan obesitas en roken.” Toch vindt ze de recente ontdekkingen van wetenschappers wel belangrijk: “Het bewijst dat het echt noodzakelijk is om je mond goed schoon en gezond te houden. Tandartsen hameren er al veel meer op dan vroeger, maar ik vraag me af of de boodschap bij iedereen goed doordringt. Nog altijd hoor je mensen na een tandartscontrole zeggen: ik had geen gaatjes. Eigenlijk zou dat moeten zijn: ik had geen gaatjes en mijn tandvlees was goed.”

2 keer poetsen per dag

Wat raadt ze aan? Zijn we bijvoorbeeld goed bezig door standaard 2 keer per jaar naar een mondhygiënist te gaan? Niet per se, zegt Beukers. “De basis van een goede mondgezondheid is 2 keer per jaar een tandartscontrole. Ziet de tandarts een ontsteking, dan kan hij bepalen of een bezoek aan de mondhygiënist nodig is. Heb je twijfels over de staat van je tandvlees, dan kun je het ook zelf ter sprake brengen. 2 keer tandenpoetsen op een dag is genoeg. Gebruik een tandpasta met fluoride, dat helpt bij het voorkomen van gaatjes. Of je voor of na het eten poetst, maakt niet uit. Als je je gebit maar 2 keer per dag plakvrij maakt. Dagelijks flossen of rageren is daarvoor ook belangrijk. Het is aangetoond dat het weghalen van tandplak het beste lukt door te poetsen én te rageren of stokeren.”

Een elektrische tandenborstel reinigt het grondigst, vervolgt de parodontoloog. “Je kunt aan je tandarts vragen welke soort opzetborstel voor jou het meest geschikt is. Er zijn tegenwoordig veel soorten. Let erop dat de tandenborstel krachtig genoeg is. Sommige goedkopere borstels zetten namelijk wat minder druk en halen daardoor minder plak weg. Maar in het algemeen is een dure elektrische tandenborstel niet beter dan een goedkope.”

In 10 seconden?

En spoelmiddeltjes, al dan niet op natuurlijke basis? Er komen er steeds meer op de markt, sommige zijn zelfs door tandartsen ontwikkeld. “Deze middelen kunnen poetsen en rageren nooit vervangen. Tot nu toe is ook niet aangetoond dat een spoelmiddel helpt bij het verwijderen van bacteriën. Overigens kunnen de meeste extraatjes nu ook weer geen kwaad.”

Tot slot een bericht voor ongeduldige tandenpoetsers: vorig jaar kwam er een elektrische tandenborstel op de markt die in 10 seconden het hele gebit zou reinigen. Het is feitelijk geen borstel, maar een bitje dat je op je mond zet en na een druk op de knop aan de slag gaat. Parodontoloog Nicky Beukers is niet enthousiast. “Ik geloof niet in een supersonische tandenborstel. Je mond goed schoonmaken kost nu eenmaal tijd. Daar valt nauwelijks op te beknibbelen.”

Flossen, stokeren of rageren

  • Stokeren: een tandenstoker – meestal driehoekig van vorm – reinigt de plaatsen waar wat meer ruimte is. Een goede stoker is van hout en splintert niet. Een cocktailprikkertje is niet geschikt.
  • Rageren: ronde, kleine borsteltjes maken de grotere tussenruimtes goed schoon. Het is wel belangrijk dat om de goede maat rager te gebruiken. De tandarts kan daarover adviseren.
  • Flossen: staan de tanden en kiezen dicht tegen elkaar aan, dan is flossen een goede manier om te reinigen.

Allemaal elektrisch?

Onderzoekers zijn het erover eens: een elektrische tandenborstel verwijdert tandplak beter dan een handtandenborstel. Ook het tandvlees is gezonder bij mensen die elektrisch poetsen. Dit wil niet zeggen dat een gewone tandenborstel slecht is: je moet alleen veel langer poetsen om hetzelfde resultaat te behalen als een elektrische. En dat is het punt: de meeste mensen doen dat niet.

Elektrisch poetsen, zo doe je dat

Zet de borstel onder een kleine hoek op het tandoppervlak net over de tandvleesrand. Houd de borstel enkele seconden stil op de tand of kies. Zet weinig druk, de borstel maakt zelf de poetsbeweging. Beweeg de borstel naar de volgende tand of kies. Volg daarbij de vorm van de tanden en kiezen, waardoor de borstel ook tussen de tanden en kiezen komt. Houd een vaste poetsvolgorde aan en let ook op de achterkant van de laatste kiezen en de binnenkant van het gebit.

Ga voor fluoride

Fluoride is een belangrijk ingrediënt, omdat die niet alleen gaatjes tegengaat maar ook voor sterk tandglazuur zorgt. Wie gevoelig tandvlees heeft, kan kiezen voor een tandpasta met een antibacteriële werking. Er zijn ook speciale anti-tandsteentandpasta’s. Ze voorkomen tandsteen niet, maar kunnen het wel minder hard maken, waardoor het makkelijker te verwijderen is.

Kauwen, kauwen, kauwen

Kauwgom is een handig hulpmiddeltje om onze mond gezond te houden. Door te kauwen, produceren we speeksel. Dat houdt het mondslijmvlies vochtig, wat uitdroging voorkomt. Speeksel kan de groei van bacteriën in de mond remmen. Gebruik wel een suikervrije kauwgom, anders is het dweilen met de kraan open.

Zwavelgeur

Een slechte adem is vaak het gevolg van tandvleesproblemen. Bacteriën hebben niet alleen een voorkeur voor de ruimtes tussen tanden en kiezen, maar ook voor de tong. Blijven ze daar te lang, dan vormen ze een geelwit laagje: tongbeslag. Regelmatig reinigen helpt, bijvoorbeeld met een speciale tongschraper (drogist). De tong poetsen met een tandenborstel werkt minder goed, zeggen mondhygiënisten.

Bron: Nederlandse Vereniging van Mondhygiënisten. Tekst: Fija Nijenhuis. Beeld: iStock.

Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden