De zoon van Laura post een brief voor Wesley, die hij 'papa' noemt. Beeld Powned
De zoon van Laura post een brief voor Wesley, die hij 'papa' noemt.Beeld Powned

Achterblijvers

Een relatie met een gedetineerde: “Soms zegt je hart iets anders dan je hoofd”

Voor de documentaireserie Achterblijvers volgden de programmamakers ruim een jaar lang vier partners van gedetineerden. Ze gingen op zoek naar het antwoord op de vraag: hoe is het om een relatie te hebben met iemand die vastzit?

Elselien van DierenPowned

“Knuffelen, kletsen, huilen, lachen... Mijn maatje, dat mis ik”, zegt Ramona. Ze is moeder van zes kinderen en wacht nagelbijtend op de thuiskomst van haar grote liefde Gradus. Na twee jaar in detentie mag hij voor het eerst een weekend op proefverlof. “Ik ben heel lang mama én papa geweest, nu kan ik weer gewoon mama zijn”, verzucht ze als hij weer even op de bank zit.

Ramona (37), Djennah (34), Harry (30) en Laura (36) laten in de serie Achterblijvers zien hoe het is om een relatie te hebben met iemand die vastzit. Ze wachten maanden, jaren of – in het geval van Laura – zelfs voor onbepaalde tijd op het moment waarop ze hun geliefde weer in hun armen kunnen sluiten. Tegelijkertijd weten ze ook dat ze niet zomaar verder kunnen waar ze ooit gebleven waren. Want al lijkt het soms wel zo, de tijd heeft niet stilgestaan.

We vroegen eindredacteur Sabine van der Heide van Achterblijvers wat haar het meeste is bijgebleven van de opnames.

Hoe is het idee voor Achterblijvers ontstaan?
“Voor andere programma’s die we maken, zoals Anita wordt opgenomen, draaiden we onder andere in een vrouwengevangenis. Daar spraken we ook met partners van gedetineerden en dat zette ons aan het denken. Wat komt er allemaal op je pad als je geliefde in detentie zit?”

Welke boodschap wil je meegeven aan de kijker?
“Als buitenstaander is het makkelijk oordelen: als je geliefde een grote fout maakt en in de gevangenis belandt, dan beëindig je de relatie. Maar dat is heel rationeel gedacht. Iedereen die ooit écht verliefd is geweest, weet dat je niet meteen weggaat als de ander een misstap begaat. Soms zegt je hart iets anders dan je hoofd. Bijvoorbeeld bij Laura, die haar man Wesley ontmoette toen ze bij iemand op bezoek was in een tbs-kliniek. Zij heeft vast honderd keer tegen zichzelf gezegd: ‘ik moet dit niet doen’. Maar je kunt je gevoel niet altijd uitschakelen. In Achterblijvers willen we laten zien waar deze groep tegenaan loopt. Een onderwerp waar normaal, door schaamte, niet snel over gesproken wordt.”

Wat is je opgevallen tijdens het maken van de serie?
“Dat veel mensen die weer op vrije voeten komen, last hebben van detentieschade. In de gevangenis is het leven niet makkelijk, maar je weet wél waar je aan toe bent: zo laat douchen, dan ontbijten, elke dag werken... Naarmate de vrijlatingsdatum dichterbij komt, neemt de stress toe. Je hebt nog geen baan en inkomen, maar wel rekeningen die betaald moeten worden en een gezin waar je verantwoordelijk voor bent. In de tussentijd ging het leven van de achterblijvers en de kinderen gewoon door. Zij willen natuurlijk niets liever dan dat hun partner terugkomt, maar ook zij moeten weer wennen aan een leven samen. En dat gaat niet altijd meteen goed, zoals in het geval van Isa en Djennah. Isa was dolblij toen hij thuis kwam en ging enthousiast kip braden, maar het leven ‘buiten’ viel hem erg zwaar."

“Voordat ik aan deze serie begon, dacht ik in al mijn naïviteit dat iedereen uitgebreide begeleiding krijgt van de reclassering, maar ik weet nu dat je negen van de tien keer gewoon met een vuilniszak op het station staat als je vrijkomt. Het zou goed zijn als er voor deze groep wat meer aandacht komt.”

Niet bij iedere gedetineerde is duidelijk welk delict ze hebben gepleegd en of ze spijt hebben van hun daden. Waarom laten jullie dat niet zien?
“We hebben deze serie in samenspraak met justitie gemaakt en omdat sommige zaken nog lopen, mogen we er – in het belang van de slachtoffers – niet over praten. Daarnaast hebben we er heel bewust voor gekozen om niet het verhaal van de gedetineerden, maar dat van hun partners te vertellen. Stuk voor stuk mensen die veel hebben meegemaakt en wiens keuze niet altijd begrepen wordt door de omgeving.”

De achterblijvers zijn kwetsbare mensen die veel hebben meegemaakt. Kunnen zij de impact van zo’n tv-programma wel overzien?
“We hebben meer mensen gevolgd dan uiteindelijk in de serie zitten. Sommigen van hen kwamen zelf al tot de conclusie dat het te veel impact zou hebben en met anderen zijn we gestopt omdat wij zelf het idee hadden dat ze er niet tegen opgewassen zijn. Ook waarschuwen we voor nare reacties op sociale media: lees het niet, reageer niet en trek het je niet aan. Maar ja, ze lezen het natuurlijk vaak wél. Daar houden we contact over. Ook laten we ze de afleveringen zien voor ze worden uitgezonden, zodat ze precies weten wat erin zit. Dat helpt. En we maken natuurlijk geen afzeik-tv met flauwe voice-overs en muziekjes, we laten juist zien hoe strijdbaar en sterk de achterblijvers zijn. Kijk maar naar Ramona, die in haar eentje zes kinderen opvoedt. Ze heeft zóveel ellende meegemaakt en gaat toch gewoon door. Ik gun haar echt een zonnige toekomst met Gradus en heb goede hoop dat het gaat lukken.”

Woensdagavond wordt deel vier van de serie uitgezonden. Kan je alvast een tipje van de sluier oplichten?
“Isa, de man van Djennah, komt nu écht vrij. Wij waren erbij toen hij uit de gevangenis kwam en er stond echt een andere man dan in eerdere uitzendingen. Toch lukt het hem niet meteen om mee te draaien in het gezin. Ik zeg dit niet om medelijden te wekken, maar hij heeft nog nooit eerder vastgezeten en zijn tijd in de gevangenis heeft echt impact gehad. Het verhaal van Djennah en Isa laat zien dat een straf niet altijd voorbij is op het moment dat je de gevangenis uitloopt.”

Uiteindelijk draait dit programma om de liefde. Blijven alle stellen bij elkaar?
“De meeste wel, maar ze hebben het niet allemaal gered...”

Achterblijvers (Powned) is iedere woensdag om 21.20 uur te zien op NPO 3. Eerdere afleveringen terugkijken kan via NPO Start.

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden