null Beeld

“Ik kon mijn eigen dochtertje niet eens voorlezen”

Zo'n 125.000 mensen in Nederland kunnen niet of slecht lezen en schrijven. Ook Anja Stroomberg, getrouwd en moeder van een dochter, was analfabeet. Tot haar 44ste.

Helene van Santen

Anja vertelt: "Het ging al mis in de eerste klas van de lagere school. De ene keer lukte het me wel om de letters van het bord over te schrijven, de andere keer niet. Als we gingen lezen, begreep ik het verschil in uitspraak tussen 1 of 2 o’s niet, of de ‘eu’. De juffrouw of meester had geen tijd voor me en dyslexie, leesblindheid, was toen nog niet zo bekend. Om van me af te zijn, kreeg ik al snel allerlei klusjes te doen. ‘Kun jij bij de conciërge een stapel lege schriftjes halen?’ Of: ‘Geef jij de plantjes ondertussen water?’ Ik heb daardoor nooit leren lezen en schrijven. Ik voelde me zó ellendig. Het deed echt pijn om niet mee te mogen doen met de anderen. Later, toen ik wat ouder was, kwam daar nog schaamte bij. Ik was dom."

LEES OOK: VROUW VAN 100 JAAR LEERT LEZEN EN SCHRIJVEN

Huishoudschool

"Mijn ouders konden mij helaas niet helpen. Zij konden zelf nauwelijks schrijven. Na hun lagere schooltijd brak de Tweede Wereldoorlog uit en toen die afgelopen was, zijn ze aan het werk gegaan: mijn vader in de wegenbouw, mijn moeder in de huishouding. Toen ik 12 jaar was, kwam ik op de huishoudschool terecht. Ik had het er erg naar mijn zin, maar heb mijn diploma niet kunnen halen. Mijn moeder besloot me er na 3 jaar af te halen. ‘Ga maar werken,’ zei ze, ‘want het lukt je toch niet.’ Ik ben toen in een naaiatelier terechtgekomen waar ik zomen in jurken maakte en knopen aannaaide. Dat heb ik een jaar of 5 gedaan. Toen ben ik getrouwd. Het was vreselijk om mijn man te vertellen dat ik geen letter kon lezen. Gelukkig pakte hij het goed op. ‘Ik help je en we komen daar samen wel doorheen’, zei hij. Dat was een enorme opluchting. Maar de stap was nog te groot voor mij om er echt iets aan te doen. Om mijn geld toch te kunnen verdienen, heb ik jarenlang als hulp in de huishouding gewerkt."

Smoesjes verzinnen

"Als je niet kunt lezen, gaat er zo veel aan je voorbij. Televisiekijken bijvoorbeeld. De ondertiteling liet ik maar voor wat het was. Als ik één lettertje gelezen had, was de zin alweer van het scherm. Als ik met de trein moest, kon ik de borden natuurlijk niet lezen. Vroeger ging ik naar het loket voor informatie en een kaartje, maar later kwamen die vreselijke automaten. Nou, ga daar maar eens aan staan. Pinnen, ook zoiets. Dat is gewoon onmogelijk. Het rapport van mijn dochter zei me natuurlijk niets. Op ouderavonden luisterde ik heel goed en nam ik alles in mijn hoofd op. Woord voor woord, alsof het op band stond. Later, thuis in mijn stoel, speelde ik dat weer af. Ja, daar was ik heel goed in. Net als in het verzinnen van smoesjes. Als ik op het gemeentehuis of bij de bank een formulier moest invullen, zei ik: ‘Ik ben mijn bril vergeten,’ of: ‘Daar heb ik nu geen tijd voor hoor, ik kom morgen wel terug.’ Dan liet ik het mijn man ’s avonds invullen en leverde ik het de volgende dag in."

LEES OOK: LIEF DAGBOEK... WAAROM SCHRIJVEN GOED VOOR JE IS

Schaamte

"In de supermarkt kon ik aan het plaatje zien waarvoor een bepaald product bedoeld was. Dat ging meestal goed, maar soms ook niet. De schaamte was groot, zelfs mijn familie wist van niets. Het dieptepunt vond ik dat ik mijn dochter niet kon voorlezen toen zij een peutertje en kleuter was. Dat raakte me zo diep! Ik heb me altijd dom gevoeld en heb altijd erg weinig zelfvertrouwen gehad. Als er zo vaak tegen je gezegd is dat je het niet kunt, dan doet dat je natuurlijk weinig goed. Op verjaardagsfeestjes durfde ik me niet te mengen in discussies. Zolang het over koetjes en kalfjes ging of over kinderen, wilde ik nog meepraten. Ging het verder, dan bleef ik stil, bang om iets verkeerds te zeggen."

Cursus

"10 jaar geleden kwam een goede kennis met een folder van een school voor volwassenenonderwijs. Ze wees me op een cursus voor analfabeten. Mijn eerste reactie was: dat durf ik niet. Maar mijn man en dochter hebben me uiteindelijk weten over te halen. Ik weet nog dat ik de eerste keer letterlijk niet over de drempel van het klaslokaal durfde te stappen. Ik viel bijna flauw van de zenuwen! Maar ik heb het wél gedaan. Ik ontmoette daar allemaal mensen zoals ik. Het heeft lang geduurd, maar nu ben ik zover dat ik de ondertiteling op televisie kan lezen. Boeken lees ik ook, de krant soms en een tijdschrift vind ik ook erg leuk. Terugkijkend ben ik er sterker uitgekomen. Ik kan mezelf nu redden en als ik in de stress dreig te schieten, denk ik: ik kan het wél, en dan lukt het me vaak toch. Of ik zeg gerust: ‘Kunt u dat langzaam voor me spellen?’ Ik durf er nu wel voor uit te komen dat schrijven me niet makkelijk afgaat. Iedereen maakt toch fouten? Ja, ik heb veel meer zelfvertrouwen."

LEES OOK:

De beste artikelen van Libelle ontvangen in je mailbox? Meld je aan voor onze nieuwsbrief.

BEKIJK OOK DEZE VIDEO: Spiritueel vlogger Manon vertelt je dé truc om je angst de baas te worden.

Om privacyredenen is de naam van de geinterviewde veranderd. Interview: Nynke Doets. Beeld: iStock

Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden