null Beeld

Helga van Leur: “Pas toen ik zwanger was, kwam het besef: ik mag er best zijn”

Op school kreeg Helga van Leur (50) jarenlang te horen dat ze het niveau niet aankon, en dat brilletje maakte haar ook niet populairder. Toch kwam het meisje dat altijd naar de wolken liep te kijken precies waar ze zijn moest: in het oog van de orkaan. “Ik weet nu dat ik best zinnige dingen kan inbrengen.”

Dat krijg je ervan als je gaat orkaanjagen in Amerika: een hele week had meteoroloog Helga van Leur nodig om bij te komen van dat avontuur, twee jaar geleden. Ze vertelt erover terwijl we in Utrecht in de tuin van een restaurant zitten, lekker in de schaduw. Het is 24 graden, toevallig haar favoriete temperatuur. Twintig jaar lang was Helga als weervrouw bij RTL Nieuws een vertrouwd gezicht voor veel Nederlanders. Haar passie voor en kennis van wat zich aan de hemel voltrekt, begint en stopt niet bij de paar minuten die ze per dag in beeld was. “Mensen dachten soms dat ik de studio kwam binnenwandelen voor een half uurtje. Poedertje op, verhaaltje afsteken en weer weg. Maar ik werkte een uur of negen intensief aan zo'n item. Bronnen en kaarten bestuderen, invalshoek bepalen, het liefst elke keer proberen om mensen iets mee te geven dat ze nog niet wisten.”

Als kind al liep Helga voortdurend naar de wolken te turen. Even overwoog de Zuid-Hollandse om te proberen als piloot zo dichtbij mogelijk te komen. Nu ze als weervrouw is gestopt, geeft ze lezingen over weer, klimaat, duurzaamheid en gedrag. Onlangs bracht ze met sterrenkundige Govert Schilling een boek uit met de titel Dag & Nacht - De hemel verklaard door Helga van Leur & Govert Schilling. En als zich een gelegenheid voordoet om met eigen ogen de extremen van het klimaat te zien, grijpt ze die aan. Met een team studenten deed ze in Australië mee aan de Solar Challenge en ze reisde af naar Groenland om te kamperen op de ijskap: “Er is daar alleen maar ijs, geen boompje, geen beestjes, niks. Je voelt je echt heel nietig.” Om extreem weer te ervaren, ging ze met een van ’s werelds beste tornadojagers op jacht naar 'roterende onweersbuien'. Een paar jaar later deed ze dat opnieuw om te ervaren hoe het is als een orkaan over je huis trekt.

Ben je een thrillseeker?

“Nou nee, veiligheid gaat voor alles. Je hoeft mij niet met een parachute op m'n rug uit een vliegtuig te gooien. De meteorologie en de onzekerheid rondom zo'n weersysteem snap ik, dus ook de gevaren. Maar door dichtbij te komen, door dingen zelf te zien en te voelen, leer je enorm veel. Als je onder een onweersbui staat, zie je boven je een enorme draaikolk waaruit aan de zijkanten slurfjes naar beneden komen. Sommige daarvan groeien uit tot tornado’s. Dat draait om je heen, alles suist, de elektriciteitsleidingen zingen door de trilling, de adrenaline giert door je lijf. Al je zintuigen staan aan. Achteraf pas merkte ik hoe intens zoiets onbewust is. Toen de orkaan zelf voorbij was, kwamen we nog een paar keer in penibele situaties terecht door overstromingen. De vluchtwegen lopen onder en worden onbegaanbaar. Weer thuis kreeg ik ineens last van 'wat als…'. Wat als we een half uur later weg waren gereden van de plek waar we bijna vast waren komen te zitten? Een dag later stond het water daar negen meter hoog en er waren geen bomen meer om in te klimmen.”

Voelde je op het moment zelf geen angst?

“Ik handelde rationeel: als dit, dan dat. Een psychiater legde me later uit dat onder die handelende reflex wel degelijk ook een mechanisme schuilgaat dat dondersgoed in de gaten heeft dat je in gevaar bent. Al die angst wordt opgeslagen, thuis kwam de klap. Ik kreeg last van angstdromen, moest die ervaringen echt verwerken. Dat weet ik voor de volgende keer: ik moet een week extra uittrekken voor het geval ik mijn terugvlucht niet op het nippertje haal. En nog een week om mijn emoties te verwerken.”

Je dacht niet: dit nooit meer?

“Het oog van de orkaan waar we in stonden was niet volmaakt. De ultieme ervaring is als het oog helder is. Dan is het tussen het stormgeweld in ineens doodstil en kun je boven je de blauwe lucht zien.”

Ik dacht dat je met orkaanjagen bedoelde dat je er op een afstandje naar kijkt…

“Nee, orkanen wil je in het oog kijken. Een tornado niet, dat gaat te hard. En bij een héél zware orkaan wil je ook niet te dichtbij komen.”

Het was niet zo dat het lokale vee mee circuleerde?

“Dat zie je in films soms, en misschien kan het bij een zware tornado wel. Maar bij minder wind komen er voornamelijk takken en dakplaten voorbij. Vergis je niet: dat zijn op zo’n moment dodelijke voorwerpen. Daar moet je echt wel voor oppassen.”

Vandaag beperkt de wind zich tot een briesje dat af en toe aanzwelt. Wel zo lekker.

“In de zon vind ik het eigenlijk al te heet. Ik kan slecht tegen warmte, dan komt er niks uit mijn handen.”

Hoe bereid je je voor op zulk weer?

“Tja, nu moet ik dus met de billen bloot: wij hebben ons vakantiebudget dit jaar besteed aan een airco. Eigenlijk voelt dat als heiligschennis voor iemand als ik die zich inzet om bewustzijn te creëren over klimaatverandering en duurzaamheid, want een airco slurpt energie. Maar ik word zo beroerd van de hitte, dat woog zwaarder. Duurzaamheid is ook een kwestie van weloverwogen keuzes maken, dus ik heb de meest duurzame airco aangeschaft. En op andere vlakken ben ik best goed bezig. Het helemaal energieneutraal maken van mijn huis is nog niet gelukt, met mijn jaren zeventig huis gaat die grap zestigduizend euro kosten. Ik spaar nog even door.”

Je lezingen gaan er ook over: klimaat, duurzaamheid en gedrag.

“Ik wil mensen het gevoel geven dat ze kunnen begrijpen wat er om hen heen gebeurt als het over het klimaat gaat. Dat ze wel degelijk iets kunnen bijdragen door bewuste keuzes te maken. Maar wat zorgt dat we er soms toch voor kiezen om de kennis die we hebben te negeren? Ik vind het interessant om dat te doorgronden. Ik worstel dus met dezelfde vragen. Het gaat er niet om dat je het braafste meisje van de klas bent. Ik wil mensen niks opdringen, ik wil tools geven: waar zou je kunnen beginnen en waar moet je op letten? Dat vind ik leuk.”

Waarom stopte je na twintig jaar bij RTL?

“Bij RTL sprak ik steeds vooral directe collega's. Al bereikte ik een veel groter publiek met mijn verhaal, mijn eigen wereldje was klein. Lezingen geven deed ik er altijd al naast, het geeft me veel energie. De interactie, de spontane gesprekken, ik leer er zelf ook van. Blijven leren, dat vind ik het belangrijkste. Door te stoppen met het weerbericht kon ik daar extra tijd voor vrijmaken. Bij RTL had ik het juist extra druk op dagen dat het weer spannend en interessant was. Hoe meer mensen er op je af komen met vragen, hoe minder tijd je hebt om in gaten te houden wat er nou echt gebeurt. Heerlijk dat ik het weer nu zelf kan beleven.”

Was stoppen een zware keuze?

"Ja, want het werk was ontzettend leuk. Nog steeds komen mensen naar me toe: ‘Ik vind het zo jammer dat je weg bent.’ Sommigen zeiden dat ze hadden staan huilen. Wow.” Lachend: “Dat komt wel binnen hoor. Ik stond in een studio en praatte tegen een camera. Ik had geen idee hoe mensen thuis op mij reageerden.”

Je werd een jaar nadat je bij RTL begon al uitgeroepen tot Beste Weervrouw van de Wereld.

Ja, bizar. Ik kon na mijn studie aan de slag bij Meteo Consult, het bedrijf dat destijds het weerbericht verzorgde voor RTL Nieuws. Daar vonden ze dat ik een screentest moest doen. Zelf voelde ik er niks voor, maar zij zagen iets in me dat ik zelf niet zag. Vervolgens kreeg ik de klus. Die titel winnen, een jaar later, bevestigde dat ik misschien toch iets in mijn mars had. Het was wel een opbeurend steuntje in mijn eeuwige onzekerheid.”

Niet slecht voor iemand die na de basisschool te horen kreeg dat de mavo pittig zou worden.

“Ik was een vroege leerling en lag sociaal niet zo goed in de klas. Volgens de juf zat er hooguit mavo in. Mijn moeder stak daar een stokje voor. Zij was zelf docent en vond mij een typische havoleerling. Ik moest hard werken en ging steeds nét over, maar ik redde het. Toen ik daarna vwo deed, ging me dat vrij makkelijk af. Hoewel ook toen een docent voorspelde dat ik er waarschijnlijk wel drie jaar over zou doen. Dat had ze mis.”

Daar word je niet zelfverzekerder van.

“Nee. Dus toen ik me aanmeldde bij de Universiteit van Wageningen voor de opleiding Bodem, Water en Atmosfeer, vertelde ik dat erbij: mijn leven lang heb ik te horen gekregen dat ik het waarschijnlijk niet zou redden. Kon ik dit wel? Maar daar zeiden ze: ‘Als jij je inzet, gaan wij jou helpen en dan komt het helemaal goed’.”

Waarom lag je slecht in de groep?

“Goeie vraag. Ik had een brilletje en er rijmt veel op Van Leur: geur, meur, kleur... Later zei iemand tegen me, en dat was een eyeopener: ‘Jij bent anders, ongrijpbaar, je gaat niet mee met de groep.’ Dat klopt. Er kwam een nieuw meisje in de klas, hartstikke lief, maar ze werd gepest. Dat gaat in tegen mijn gevoel van rechtvaardigheid, dus ik nam het voor haar op. Ik ga niet iemand stom vinden omdat jij haar stom vindt. Nou ja, dan ben je vervolgens zelf aan de beurt. Maar dat dondert niet, al was het op dat moment niet leuk. Nog steeds heb ik maar een paar echte vrienden, maar dat zijn wel heel oude vriendschappen. Heerlijk overzichtelijk. Wat moet je met al die Facebook-vrienden?”

Degene die tegen je zei dat jij anders bent, wat was dat voor persoon?

Lacht: “Met hem ben ik uiteindelijk getrouwd. We woonden in Wageningen op dezelfde afdeling van een studentenflat. Hij was het die mij zag. Ik kwam net uit een relatie en stond er eigenlijk niet voor open. Ik heb in hem een maatje gevonden, iemand die me aanvult en ondersteunt. Over veel dingen denken we hetzelfde en dat is fijn. Het loopt gewoon goed.”

Heb je de onzekerheid van je af kunnen schudden?

“Dat ging in fasen. Ik vind mezelf een laatbloeier. Het besef dat ik er best mag zijn, kwam laat. Misschien kan ik best zinnige dingen inbrengen, weet ik nu. En als een ander het niet zinnig vindt, zegt dat misschien ook wel iets over die persoon.”

Wanneer begon je op die manier te denken?

“Toen ik zwanger was van mijn oudste. Als je gepest bent, sta je altijd met 10-0 achter. Toen ze me voor tv vroegen, dacht ik: er zal dan wel iets in zitten. Ik gaf me eraan over zonder dat ik zelf echt voelde dat ik het kon, het kwam niet van binnenuit. Moeder worden maakte dat ik dacht: ík moet dat kind grootbrengen en een basis geven, wat heb ik met rest van de wereld te maken? Je krijgt flink wat onzin voor de kiezen als je op tv komt. Over hoe je eruitziet, wat voor kleren je draagt, of de mouw van je bloes te lang is. Waar gáát dat over? Ik merkte ook dat mensen me anders begonnen te behandelen omdat ik op tv kwam, terwijl ik nog dezelfde persoon was. Het gaat er dus blijkbaar niet om wie ik echt ben, je krijgt te maken met de perceptie van een ander. Maar als mensen iets van je vinden terwijl ze je niet echt kennen, is het verstandig om dat lekker bij hen te laten. Tegenwoordig lukt me dat meestal. Al vliegt het me soms nog aan.”

Helga is nu moeder van drie kinderen: twee zoons (19 en 17) en een dochter (14).

“Volle bak ja, maar we hebben het goed met elkaar, we leven in harmonie. Ik heb althans het idee dat het de kinderen ook bevalt. De oudste studeert in Utrecht, maar op kamers gaan hoeft niet. Mede door corona stellen we dat nog even uit. Stiekem vind ik dat natuurlijk niet zo erg, hoewel ik hem de ervaring van het studentenleven ook enorm gun. Maar ook dat is nu anders.”

Zelf ben je net 50 jaar geworden, is dat iets wat je bezighoudt?

“Helemaal niet. Ik heb mijn verjaardag ook niet gevierd dit jaar, vanwege corona. Eerst maar eens deze periode doorkomen met zijn allen. Qua werk ben ik altijd een beetje meegegaan met de flow. Ik zou dit jaar misschien een reisprogramma gaan maken, ook dat is door corona van de baan. Ouder worden is eigenlijk een zegen. Zo strak en florissant als een 20-jarige ga ik er niet meer uitzien, dus ik laat het los. Maar goed, nu heb ik dus de mid-del-ba-re leeftijd bereikt. Oef, ik voel me gewoon nog 30. Bij RTL Nieuws kreeg ik destijds training van Jaap Brand, hij wordt in september 94. Die man is enorm bij de pinken en geeft die trainingen nog steeds. Daar word ik heel blij van. Een mooi voorland, vind ik. Je geest moet scherp blijven.”

Tekst: Caspar Pisters. Fotografie: Esmée Franken.

Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden