null Beeld

Help, de dokter gaat digitaal! Hoe werkt e-health precies?

Chatten met de arts, zelf 
afspraken inplannen of digitaal 
je gezondheid monitoren: ook 
in de gezondheidszorg verloopt het steeds vaker online. Wat is er 
allemaal mogelijk en hoe zit het met het persoonlijke contact?

E-health heet het, of in gewoon Nederlands: digitale zorg. Dat is een ‘containerbegrip’ zoals Dianda Veldman, directeur van de Patiëntenfederatie Nederland, het noemt. Officieel vallen hier namelijk álle digitale mogelijkheden onder die we kunnen inzetten om onze gezondheid te verbeteren of ondersteunen. Dus ook apps als Runkeeper (hardlopen, trainingsschema’s), een stappenteller en apps om de slaap- of menstruatiecyclus te monitoren. Maar e-health gaat vooral over de toepassingen die we gebruiken in contact met onze zorgverleners – van arts tot fysiotherapeut en psycholoog. Mailen, appen of chatten over gezondheidskwesties, beeldbellen via Skype om een vinger aan de pols te houden, zelf de bloeddruk bijhouden of het cholesterolgehalte, afspraken maken, herhaalrecepten aanvragen of onderzoeksuitslagen inzien: het kan allemaal.

Een mooie aanvulling

Er zijn mensen die bij de combinatie van de woorden ‘digitaal en zorg’ hun wenkbrauwen fronsen: dat kan toch nooit goed zijn? Is de dokter niet degene die gezondheidsmetingen moet doen? Waar blijft trouwens het o zo nodige, belangrijke contact tussen mensen? En zijn je gegevens wel in goede handen, kunnen anderen er niet mee aan de haal? Veldman kent de tegenwerpingen. “Ze zijn vergelijkbaar met de bezwaren die we hoorden in de beginjaren van het internetbankieren. Toen waren mensen ook argwanend. Maar hoe vaak komen we nog bij de balie van een bank? De zorg loopt in dat opzicht nog enorm achter.” Bij sommige mensen leeft het idee dat digitale zorg in de plaats komt van het persoonlijke contact. “Het is juist een mooie aanvulling. De zorg wordt meer hybride, dus een combinatie van professionele zorg en eigen verantwoordelijkheid. Voor onderzoeken, het stellen van een diagnose en de behandeling ga je gewoon nog bij een arts langs. Ingewikkelde keuzes, zoals over welke behandeling het beste is, bespreek je ook samen. Veel van de service eromheen kan prima digitaal. Mensen die het inmiddels ervaren, zien het als een verrijking”, zegt ze.

"Dankzij e-consults hoeven we niet voor elk wissewasje naar de huisarts"

24/7 beschikbaar

Zo vindt Anne (43) het fijn dat ze met haar huisarts afspraken kan inplannen via het portaal Uw Zorg online: “Dat scheelt een halfuur telefonisch in de wacht staan. En het is ideaal dat ik niet vastzit aan kantooruren, online services zijn dag en nacht beschikbaar.” Joyce (33) vindt het handig dat ze dankzij e-consults niet voor elk wissewasje naar de huisarts hoeft. Bovendien is ze door ervaringen uit het verleden een zorgmijder geworden, maar de mogelijkheid online vragen te stellen maakt de drempel voor haar lager. Ze vraagt bijvoorbeeld leefstijladvies omdat ze wil afvallen, deelt zaken waarvan ze denkt dat de huisarts ervan moet weten – zoals een zwangerschap – en checkt bij een lichamelijke klacht zoals rugpijn of ze daarmee naar een fysiotherapeut moet en of de huisarts haar een verwijzing wil geven.

Grote tijdbesparing

Voor mensen die veel zorg nodig hebben, bijvoorbeeld omdat ze chronisch ziek zijn, kan e-health een uitkomst zijn. “Er zijn jaren geweest waarin ik dertigduizend kilometer reed wegens bezoeken aan het ziekenhuis. Het scheelt enorm dat ik niet meer voor alles naar het ziekenhuis hoef”, zegt Joke (65). Ze heeft de ziekte van Crohn en een auto-immuunziekte waarbij gaten in de huid kunnen vallen. Zij onderhoudt een ‘innig mailcontact’ met haar dermatoloog en maakt gebruik van MijnRadboud, het portaal van het Radboud Ziekenhuis. Daar is ze onder behandeling van de maag-darm-leverarts, een chirurg en endocrinoloog. “Als mijn stoma problemen geeft of ik me niet goed voel, hoef ik alleen maar een berichtje – met eventueel foto’s erbij – te posten. Mijn artsen overleggen met elkaar en ik krijg altijd snel antwoord. Door de tijd en energie die de digitale omgeving van het ziekenhuis mij bespaart, heeft mijn ziek-zijn minder impact op mijn leven.”

Veiliger en meer inzicht

E-health kan het leven ook veiliger maken, simpelweg omdat er meer controle mogelijk is. Zo laat een filmpje op de site van de Patiëntenfederatie Nederland zien hoe de oudere meneer Bezemer zorg op afstand krijgt wegens ernstig hartfalen. Omdat zijn hart niet goed pompt, heeft hij een ICD (een apparaatje dat een schok geeft om het hartritme te herstellen als dat nodig is). Elke ochtend moet hij zichzelf wegen, zijn bloeddruk meten en de polsslag tellen. Die gegevens gaan via een digitale weg naar zijn ziekenhuis. “Ik voel me veiliger en rustiger omdat ik weet dat anderen meekijken”, zegt hij.Thuis en op meerdere momenten meten van zaken als hartslag en bloeddruk geeft vaak ook een betrouwbaarder beeld dan bij één keer meten door een arts. “Dan kan het maar zo zijn dat de hartslag hoger is omdat de patiënt zich heeft gehaast of wat nerveus is”, zegt Dianda Veldman. Een ander voordeel van het zelf monitoren van de gezondheid is dat het meer inzicht geeft. “Zo ziet iemand met diabetes direct wat het effect van beweging is op zijn bloedsuikerspiegel. Hij weet: als ik meer beweeg, heb ik minder medicijnen nodig. Dit maakt veel gemotiveerder om actiever te worden dan wanneer de arts zegt dat bewegen goed is.”

Nog niet overal beschikbaar

Klinkt ideaal, maar toch groeit e-health in de zorg maar langzaam. 1 op de 5 Nederlanders vraagt online weleens een herhaalrecept aan, 1 op de 10 maakt online afspraken, slechts 5% bespreekt klachten per mail en 1% maakt gebruik van beeldbellen, blijkt uit recent onderzoek naar e-health bij huisartspraktijken van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS, 2018). Hoe komt dat? Tanja Traag, socioloog bij het CBS: “Allereerst weet een derde van de mensen nog niet of hun huisartsen-

praktijk deze mogelijkheden aanbiedt.” Ook opvallend is dat sommige praktijken al jaren online diensten aanbieden, en andere nog helemaal niet. Traag: “Van de mensen gaf maar 50% aan dat het bij hun praktijk mogelijk is om online herhaal-recepten aan te vragen, terwijl dat ook voor een praktijk zelf efficiënter werkt dan het afluisteren van ingesproken berichten op de receptenlijn. Een afspraak plannen kan bij 40%, vragen stellen per mail bij 25% en skypen bij 9%.”

Drempel voor ouderen

Veel mensen kunnen er dus nog geen gebruik van maken, terwijl ze dat wel zouden willen: twee derde zou wel online herhaalrecepten aanvragen als die mogelijkheid er zou zijn. 70% zou ook bereid zijn om zelf metingen te verrichten (zoals cholesterol checken) en 95% wil de uitkomsten daarvan online delen met hun arts. Alleen ouderen die nog geen gebruikmaken van online toepassingen brengen die uitslag liever zelf naar de praktijk. Zij zijn ook minder bereid om online herhaalrecepten aan te vragen. Traag: “Voor hen kan het een belemmering zijn om in de digitale wereld handelingen te moeten verrichten. De ontwikkelingen gaan snel, en als je er niet in thuis bent, is dat een drempel. Jammer, want juist voor ouderen is e-health geschikt: zij gaan én minder makkelijk de deur uit én hebben meer zorg nodig.” Traag vermoedt ook dat ouderen het lastig vinden om geen persoonlijk contact te hebben.

"E-health is juist iets voor ouderen: zij zijn minder mobiel én hebben meer zorg nodig"

Het mooie aan meer hybride zorg vindt Veldman dat het iedere patiënt de optie biedt die hem of haar het meest schikt. “De een wil zelf zo veel mogelijk uitzoeken en niet betutteld worden, terwijl de ander het liefst zo veel mogelijk aan de arts overlaat.” Ze vergelijkt de situatie graag nog eens met die van de banken: “Daar is in-middels gebleken dat zelf bankieren mensen meer inzicht en grip geeft, en meer regie. Dat biedt digitalisering in de zorg ook. Het leidt namelijk tot maatwerk, tot een behandeling of aanpak die precies past bij díe patiënt.”

Persoonlijke Gezondheidsomgeving

Vanaf 2020 moet iedere Nederlandse burger zijn of haar medisch dossier kunnen inzien. Een belangrijke nieuwe ontwikkeling die daarmee samenhangt, is de Persoonlijke Gezondheidsomgeving, de PGO. Een PGO is een soort online kluis waarin we onze gezondheidsgegevens kunnen verzamelen, beheren en delen. Informatie over medicijnen bijvoorbeeld, vaccinaties, behandelingen en onderzoeksuitslagen. “Nu bevinden gegevens over zorg die we krijgen zich op verschillende plekken. De huisarts, een fysiotherapeut, het ziekenhuis, de diëtist en de apotheek hebben hun eigen portalen en andere systemen waartoe wij vaak geen toegang hebben. En hebben we wel toegang, dan vinden we alleen informatie over wat bij die ene zorgverlener speelt”, legt Veldman uit. Alle gegevens kunnen inzien en delen met andere behandelaars geeft meer regie over de gezondheid én kan betere zorg opleveren, omdat een specialist weet welke medicijnen zijn patiënt nog meer slikt, en verschillende behandelaars met elkaar kunnen overleggen.

Patiëntgeheim

Niet alle artsen staan te trappelen om online inzage, blijkt uit de e-health-monitor van Nictiz (het expertisecentrum e-health) en het Nivel (Nederlands Instituut voor Onderzoek van de Gezondheidszorg). Ze denken dat er zorggebruikers zijn die moeite hebben met het interpreteren van medische gegevens én vragen zich af of patiënten wel bewust met hun gegevens omgaan. De Nederlandse Patiëntenfederatie deelt die laatste zorg, en maakt zich daarom hard voor het Patiëntgeheim. Veldman: “Artsen mogen medische gegevens niet met anderen delen vanwege het medisch beroepsgeheim. Een levensverzekering kan er daarom niet om vragen. Je eigen PGO is in dat opzicht nog niet beschermd. Met het Patiëntgeheim willen wij regelen dat je gegevens dat wél zijn. Er moet bijvoorbeeld een wet komen waarin staat dat een hypotheekverstrekker, ziektekostenverzekeraar of toekomstige werkgever iemand niet kan of mag verplichten bepaalde informatie te geven.” Als je zelf de beschikking hebt over je gezondheidsgegevens kunnen anderen je immers onder druk zetten. “Daarmee kun je in een afhankelijke positie komen. Als je een beroep kunt doen op het Patiënt-geheim sta je sterker.” Daarnaast komt er een campagne die mensen bewust maakt van hun recht om geen gegevens te verstrekken, en die laat weten dat er risico’s zijn bij het delen van gegevens. Veldman: “Zoals we inmiddels ook weten dat je niet zomaar een kopie van je paspoort aan andere partijen hoeft te geven.” Het is voor sommige mensen – behandelaars en patiënten – nog een kwestie van puzzelen met e-health. Maar dat komt wel goed, denkt Veldman: “In ons dagelijks leven zijn we allang gewend aan het digitale leven en de combinatie met real life.”

Belangrijk om te weten: de PGO

Vanaf 2020 hebben we allemaal een eigen PGO, de Persoonlijke Gezondheidsomgeving. Dat is een online dossier waarin we zelf onze medische en andere gezondheidsgegevens kunnen inzien, beheren en delen. Er komen verschillende aanbieders van PGO’s, zoals er ook verschillende zorgverzekeraars, telecomaanbieders en banken zijn. De gezondheidsgegevens worden veilig bewaard en zijn veilig uit te wisselen met bijvoorbeeld zorgverleners, omdat PGO’s moeten voldoen aan een aantal regels. Veilige PGO’s hebben het MedMij-keurmerk, dat net zoiets is als iDeal voor online betalingen. medmij.nl

Therapie op je eigen bank

De psychologische zorg zet e-health al veel langer in, onder meer bij therapie. Zo geeft Brenda Grund via Skype therapie aan vrouwen met autisme en een eetstoornis. “Ik ben geen voorstander van het compleet vervangen van persoonlijk contact door online sessies, maar het werkt perfect als aanvulling of ter overbrugging. Zéker voor de vrouwen die ik help. Sommigen moeten een jaar wachten voor ze goede hulp krijgen, dat is schrijnend. Bovendien hebben ze vaak al veel afspraken buiten de deur omdat ze bijvoorbeeld naar de huisarts, het ziekenhuis en een diëtist gaan. Als ze dan óók nog moeten reizen voor een gesprek wordt de overdaad aan prikkels echt te veel. Ook gaat dit ten koste van de calorieën die zij zo hard nodig hebben voor hun herstel. Veel van de vrouwen hebben trouwens negatieve, angstige ervaringen met therapie en artsen. Bijvoorbeeld omdat ze dwangvoeding kregen tijdens een opname. Dan is het fijn als ze bij online therapie zelf de controle kunnen houden, en zich veilig voelen op hun eigen bank, in hun eigen omgeving. Ik grap ook altijd: “Als je het te spannend vindt of het niet meer goed voelt, kun je altijd gewoon de laptop dichtklappen, hoor!’ In de praktijk is dit nog nooit gebeurd.” centrumspectra.com

Tekst Marlies Jansen. Beeld: iStock.

Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden