null Beeld Corbis via Getty Images
Beeld Corbis via Getty Images

PREMIUM

Elizabeth Gilbert: “Mijn vrijheid begon toen ik eerlijk tegen mezelf durfde te zijn”

Elizabeth Gilbert (50), de schrijfster van Eten, bidden, beminnen (Eat Pray Love), heeft pittige jaren achter de rug. Ze trouwde met haar beste vriendin Rayya, verzorgde haar toen ze ernstig ziek was en schreef weer een bestseller: Stad van meisjes.

Corbis via Getty Images

Het ene moment klatert haar lach door de tuin van het Amsterdamse Conservatoriumhotel, het volgende buigt ze zich naar me toe om me iets toe te vertrouwen over sex. Elizabeth Gilbert is zo openhartig dat het voelt alsof ik met een oude vriendin zit te praten. Wereldberoemd werd ze in 2006 door haar boek Eat Pray Love, waarin ze vertelt hoe ze na haar scheiding naar Italië, India en Bali ging om uit te zoeken wat ze met haar leven wilde. Het boek werd een gigantische bestseller: meer dan 12 miljoen exemplaren zijn ervan verkocht en het is verfilmd met Julia Roberts in de hoofdrol. Onlangs verscheen haar roman Stad van meisjes, over een New Yorkse theaterkostuumontwerpster in de jaren 40.

Waarom wilde je dit boek schrijven?

"De belangrijkste reden was dat ik een verhaal wilde vertellen over een promiscue vrouw wier leven niet wordt geruïneerd door haar seksuele avonturen. In de literatuur zijn er zo veel boeken over vrouwen die een affaire hebben en daarvoor ongenadig worden afgestraft. Neem Anna Karenina, een ongelukkig getrouwde vrouw die verliefd wordt op een andere man. Iedereen in haar omgeving kotst haar uit als ze voor hem kiest en daardoor ziet ze nog maar één uitweg: zelfmoord. Het is mooi drama, maar ik ben het totaal niet eens met de onderliggende boodschap, namelijk dat je jezelf als vrouw te allen tijde onder controle moet zien te houden en je seksuele verlangens iets zijn waarvoor je je moet schamen. Dat is niet de realiteit, want je kunt best stomme dingen doen en die overleven. Echt, als je stopt met je voor van alles en nog wat te schamen, vind je de vrijheid om jezelf te zijn. Je hebt regels van anderen niet nodig wanneer je je eigen leven beschouwt als iets kostbaars, magisch en interessants.”

"Toen ik het perfecte plaatje leefde werd ik depressief"

Het is niet makkelijk om je eigen weg te vinden.

“Het is alsof je zwemt in een brede rivier en je moet nog stroomopwaarts zwemmen ook. Maar ik heb gemerkt dat ik niet anders kan. Toen ik voor de eerste keer was getrouwd en het perfecte plaatje leefde – ik had een geschikte man, een mooi huis en een leuke baan – werd ik zwaar depressief. Mijn vrijheid begon toen ik eerlijk tegen mezelf durfde te zijn en aan mezelf toegaf dat het perfecte plaatje niet werkte voor mij. Hoe het dan wel moest, wist ik ook niet, maar ik bleef dingen proberen en wegstrepen: niet dit, niet dat. Ik kwam erachter dat mijn lichaam een heel goede graadmeter is. Als ik veel ziek ben, me angstig voel en aan de dokter vraag om kalmeringspillen of slaaptabletten, zit ik op de verkeerde weg. Dan moet ik me afvragen wat er in mijn leven aan de hand is waar ik me niet prettig bij voel. Maar daar kom ik alleen achter als ik mezelf de waarheid durf te vertellen.”

De kans bestaat dat je anderen kwetst met die waarheid.

“Dat is ook zo, maar soms moet je wel. Een vriendin van mij, Glennon Doyle – ze is ook schrijfster – was getrouwd en heeft 3 dochters. Haar relatie was niet goed, maar ze dacht: hij is een prima vader en voor de kinderen is het het best als we bij elkaar blijven. Tot ze zich realiseerde dat ze haar dochters daarmee een heel slecht voorbeeld gaf, namelijk dat je een goed leven leidt als je ongelukkig bent, je niet van je man houdt en je je opoffert voor je gezin. Het is doodeng om het vertrouwde op te geven, maar soms kun je niet anders.”

Is het leven makkelijker nu je 50 bent?

“Zeker. Ik merk dat ik me niet meer bezighoud met vragen als: wat vinden mensen van me? Zie ik er goed uit? Hoe doen anderen het? Ik ga steeds beter in mijn vel zitten. Dat komt ook doordat ik de oorlog hierboven beter aankan. (Ze tikt op haar hoofd.) En ja, het is in mijn hoofd nog steeds een zooitje. Als ik wakker word, voel ik me vrolijk en ontspannen, maar al snel daarna buitelen mijn gedachten over elkaar heen: ik moet deze klus afmaken. Waarom heeft X niet gereageerd? Is het al zo laat? Hoe komt het toch dat mijn moeder altijd zo negatief is? Enzovoort, enzovoort. Inmiddels ben ik erachter dat de menselijke geest nu eenmaal zo werkt en ik niet mijn gedachten ben. Maar ik moet wel mijn best doen om de boel in het gareel te houden. Elke dag bid ik, ik mediteer, ik dans en ik ga soms wel 2 keer per dag in bad. Ik zie mijn geest als een vruchtbare tuin die veel onderhoud nodig heeft. Als een tuinman moet ik allerlei woekerende gedachtespinsels eruit wieden. Ik doe álles om goed voor mezelf te zorgen en ik vind dat iedereen dat moet doen. Dat is niet egoïstisch, want als je niet lekker in je vel zit, kun je niets voor een ander betekenen.”

Veel van je lezeressen zien je als iemand die weet hoe je moet leven, als een soort goeroe.

“Dat gevoel heb ik niet, eerder dat ik veel zusters heb. We herkennen elkaar ook meteen: ik weet wat zich in jouw hoofd afspeelt, ik weet van je depressieve buien, ik weet waar je je voor schaamt. Dat komt doordat ik precies zo in elkaar zit. Ik vind het fijn om op social media met deze vrouwen om te gaan of ze tegen te komen op evenementen rond mijn boeken. Het is zusterschap.”

Zijn vriendinnen belangrijk voor je?

“Ongelooflijk belangrijk. Ik hou van mijn familie, maar mijn vriendinnen voeden me geestelijk. En dat is altijd al zo geweest. Ik heb veel vriendinnen en de meesten ken ik al heel lang. Mijn beste vriendin ontmoette ik op mijn negende. Het gekke is dat ik me niet kan voorstellen dat ik een huwelijk heb dat langer dan 20 jaar duurt, maar als het om vriendschap gaat, is dat geen enkel probleem. Ik heb weinig mannelijke vrienden omdat ik ze vaak emotioneel zo gelimiteerd vind. Ik weet dat ik generaliseer, maar toch… Ik hou van vrouwen omdat hun gevoelsleven als een glooiend landschap is. Zorgen of plezier, woede of mededogen: na elke vallei komt weer een heuvel. Bij mannen is het eerder een polder, vind ik.”

Toch speelt sex tussen man en vrouw een bijna religieuze rol in Stad van meisjes.

“Had ik zelf maar meer van dat soort sex, haha! Ik wilde schrijven over sex als oerdrift, als iets wat het denken overstijgt. Sex kan de drukte in je hoofd stilleggen, waardoor je terugkeert naar de kern van je bestaan. Mensen zijn altijd op zoek naar dat soort ervaringen. Je kunt het ook beleven door bijvoorbeeld een berg te beklimmen, wanneer je opgaat in muziek, door drugs te gebruiken of te mediteren.”

"Je kunt beter iets doen wat goed is voor je ziel"

In 2018 overleed de liefde van je leven, Rayya Elias. Hoe kreeg je het voor elkaar om een boek te schrijven terwijl je zo verdrietig was?

“Juist op dat moment had ik zo’n uitdaging nodig. Rayya had alvleesklier- en leverkanker en bijna anderhalf jaar lang was ik haar verpleegster. De laatste paar maanden had ze zo’n pijn dat ik haar niet eens kon aanraken. Dat is gruwelijk hoor, en zeker als je verliefd bent. Toen ze was overleden, kon ik niet langer die persoon zijn die alleen maar geeft. Ik was trillerig van vermoeidheid en had zo’n behoefte aan iets anders. Daarom schreef ik Stad van meisjes, dat heel vrolijk, grappig en licht van toon is. Daarnaast is iets creëren erg heilzaam. Dat hoeft geen boek te zijn, het kan ook om koken gaan, een bos bloemen schikken of een tekening maken. Mensen zijn zo vaak alleen bezig met nuttige zaken. De gedachte is vaak dat het wel geld moet opleveren als je iets creëert. Maar ik denk dat de wereld kapotgaat aan al dat produceren en consumeren. Je kunt beter iets doen wat goed is voor je ziel.”

Waarom was Rayya zo bijzonder voor je?

“Ze was mijn beste vriendin en rolmodel. Een prachtige vrouw met een enorme levensvreugde. Voordat ik haar leerde kennen, was ze een tijdje aan drugs verslaafd geweest en ik hoorde van anderen dat ze zelfs in die zwarte periode vrolijk en vol energie was. Ik vond het mooiste aan haar dat ze geen filter had. Ze was eerlijk en totaal niet bang om je de waarheid te vertellen. Daar had ik veel bewondering voor. Ik heb Zweedse en Engelse roots en ben opgevoed met het idee dat je het hoe dan ook gezellig en opgewekt moet houden. Geen haar op mijn hoofd die eraan dacht om te zeggen wat ik echt ergens van vond. Ik verwachtte dat de eerlijkheid van Rayya afstand zou scheppen, maar mensen waren daardoor juist erg op hun gemak bij haar. Als ze een probleem met je had, wist je het, maar als ze je leuk vond, vertelde ze je dat ook. Daar heb ik zo veel van geleerd.”

Op het moment dat zij hoorde dat ze ongeneeslijk ziek was, besefte jij dat je verliefd op haar was. Ingewikkeld, want je was op dat moment ook nog getrouwd met Jose Nunes, die je in Eat Pray Love je grote liefde noemde.

“Ik was inderdaad getrouwd met Jose, een geweldige man van wie ik nog steeds veel hou. Rayya heb ik 17 jaar gekend en in de loop van die tijd veranderde onze relatie. We vertrouwden elkaar steeds meer. Op een gegeven moment was het zo dat als ik wat te vieren had, ik niet mijn man belde, maar haar. En als er iets rampzaligs was gebeurd ook. Langzamerhand werd ze steeds meer de belangrijkste persoon in mijn leven, maar die ene grens gingen we nooit over. Het was voor iedereen duidelijk dat we veel van elkaar hielden. Als ze bij mijn man en mij kwam eten, vertelde ze soms dat ze een date had gehad. ‘Het was weer niks,’ zei ze dan, ‘want die vrouw leek totaal niet op Liz.’ Mijn man, die ook dol op haar was, antwoordde dan: ‘Tja, er is ook maar één Liz.’ En ik probeerde Rayya er vervolgens van te overtuigen dat ze die vrouw een kans moest geven, dat liefde moet groeien. Toen ze zo ziek bleek te zijn, besefte ik dat ik haar niet kon laten gaan. Ik kon de liefde van mijn leven toch niet alleen laten sterven omdat ik een goede echtgenote wilde zijn? Ik moest wel voor haar kiezen.”

Je zult haar wel erg missen.

“Zeker. De rouw komt in golven. Als ik weer dat diepe verdriet voel, laat ik het gewoon toe. Dan huil ik. Zo simpel is het. En na een poosje ga ik een boterham eten of ik moet naar de wc, want je lichaam staat niet toe dat je aan het huilen blijft. Ik ben zo blij dat we die laatste anderhalf jaar echt samen zijn geweest en ze wist hoeveel ik van haar hield. En ze is er nog steeds voor me, want ze zit in mijn hart. Geld, je uiterlijk, een relatie, werk, eigenlijk alles moet je op een gegeven moment loslaten in het leven. Er is maar één ding dat blijvend is, en dat is de liefde.”

Meer Liz:

Elizabeth Gilbert (50) werd wereldberoemd met haar roman Eat Pray Love, over een vrouw die na haar scheiding naar Italië, India en Bali gaat om uit te zoeken hoe ze weer gelukkig kan worden. In 2010 publiceerde ze het boek Committed, over het huwelijk als instituut en haar ambivalente gevoelens daarbij. Onlangs verscheen Stad van meisjes, over een New Yorkse theaterkostuumnaaister in de jaren 40. Elizabeth was 3 keer getrouwd, is nu single en woont in New York.

Interview: Maartje Fleur. Beeld: Getty

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden