null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

Het hoeft niet altijd leuk te zijn: opvoeden zonder pamperen

Halen, brengen, bijles, uitgebreid aandacht voor elk kinderverdrietje… We willen elke rimpel in het leven van onze hartenlapjes het liefst zo snel mogelijk gladstrijken, maar is dat wel in hun belang?

Laatst stond ik langs de lijn van het hockeyveld met een andere moeder. Haar dochter van 13 had haar ervan beschuldigd een echte curlingmoeder te zijn, vertelde ze, nadat ze weer een lift voor haar had geregeld. “Jij fikst echt alles voor mij, mam”, had ze gezegd. Of de dochter dat wel of niet prettig vond, bleek niet uit het verhaal. Maar onze conclusie was dat we inderdaad de neiging hebben het onze kinderen zo makkelijk mogelijk te maken. Een gruwel in de ogen van veel pedagogen en oma’s. Want wat leren wij onze kinderen hier eigenlijk mee? Of beter gezegd: wat leren zij hierdoor niet?

Checken op spelfouten

Zelf heb ik er ook een handje van, dat curlen. Ik heb hele werkstukken nagekeken op spelfouten. En als ik dan toch bezig was, voegde ik ook weleens een paar zinnen toe waardoor het geheel net wat meer inhoud had. Je bent journalist of niet. Dom, dom, dom natuurlijk, dat wist ik zelf ook wel. Maar ja, ik wilde graag dat mijn kind een goed cijfer zou halen. Ik hield er op de middelbare school mee op (nou ja, meestal) met als gevolg dat het ieder jaar weer spannend is of ze overgaan.

Een halfjaar geleden heb ik een behoorlijke overwinning op mezelf behaald: ik sta niet meer op als mijn 2 pubers het 1e uur les hebben en ik nog niet naar mijn werk hoef. Hun lunch maak ik ook niet meer. Toen ik steeds vaker beschimmelde boterhammen uit hun rugzakken viste, viel het kwartje. Waar was ik mee bezig? Ik dacht aan mijn eigen moeder, die ik vanaf de brugklas elke ochtend om half 8 een kopje thee op bed moest brengen voor ik mijn zelfgesmeerde Tarvo-boterhammen in mijn tas stopte en zachtjes de deur achter mij dichttrok om naar de bushalte te lopen. Sporten? Mocht best, maar ik moest het zelf regelen. En mijn ouders hebben nooit aan de kant staan juichen. Toen ze door de voorzitter van de basketbalclub werden gebeld met de heuglijke mededeling dat wij Nederlands kampioen waren geworden, was mijn moeders reactie: “Ze zat toch op volleybal?”

Toegegeven, ik kom uit een gezin met 7 kinderen op Urk, waar het er toch wat anders aan toegaat dan in het elitaire Bloemendaal waar mijn kinderen opgroeien. “Veel Urker ouders zijn makkelijk en eisen niet veel van hun kinderen als het om school gaat”, vertelt mijn schoonzus Anja. Ze is kindercoach en werkte jarenlang als juf op de basisschool in het vissersdorp. “Als een leerkracht aangeeft dat het niet zo lekker loopt in de klas, is het antwoord meestal: ‘Pak hem maar aan!’ Ouders bemoeien zich over het algemeen weinig met het huiswerk en accepteren over het algemeen het uitstroomadvies van de leerkracht.

Wat een verschil met de ouders op de ouderavond van mijn zoon laatst, waar een moeder steeds opnieuw aandrong op een vervroegde digitale publicatie van het Toetsboek (het wát?!) omdat de 1e toets eraan kwam en ze er zeker van wilde zijn dat haar zoon goed voorbereid was. Ik heb het hier over 4 vwo, hè? Dit was nadat de mentor had gezegd dat het haar zorgen baarde dat veel kinderen een bijbaantje bleken te hebben. Iets wat mij juist een goede ontwikkeling lijkt; mijn 15-jarige vindt het nog altijd ingewikkeld om een vaatwasser efficiënt in te ruimen, maar vakkenvullen blijkt hij uitstekend te kunnen.

Het pampereffect

Marina van der Wal, pedagoog en gespecialiseerd in pubers, maakt zich zorgen over de manier waarop kinderen tegenwoordig gepamperd worden. “Kinderen die niet leren omgaan met teleurstellingen, worden later onaantrekkelijke partners en slechte werknemers”, legt ze uit. Leren omgaan met tegenslagen heeft invloed op de ontwikkeling van de zogeheten executieve functies. Dit zijn controlefuncties in de hersenen die gelinkt zijn aan plannen, omgaan met emoties, kunnen uitstellen, flexibel zijn en op de rem trappen. “De omgeving, dus ook de opvoeding, bepaalt voor een belangrijk deel of iemand deze functies later beheerst. Curlingouders die het altijd maar gezellig en leuk willen houden, sturen later emotioneel-sociaal gehandicapten de maatschappij in.” Steeds vaker wordt Marina om advies gevraagd door organisaties die moeite hebben om de twintigers binnen het bedrijf in het gareel te houden. “Sommige jonge medewerkers nemen de houding aan van een senior, maar kunnen niet omgaan met de plichten van een junior. Op tijd komen en doorzetten als een project even tegenvalt, vinden ze al uitermate lastig.”

En dan worden die ouders op hun oude dag ook niet eens beloond voor hun goede zorgen. Integendeel. Marina: “Ouders zeggen tegen mij: ‘We stonden altijd voor ze klaar en nu bekommeren ze zich amper om ons. Ze komen bijna nooit langs.’ Dan antwoord ik: ‘Je krijgt exact terug wat je erin hebt gestopt. Doordat jij altijd hun problemen oploste, denken ze dat je dat nu ook prima zelf kunt.’”

Narigheid hoort erbij

Martine de Vente van Tis Hier Geen Hotel, een mediaplatform over het leven met pubers, ergert zich mateloos aan alle opvoeddeskundigen en kindercoaches die volgens haar keer op keer de zwarte piet bij ouders leggen als het over opvoeden gaat. “Ik stoor me aan de beeldvorming dat wij onze kinderen behandelen als special snowflakes. Ik herken mij er totaal niet in. Mezelf niet, en ook de ouders in mijn omgeving niet. Die weten dondersgoed dat je je kind niet ’s avonds met de telefoon naar bed moet laten gaan. Die leren hun kinderen dat je moet werken voor je geld en dat je iedere training moet komen als je in het selectie-elftal wilt voetballen. Ja, ik heb weleens een jas gebracht, een herbarium in elkaar geplakt en een boterham gesmeerd voor mijn pubers. Ik heb mijn kind ook weleens ’s avonds opgehaald van een feestje. Ik betaal inderdaad een student voor wiskundebijles: 15 euro per uur. En als mijn zoon straks een studiekeuze moet maken, ga ik daar echt met hem over praten en met hem naar open dagen. Vertel eens: waarom zou ik dat allemaal niet doen?”

Volgens Marina van der Wal is er een verschil tussen ondersteunen en pamperen. “Ondersteunen is bijvoorbeeld huiswerk overhoren of je kind helpen nadenken over de aanpak van een werkstuk. Niet overnemen, maar begeleiden. Lukt iets niet, dan help je je kind zélf oplossingen te verzinnen, die het kind zélf uitvoert. Pamperen is dat jij dat werkstuk schrijft, die kijkdoos maakt en zijn vergeten boterhammen naar school brengt. Daarmee poets je de nare dingen weg. Dat is jammer, want zo ontneem je je kind een leerervaring.”

Neiging tot bescherming

Waarom vinden wij het zo moeilijk om onze kinderen die ‘leerervaringen’ te laten hebben? Volgens psycholoog en schrijver over generaties Jos Ahlers heeft het mogelijk te maken met de tijd waarin we zelf zijn opgegroeid. “Veel ouders van nu zijn volwassen geworden tijdens de grote economische crisis van de jaren 80. Ze groeiden op met weinig perspectief. Het lijkt alsof ze hun kinderen daar nu voor willen behoeden. Daarnaast zijn deze ouders door die moeilijke start zekerheidszoekers geworden. De onzekerheden uit hun eigen jeugd willen ze niet terugzien bij hun kinderen. Sommige ouders zijn bereid ver te gaan om dat te voorkomen. Zij herkennen veel van de onzekere tijd waarin ze zelf opgroeiden in de tijd van nu. Dat lijkt te leiden tot een sterke neiging tot bescherming. Het sneue is dat ze daarmee hun kind het recht op falen ontnemen.”

Volgens Marina van der Wal moeten we weer gewoon gaan opvoeden: nee zeggen en grenzen aangeven. “Dat is niet leuk”, zegt ze er meteen achteraan. “Veel ouders willen het de hele tijd leuk en gezellig hebben met hun kinderen. Zij vergeten dat kinderen pas weten wat leuk en gezellig is als ze ook het tegendeel hebben ervaren. Daarnaast willen veel ouders vriendjes zijn met hun kinderen in de hoop dat ze hen dan in vertrouwen nemen. Maar dat kan een kind niet aan, dat voelt niet veilig. Als volwassene heb je op veel fronten meer ervaring en een kind heeft er recht op dat de volwassene de leiding neemt en op een gezonde manier grenzen aangeeft. Opvoeden betekent: voorbereiden op volwassenheid. Een kind begeleiden naar zelfstandigheid doe je niet door hem of haar steeds alles uit handen te nemen.”

Curlingouders maken het makkelijk

Het woord curlingouders werd onderdeel van ons taalgebruik dankzij de populaire tv-serie

De luizenmoeder. De term is bedacht door de Deense psycholoog Bent Hougaard en geldt voor ouders die, net als bij de sport curlen, de baan voor hun kinderen zo schoon en glad mogelijk maken.

Alie (64), moeder van 3 kinderen en oma van 6 kleinkinderen onder de 10 jaar,

verbaast zich over het opvoeden anno nu:

“Kleine verdrietjes worden uitgebreid besproken, alle emoties komen aan bod. Toen 1 van mijn kleindochters laatst huilend thuiskwam omdat het buurmeisje niet wilde spelen, ging haar vader daar uitgebreid op in en vroeg haar moeder: ‘Wat voelde je toen?’ En: ‘Hoe zou je dat de volgende keer kunnen oplossen?’ Ik denk dan: het zijn kinderen, morgen zijn ze weer beste vriendjes, neem het niet zo serieus. Laat kinderen maar eens tegen een muur lopen en ‘nee’ horen. Je krijgt in het leven niet altijd wat je wilt.” Een andere tendens die haar opvalt, is dat veel ouders het door de week steeds drukker hebben, waardoor het weekend vol leuke dingen wordt gepropt. “Een bezoek aan een pretpark, ergens een hapje eten, ga zo maar door. Kinderen krijgen amper nog rust.” Alie probeert die rust zelf wel te brengen als haar kleinkinderen ’s zomers bij haar logeren. “Ik doe bewust geen grote dingen. We gaan picknicken in het speeltuintje in de buurt en ’s avonds bakken we pannenkoeken, heel gezellig. En als ze zich vervelen, nou, dan vervelen ze zich maar even.”

Nina (43, chirurg) is een echte curlingouder. Ze doet er dan ook alles aan om haar zoon zo ver mogelijk te brengen in het leven:

“Ik zie niet in wat daar fout aan is. Het is mijn taak de kinderen zo goed mogelijk af te leveren. Onze zoon van 12 weet heus wel dat hij hard moet werken. Het is aan ons hem daarin zo ver mogelijk te brengen. Dat gebeurt niet als wij het hem allemaal zelf laten uitzoeken, dan had hij nu VMBO-kader gedaan. Maar dat doorstroomadvies hebben wij dus niet geaccepteerd. Mijn man en ik zijn academisch geschoold, de intelligentie zit er heus wel in bij onze zoon. We hebben hem naar CITO-training gestuurd en bij de laatste toets scoorde hij hoger, waardoor hij naar een havo/vwo-brugklas kon. Hij gaat nu 4 dagen per week naar huiswerkbegeleiding, dat kost ons 400 euro per maand. Dat hebben we er graag voor over. Als hij thuiskomt, heeft onze nanny gekookt en zijn kamer opgeruimd. Ik vind niet dat een kind dat soort dingen hoeft te doen, ik ga ervan uit dat hij later zelf ook een oppas en een schoonmaakster neemt. En ja, ik breng hem naar hockeytraining. Zelfs als het niet regent. Hij kan zijn energie veel beter bewaren voor training en huiswerk dan voor fietsen.”

Praktische opvoedtips

  1. Geef elk kind een dagelijkse taak in het huishouden van een halfuur tot 3 kwartier. Ook in de proefwerkweek.
  2. Accepteer dat opvoeden niet altijd leuk is. Je bent geen slechte ouder als je kind boos op je is. Voelt het naar, zorg dan dat er iemand is om zelf bij uit te huilen.
  3. Denk aan de lange termijn. Als een kind nu niet leert wat wel en niet kan, verwacht dan niet dat hij/zij het later wel weet.

Tekst: Francisca Kramer. Beeld: iStock

Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden