null Beeld Getty Images/iStockphoto
Beeld Getty Images/iStockphoto

Gezondheid: 10x dit móet iedere vrouw over menstruatie weten

Pas na ácht jaar gaan we met onze menstruatieklachten naar de huisarts, blijkt uit onderzoek. Zonde! Want we zo’n 500x ongesteld in ons leven en jawel, er is prima iets te doen aan pijn en te veel bloedverlies.

1. Zo moeder zo dochter

Onderzoek laat zien dat het menstruatiepatroon van moeders en dochters vaak sterk op elkaar lijkt. De leeftijd waarop de moeder voor het eerst menstrueerde, is dus een goede voorspeller voor de leeftijd waarop de dochter dat ook doet. Ook de cyclusduur (bijna niemand heeft trouwens een cyclus van exact 28 dagen, alles tussen de 21 en 36 dagen geldt als normaal) lijkt deels erfelijk bepaald, net als de hoeveelheid bloedverlies en het soort klachten. Daarnaast wordt de manier waarop een moeder omgaat met haar menstruatieklachten van generatie op generatie doorgegeven. Wie een moeder heeft die altijd dubbelgevouwen van de kramp op de bank lag, is geneigd dit als normaal te ervaren en zoekt minder snel medische hulp. Maar zodra we onze agenda om de ongesteldheid beginnen heen te plannen, is het tijd om een afspraak met de huisarts te maken.

2. Sommige dingen lukken beter als we menstrueren

Vrouwen kunnen beter kaartlezen als ze ongesteld zijn, ontdekten Nederlandse onderzoekers een paar jaar terug. Tijdens en vlak na de menstruatie is het ruimtelijk inzicht namelijk groter. Rond de ovulatie ofwel eisprong is dat het slechtst. Verbaal zijn vrouwen dan wel weer beter ̶

handig dus om juist dan een mondeling examen of een speech in te plannen. Verder zijn vrouwen voor hun ovulatie vaak minder competitief dan vlak voor de menstruatie. En begin in de premenstruele fase vooral niet aan een nieuw dieet: juist dan is de hunkering naar zoete, zoute en vette etenswaren het grootst. Rond de ovulatie maken we meestal gezondere keuzes, maar zijn een paar mooie schoenen of potje nagellak weer een valkuil.

3. Volg de hormonale agenda

Ieder mens wordt beïnvloed door zijn of haar hormonen. Dat is logisch want hormonen zijn signaalstoffen. Als we niets van hun invloed zouden merken, zouden ze hun werk niet goed doen. Rond de eisprong voelen de meeste vrouwen zich op hun best, daarna daalt de hoeveelheid oestrogeen en vervolgens ook het gehalte aan progesteron. Daarmee daalt vaak ook het energieniveau en de zin om dingen te doen. We zijn wat emotioneler, en vlak voor de menstruatie ook sneller geïrriteerd. Veel vrouwen hebben er behoefte aan om het tijdens hun menstruatie wat rustiger aan te doen. Dat verandert als de progesteron- en oestrogeenspiegels weer gaan stijgen. Wie inzicht heeft in het effect van deze vier verschillende fasen van de menstruatiecyclus, kan daar haar voordeel mee doen.

4. Minder vaak menstrueren is misschien gezonder

Een paar eeuwen geleden was een vrouw hooguit 50 keer in haar leven ongesteld. Ze was zwanger of gaf borstvoeding en leefde niet lang genoeg om in de menopauze te belanden. Tegenwoordig ligt dat getal op zo’n 500 keer. Aan de ene kant is menstrueren een teken dat het lichaam sterk genoeg is voor zwangerschap. Aan de andere kant menen deskundigen dat het vrouwenlichaam niet ontworpen is om zo vaak ongesteld te worden. Elke maand opnieuw een ‘kraamkamer’ inrichten en dat baarmoederslijmvlies weer afvoeren, kost energie. Op die manier worden kostbare bouwstoffen (zoals ijzer) verspild. Deskundigen denken dat minder vaak of helemaal niet menstrueren zelfs bepaalde gezondheidsvoordelen zou kunnen opleveren. Het zou endometriose kunnen voorkomen en de kans op endometriumkanker verlagen.

5. ‘Gewone’ menstruatieklachten kunnen iets anders betekenen

Soms sluipen menstruele klachten er ongemerkt in, zoals bij hevig bloedverlies. Wie elke maand een beetje erger ongesteld wordt, heeft niet meteen door dat er een probleem is. Daarna ligt bagatelliseren op de loer: misschien valt het de volgende maand immers wél mee?

Menstruatieproblemen kunnen ook als een donderslag bij heldere hemel ontstaan. Stoppen met menstrueren terwijl er eerder wel een normale cyclus was (secundaire amenorroe) kan allerlei oorzaken hebben, zoals acute of plotselinge stress of ondergewicht. Voor een gezonde cyclus is een vetpercentage van minimaal 16% nodig, daaronder kan de menstruatie uitblijven. Topsporters als balletdansers en vrouwen met anorexia nervosa kunnen daar over meepraten. Niet meer ongesteld worden is – tenzij je zwanger bent – een teken dat er iets aan de hand is. Probeer maar eens zwanger te worden als je niet of nauwelijks menstrueert. Een te vroege menstruatiestop, bijvoorbeeld als gevolg van chemotherapie of door een te vroege menopauze, geeft een verhoogde kans op ernstige botontkalking (osteoporose) en hart- en vaatziekten.

6. Een orgasme helpt tegen menstruatiepijn

Menstruatiepijn (dysmenorroe) is met stip de meest gehoorde menstruatieklacht. Zo’n 50% heeft er last van, is de schatting. Sommige enquêtes komen zelfs uit op een percentage van 90%. Het ligt er maar aan welke leeftijdscategorie wordt ondervraagd: jonge meiden en vrouwen in de premenopauze hebben er meer last van.

De krampen ontstaan door het samentrekken van de baarmoeder, die zich zo van het overtollige baarmoederslijmvlies probeert te ontdoen. Dat gebeurt onder invloed van prostaglandines, hetzelfde stofje dat een rol speelt bij het samentrekken van de baarmoederspieren tijdens een bevalling. Hevige menstruatiepijn lijkt dus verdacht veel lijkt op barensweeën. Hoe meer prostaglandines we aanmaken en hoe heviger de spieren aan het werk gaan, hoe groter de kans op verzuring en dus op (spier)pijn. Een orgasme helpt echt tegen menstruatiekramp: het zorgt ervoor dat de spieren van de baarmoederwand zich ontspannen.

7. Waarom we op vakantie altijd ongesteld zijn

Dat is een kwestie van kansberekening. Stel, we hebben een cyclus van 28 dagen en een menstruatieduur van 7 dagen. Dan is er maar één begindag (precies een week voor vertrek) die ervoor zorgt dat we op vakantie met een gerust hart een witte bikini kunnen dragen. De kans dat we wel ongesteld worden is 27/28 = 96,4%.

Daarnaast raakt onze biologische klok en dus onze cyclus ontregeld door een lange vliegreis, een jetlag, een warmer klimaat, ander eten, meer alcohol, meer of minder bewegen dan normaal, de normale dosis vakantiestress. Vandaar dat stewardessen vaker dan gemiddeld menstruatieklachten hebben.

8. Onze cyclus beïnvloedt medische onderzoeksresultaten

Het lijkt erop dat het uitmaakt op welk moment van de cyclus een vrouw bijvoorbeeld een fietstest bij de cardioloog ondergaat. In de medische wetenschap is het mannelijk lichaam altijd de standaard geweest, juist vanwege het ontbreken van hormoonschommelingen. Daardoor worden symptomen die alleen bij vrouwen voorkomen vaak als ‘afwijkend’ gezien en zijn medicijnen vaak onvoldoende op vrouwen getest. Dat leidt tot serieuze gezondheidsrisico’s, omdat mannen en vrouwen behoorlijk van elkaar verschillen in hormonaal opzicht, maar ook qua verdeling van vetpercentage en lichaamsgewicht. Vrouwen hebben om die reden 60% meer kans op bijwerkingen bij medicijnen en worden vaker in het ziekenhuis opgenomen. Ook onderzoekstechnisch is er nog een flinke inhaalslag te maken.

9. Menstruatieproblemen zijn persoonlijk

Er is er maar één iemand die bepaalt of er sprake is van te veel bloedverlies of te veel klachten en dat zijn we zelf. Bereid u goed voor op een gesprek met de huisarts. Breng een paar cycli in kaart, en geef aan wanneer u vanwege ongesteld zijn zaken hebt moeten laten zoals sport, school, werk en sociale activiteiten. Online zijn er menstruatiedagboeken te downloaden en er is een gratis app voor op onze telefoon. Een vruchtbaarheidstracker die dagelijks de lichaamstemperatuur meet, geeft tot in detail inzicht in de cyclus: van ovulatie tot en met menstruatie.

10. Menstruatieklachten zijn altijd reden voor een huisartsbezoek

Een ‘standaard’ menstruatieklacht, zoals extreme menstruatiepijn, een menstruatie die ineens uitblijft of hevig bloedverlies, kan betekenen dat er andere medische problemen spelen. Denk aan bijvoorbeeld endometriose (1 op de 10), PCOS (cysten op de eierstokken, 1 op de 5 tot 10), gynaecologische kanker, stollingsstoornissen, een te vroege menopauze, schildklierproblemen, vaginale infecties, poliepen enzovoort. Vaak is een snelle diagnose belangrijk – helemaal bij een kinderwens. Soms is er relatief eenvoudig iets aan de menstruatieklacht te doen. Bij hevig menstrueel bloedverlies zijn bijvoorbeeld hormoontherapie, het verwijderen van myomen en poliepen en endometriumablatie een optie. Endometriumablatie is een poliklinische ingreep die zo’n 90 seconden duurt. Hierbij wordt de functionele laag van het baarmoederslijmvlies verwijderd met behulp van elektrische energie. Gevolg: nauwelijks of geen bloedverlies meer en vaak ook minder kramp. Deze behandeling kan alleen als er geen kinderwens meer is omdat de hormoonhuishouding hierna hetzelfde blijft.

20% van de vrouwen menstrueert té hevig

Hevig menstrueel bloedverlies (HMB) is een van de meest voorkomende problemen in de gynaecologie: 1 op de 5 vrouwen tussen de 35 en 55 jaar krijgt ermee te maken. Toch gaat maar 54% hiervoor naar de huisarts, blijkt uit een enquête onder 1000 Nederlandse vrouwen met HMB. Meer dan de helft (60%) denkt nog altijd dat menstruatieproblemen er nu eenmaal bij horen en 75% weet niet dat HMB een medisch erkende aandoening is waarvoor meerdere, eenvoudige behandelopties zijn.

Symptomen van HMB (ook wel menorragie genoemd) zijn een korte cyclus (minder dan 21 dagen), een langdurige menstruatie (meer dan 7 dagen), hevige pijn en het verlies van grote stolsels. Gemiddeld genomen verliezen we 80 milliliter ofwel 5 eetlepels bloed per cyclus, bij HMB is dat al snel driekwart longdrinkglas of meer. Meerdere menstruatieproducten tegelijk nodig hebben en deze soms om het uur moeten wisselen is ook een symptoom. Dat kan niet in elke (werk)situatie. HMB kan daardoor een enorme impact op ons leven hebben: lichamelijk (vermoeidheid door ijzertekort) en psychisch (altijd beducht zijn op doorlekken).

Bloedserieus

De landelijke voorlichtingscampagne Bloedserieus roept vrouwen op hun verhaal te delen. Met elkaar én met de arts. Tijden de jaarlijkse campagnemaand in november organiseren ziekenhuizen extra (online) spreekuren en voorlichtingsevents. Meer informatie en agendatips: hevigbloedverlies.nl/bloedserieus.

5x eerste hulp bij menstruatiepijn

  1. Pijnstillers zijn vaak de eerste keuze bij menstruatiepijn. Pijnstillers die bekendstaan onder de naam NSAID’s hebben als voordeel dat ze ook de hoeveelheid bloedverlies kunnen verminderen. Overleg met de huisarts als u ze te vaak nodig hebt.
  2. Pijnstiller zonder bijwerkingen? Een Transcutaan Elektrische Neuro Stimulatie-apparaatje (TENS) zet de pijnreceptoren in de hersenen op het verkeerde been. Plak de gelpads met elektroden op de buik of de onderkant van de rug. Zet het apparaatje aan en regel de intensiteit van de pulsen met de + en –knop.
  3. Sporten helpt bij menstruatiepijn. Wandelen met de hond of een half uurtje zwemmen heeft al effect. Bewegen stimuleert de aanmaak van de natuurlijke pijnstiller endorfine en remt de productie van prostaglandines, dat stofje dat de kramp in de hand werkt.
  4. Warmte helpt de verkrampte spieren van de baarmoeder te ontspannen. Neem een lekker warm bad met etherische olie of leg een warmwaterkruik of kersenpitkussen op de onderbuik. Wat me-time is sowieso een goed idee. Er zijn steeds meer aanwijzingen dat (emotionele) stress pijnversterkend werkt.
  5. Vocht vasthouden is een bekende menstruatieklacht. Zo’n opgeblazen buik is niet bepaald een pijnstiller. Veel water drinken helpt om het overtollig vocht af te voeren. Ook frambozenbladthee, kamillethee en gemberthee kunnen helpen. Zet de rem op koolzuurhoudende dranken, alcohol, koffie en suikerrijke drankjes.

Periodecijfers

  • Op elke willekeurige dag zijn wereldwijd 800 miljoen vrouwen ongesteld.
  • Een online enquête onder 42.879 Nederlandse vrouwen tussen de 15 en 45 jaar, uitgevoerd door Radboudumc, liet in 2019 zien hoe on-gesteld ongesteld kan zijn. Bij een derde van de ondervraagde vrouwen beïnvloedt de menstruatie hun dagelijks functioneren negatief, was de hoofdconclusie. Elke maand opnieuw. Maar liefst 54% heeft last van een té hevige menstruatie en 38% heeft zo veel klachten dat de agenda erop wordt aangepast.
  • Meer cijfers: 85% heeft buikpijn, 77% heeft psychische klachten, 71% is vermoeid en 56% heeft hoofdpijn. Ook niet onbelangrijk: slechts 48,6% is daar vervolgens open over tegen familie of vrienden. Uit vervolgonderzoek onder 32.748 vrouwen bleek dat menstruatieklachten per jaar gemiddeld 1,3 verzuimdagen van werk opleveren. Het productiviteitsverlies is groter: gemiddeld 8,9 werkdagen per jaar.

Tekst: Paula Kragten. Beeld: iStock

Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden