null Beeld

Ernst Daniël Smid: “Ik ben niet bang, ik baal vooral omdat de ziekte me zo beperkt”

Sinds het moment dat zanger Ernst Daniël Smid bekendmaakte dat hij al vijf jaar parkinson heeft, hoeft hij eindelijk geen smoesjes meer te bedenken. “De tijden van grote avonturen zijn voorbij, ik probeer nu een andere zin aan mijn leven te geven.”

Zanger en presentator Ernst Daniël Smid zong in talloze opera’s en musicals, waaronder Les Misérables. Hij heeft drie kinderen uit twee huwelijken en vijf kleinkinderen. Na het overlijden van zijn tweede vrouw in 2012 richtte hij de stichting Pijn bij kanker op. Ernst Daniël woont in Winterswijk en heeft een relatie. In het najaar verschijnt zijn autobiografie.In het najaar van 2019 sprak ik Ernst Daniël Smid op een zonnig terras ergens in de Zaanstreek. Vooraf was ik best gespannen om deze beer van een man met de bulderende, diepe stem te ontmoeten, maar dat bleek niet nodig. Ernst Daniël was vriendelijk, rustig en zelfs een beetje in zichzelf gekeerd, merkte ik. Voor iemand met zulk uitgesproken stemgeluid praatte hij ook opvallend ingetogen, bijna binnensmonds zo nu en dan.

Parkinson

Het gesprek verliep daardoor eerst wat stroef, de communicatieve blokkade was bijna voelbaar. Na een poosje klonk een allesverklarende zucht. “Je mag het ook best weten eigenlijk... ik heb parkinson.” Het kostte Ernst Daniël zichtbaar moeite dit hardop uit te spreken, alsof hij zichzelf trainde om te wennen aan de harde waarheid. “Binnen nu en vijf jaar gaat dit een enorme rol in mijn leven spelen, het zal op mijn stem slaan waardoor ik het zingen moet opgeven. Ik zal een andere zin aan mijn leven moeten zien te geven,” concludeerde hij aangedaan, “maar welke in godsnaam?”

Geen keus

Hij vroeg me hier niet over te schrijven omdat hij nog niet klaar was om het te delen met ‘de wereld’, wat ik uiteraard respecteerde. Drie maanden later kwam Ernst Daniël publiekelijk ‘uit de kast’ bij Pauw, het hoge woord was eruit. Wat was er in de tussentijd veranderd, vraag ik hem nu, ruim anderhalf jaar later, als ik hem aan de telefoon heb.

“Ik had geen keus”, vertelt hij. “Al die jaren had ik me verstopt. De trillingen kon ik lange tijd verhullen door op mijn hand te gaan zitten, maar toen het definitief op mijn stem sloeg, was er geen ontkomen aan. Ik kon niet langer smoesjes blijven verzinnen, optredens afzeggen, niet zingen ‘wegens een keelontsteking’. Vanwege mijn eentonige spraak vroegen mensen zich hardop af of die Smid misschien dronken was. Dit kon zo niet langer. Ik voelde me gedwongen het kenbaar te maken.”

Verstoppen

Hoe voelde het om die grote stap te zetten?

“De beslissing was zwaar. Maar uiteindelijk maakte het me vrij in mijn hoofd: ik hoefde niet langer om de waarheid heen te draaien. De lieve reacties en goedbedoelde adviezen stroomden daarna binnen.”

Lange tijd wilde je je het liefst verstoppen, waarom was dat?

“Mensen zien ziekte als zwakte, en zwakte wordt niet geaccepteerd in de showbizz. Dan lig je eruit, je wordt per direct afgeschreven – daar was ik bang voor. Hoe vaak hoor je niet dat mensen ziek zijn om vervolgens nooit meer iets van ze te vernemen, totdat je op het nieuws hoort dat ze overleden zijn? Dat gaat mij niet gebeuren. Iedereen mag weten wat voor een vervelende aftakelingsziekte parkinson is, maar zeker óók: zolang ermee te leven is, hoef je je niet te verstoppen.”

Avonturen

Hoe wil je dat laten zien?

“Samen met twee jonge mensen heb ik een toneelstuk geschreven, Smelt. In het stuk vraagt een jonge collega een oude rot in het vak om advies. Samen gaan we tekeer tegen mijn ziekte en en passant komen er allemaal mooie momenten uit mijn carrière voorbij. Ik wil dit theaterstuk aan het einde van dit jaar per se spelen, ondanks alle beperkingen.”

Je moest een andere zin aan je leven zien te geven, zei je, heb je die hierin gevonden?

“Voor een deel wel. Maar belangrijker: het is een stip op de horizon, zoals snowboardster Bibian Mentel laatst uitlegde bij Humberto Tan. Die uitzending hakte er wel in, zeg, ik zat te janken voor de tv. ‘Ik hoop maar dat ik zo sterk ben als het zover is’, zei ik tegen mijn vriendin. Ik moet elke dag bewust op zoek naar een moment dat niet continu gevuld is met vraagtekens over mijn ziekte. Dat ik gewoon naar buiten kijk en denk: hee, de zon schijnt, ik ga de eendjes voeren, of: ik pak mijn auto en ga in de omgeving rondrijden. Genieten van de mooie veestapels, uitgestrekte weides en prachtige architectuur in de regio. Ik moet mezelf continu doelen stellen en kleine avonturen blijven beleven.”

null Beeld

Beperkingen

Ben je weleens bang?

“Bang niet. Ik baal vooral omdat de ziekte me zo beperkt. Ik heb bijvoorbeeld veel minder energie. Reken maar dat ik gesloopt ben na ons gesprek. Dan moet ik eerst twee uur rusten voordat ik weer iets kan doen. Dat is echt iets om rekening mee te houden, zeker voor de mensen om me heen. Op dit moment ben ik stabiel, maar heb ik erge last van een trillende rechterhand. Hiervoor zoek ik samen met mijn arts naar een oplossing, misschien met behulp van medicatie of toch een hersenoperatie. Maar het allermeest baal ik van het moeilijke praten. Hierdoor word ik echt communicatief beperkt: ik praat eentonig, kan niet meer alert reageren en omdat ik zo veel tijd nodig heb om mijn gedachten onder woorden te brengen is een open gesprek bijna niet meer mogelijk; welke gesprekspartner kan daarvoor het geduld opbrengen?”

Na een korte stilte: “Ik hoop trouwens dat je me nog goed kunt verstaan, meestal wordt het gaandeweg het gesprek namelijk snel minder.”

Perspectief op het leven

Geen zorgen, ik versta je nog luid en duidelijk. In hoeverre heeft de ziekte je veranderd?

“Parkinson verandert vooral je perspectief op het leven. Vooropgesteld: er zitten absoluut geen voordelen aan, maar opeens krijg ik wel de tijd om na te denken, om even terug te kijken en stil te staan: wie ben ik en wat heb ik allemaal gedaan? Ik stond in uitverkochte zalen, ik zong op de grote dom in Milaan, in een volle Carnegie Hall, ik presenteerde Una Voce Particolare. Geweldige avonturen. Je beleeft ze, maar staat er eigenlijk nooit bij stil en zo trekt je leven in razend tempo aan je voorbij.”

En wat heb je allemaal ontdekt tijdens dat terugblikken?

“Dat ik een heel leuke man ben, haha! Maar ook dat ik de onvergeeflijke fout heb gemaakt die velen maken in dit vak: haast, haast, haast, vooruit hollen en niet stilstaan. Ik stortte me van het een in het ander en het was allemaal even leuk, vleiend en eervol om te doen. Dus je gaat door! Ondertussen maak je fouten, slachtoffers, jaag je mensen tegen je in het harnas terwijl je het niet eens doorhebt, want dan ben je zelf alweer weg.”

Huwelijk

Heb je daar spijt van?

“Ik heb er spijt van dat ik in mijn carrièrezucht sommige mensen tekort heb gedaan. Zoals mijn eerste vrouw Regina, met wie ik dertien jaar samen was. Zij maakte mijn carrière mogelijk door me alles uit handen te nemen, zodat ik me alleen maar op mijn stem hoefde te richten. In die tijd maakte ik dan ook een enorme ontwikkeling door als zanger. Ik werkte bij een Duits theater waar ik opera’s zong en ondertussen de mooiste feestjes vierde. Ik veranderde, was totaal in de ban van kunst, mezelf, collega’s, ik was jong en de wereld lag aan mijn voeten. Dan liggen relatieproblemen op de loer en ja, ik heb fouten gemaakt die me mijn huwelijk kostten. Ik relativeerde te weinig en liet me te makkelijk meevoeren door alle aandacht, schouderklopjes en applaus. Feit is dat ik Regina schandelijk alleen liet staan met twee kleintjes, daarvoor schaam ik me nog steeds.”

Had je dat anders kunnen doen?

“Ja, en ik heb er tot op de dag van vandaag spijt van dat ik Regina pijn heb gedaan, maar de eerlijkheid gebiedt me te zeggen: ik had het waarschijnlijk nooit anders gedaan. Het was tegelijkertijd een waanzinnige, verrijkende fase in mijn leven.”

Heb je dat nog goed kunnen maken?

“Toeval of niet, maar sinds kort woon ik twee etages boven Regina en haar man in hetzelfde appartementencomplex. Ons contact is goed. Soms moeten de dingen zo zijn misschien.”

Meer tijd

Ben je je nu meer bewust van de mensen om je heen?

“Ja, ik krijg nu ook de kans om écht een opa te zijn voor mijn vijf kleinkinderen: vier jongens en één kwetsbaar, dromerig meisje dat in sprookjes gelooft en van wie we nog veel gaan horen, denk ik. Nu heb ik de tijd voor ze. En het is een feestje, ik ben stapelgek op dat stel. Zij geven een prachtige invulling aan mijn ‘nieuwe’ leven. Ik wil zoveel mogelijk meemaken van de groei van mijn kleinkinderen. Wat voor individuen zijn ze? Hoe zitten hun karakters in elkaar? Ontzettend interessant.”

Wat probeer je ze mee te geven?

“Ze zitten op de vrije school, waar ze nogal op zichzelf worden teruggeworpen. Ik merk dat ze, als iets niet lukt, de neiging hebben om boos te worden op zichzelf – dat vind ik geen goede ontwikkeling. Ik probeer ze dan te helpen door bijvoorbeeld te zeggen: ‘Een hele pop tekenen lukt misschien nog niet, maar de handjes wel, zie ik, en wat heb je díe mooi getekend.’ Ik benadruk de dingen die wél goed gaan.”

Faalangst

Iets wat je bij jezelf misschien te weinig hebt gedaan tijdens je carrière?

“Dat klopt, ik worstelde enorm met faalangst. Ik was er af en toe letterlijk zíek van, zeker als ik een première had. Het kwam allemaal voort uit een soort minderwaardigheidscomplex, dat ik als knaapje uit de Achterhoek de kunst werd in gesmeten, dat ik nooit mijn opleiding heb afgemaakt, dat ik alles op instinct deed, waardoor het ook helemaal mis kon gaan. Ik voelde me het boerenjongetje, net niet goed genoeg. Uiteindelijk bleek succes hét medicijn tegen deze angst, zeker ten tijde van Les Misérables; als je vaak genoeg een staande ovatie en erkenning krijgt, ga je uiteindelijk zelf ook wel geloven dat je het kunt. De laatste tijd kijk ik met mijn vriendin geregeld oude opnames terug waarbij ik me hardop afvraag waarom ik toch zo bang was, het klinkt allemaal zó goed. Toch zal ik op een bepaalde manier altijd het gevoel houden dat ik me door het leven heb gebluft. Wat dat betreft zit het leven maar raar in elkaar.”

Veel genieten

Heb je nog dromen?

“Ik droom dat ik mijn kleinkinderen volwassen zie worden, dat ik erbij ben als ze trouwen en dat ik overgrootvader word, dat lijkt me helemaal te gek. En dat iedereen gezond mag blijven. Ik heb waanzinnige dingen beleefd in mijn leven, prachtige kansen gegrepen, mooie mensen ontmoet, veel waardering gehad en: ik heb nog een hele tijd te gaan. Zoals Rob de Nijs zei: ‘Ik heb een mooi leven gehad, ik ga het niet laten verpesten door het laatste deel.’ Ik ben omgeven door liefdevolle mensen, mijn kinderen op wie ik beretrots ben en een lieve vriendin die er altijd voor me is en voor me zorgt. Samen met de kleinkinderen bieden zij me alle troost die ik nodig heb. Als ik iedereen één wijze les mag meegeven, is het deze: ga goed om met de mensen om je heen, want zij zijn degenen die je ook in moeilijke tijden door de ellende heen trekken. Wees zuinig op die cirkel. En geniet. Geniet veel.”

Interview: Kim Hopmans. Fotografie: Andy Tan

Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden