Janneke Beeld Getty Images/EyeEm
JannekeBeeld Getty Images/EyeEm

Column

Janneke & het hospice: “Sommige mensen sterven voordat ze doodgaan”

Na een bezoek aan de huisarts besluit Janneke Siebelink (46) vrijwilligerswerk te gaan doen. Nu kookt ze elke week in een hospice en schrijft erover voor Libelle. Haar doel: het verhaal vertellen van de bewoners van het hospice, die veelal in hun laatste levensfase verkeren. Zodat niemand ongezien in de vergetelheid raakt. Deze week schrijft ze over de grip op de werkelijkheid verliezen.

null Beeld Janneke
Beeld Janneke

Hulpeloos staat mevrouw P. (81) in de woonkamer. ‘Ik weet het niet meer. Ik kan het niet meer zelf.’

‘Wat kunt u niet meer zelf?’ Ik zet het vuur laag, loop naar haar toe en neem haar aan de arm mee naar de eettafel waar nog twee andere dames zitten.

‘Ik kan het niet meer bedenken. Ik kan niet op de juiste woorden komen.’

‘De juiste woorden waarvoor?’, vraag ik.

Ik weet het niet meer

‘Zoals wat ik eet, in de ochtend.’ Mevrouw P. zegt alles met een glimlach, alsof het allemaal zo erg niet is. Klagen doet ze nooit.

‘Wit brood. Zónder korstje. Mét smeerkaas’, weet ik.

‘Ja, precies. Het spijt me, ik wil je niet tot last zijn.’

Een van de dames kijkt op. ‘In de Joodse traditie worden bedelaars geëerd omdat ze anderen in staat stellen om te geven. Dus met jouw vraag maak je haar juist heel gelukkig. Dan kan ze je helpen.’

Ik knipper even met mijn ogen. Verbijsterd kijk ik naar Mevrouw D. (89) aan de andere kant van de tafel. Ze had al een uur niets gezegd en nu zo plots, deze waarachtige volzinnen. Ze hangen roerloos tussen ons in, boven de ontbijtkoek, boter en jam.

‘Ik weet het niet meer.’

Mevrouw P. is vergeten wat ze kwam doen.

‘U kwam ontbijten’, zeg ik.

‘Ik wil graag terug. Breng je me terug?’

Ingewikkelde hersenen

Gearmd lopen we door de gang.

‘Soms ben ik in de kamer, een hele normale kamer waarin alles logisch lijkt, maar het ís dan niet logisch.’

Ze stopt, leunt met een hand tegen de muur en vervolgt: ‘Het klopt niet. Meubels staan andersom of zijn zelfs helemaal weg. Gezichten veranderen, stemmen. Zelfs ikzelf, als ik in de spiegel kijk.’

Ik vraag of het haar angstig maakt.

‘Nee, niet angstig. Maar ik denk wel; waarom moet het allemaal zo moeilijk in mijn hoofd, waarom klopt het niet?’

‘Wie zegt dat uw waarneming niet de juiste is. We zien de wereld allemaal een beetje anders. En ze ontdekken nog altijd nieuwe dingen. De hersenen zijn het meest ingewikkelde orgaan. Wist u dat het brein in dertien milliseconden bepaalt of iemand aantrekkelijk is of niet?’

Ze kijkt me glazig aan. En ik kijk glazig terug. Waarom zeg je niet iets nuttigs in plaats van dit soort zinloze Triviant-feitjes, denk ik bij mezelf.

‘Daarom blijf ik altijd aardig hoor. Je weet maar nooit wie je tegenkomt.’

Ik sla een arm om haar heen. ‘Ja, dat weet ik. U bent echt heel aardig en lief. En u lacht altijd.’

‘Dat vind ik belangrijk, want verder weet ik het ook niet. Dus dan kan ik maar beter aardig zijn. Nu ga ik naar het toilet, is dat goed?’

Traag, mensonterend proces

Een paar dagen later ga ik naar de film The Father waarin acteur Anthony Hopkins op onnavolgbare wijze een tachtigjarige man portretteert die langzaam zijn grip op de werkelijkheid aan het verliezen is. De omgeving om hem heen verandert heel subtiel; een schilderij dat op een andere plek hangt, een andere bekleding van de bank, deuren die naar andere kamers leiden… Precies zoals mevrouw P. het onlangs schetste.

Het lichaam van Anthony (het hoofdpersonage draagt dezelfde naam als zijn acteur) is nog altijd sterk. Het ene moment is hij charmant, als de man die hij moet zijn geweest. Dan, plotseling, is hij gemeen, slingert vileine opmerkingen naar het hoofd van zijn geduldige, liefdevolle dochter Anne, die wijselijk zijn uitspraken negeert.

In een volgende scène is hij boos. Het is een moment waarop hij zich bewust lijkt te zijn van het tergend trage, mensonterende proces dat dementie met zich meebrengt. De desoriëntatie. Het besef van de falende geest en de schaamte maakt hem radeloos. Vragende, zoekende ogen. Waar is de man die ik ben? Waar ben ik? Waar is iedereen? Van boos, naar ernstig, naar kwetsbaar.

Dan maakt zijn psyche nog een laatste u-bocht en duikt hij als een jongen van zes met een volwassen lichaam in de armen van een zuster en smeekt om zijn moeder. Tranen glijden langs zijn wangen. Hij huilt, schokt en treurt zoals alleen kinderen intens, diep verdriet kunnen uiten.

Hij wil zijn moeder.

I want my mommy.

De scène is hartverscheurend.

Zuurstof

Sommige mensen sterven voordat ze doodgaan.

Maar niet alleen een sluipende ziekte, ook een eenzaam huwelijk, een onaangeraakt lichaam, een veel te drukke baan, eindeloos piekeren, pesterijen en perfectionisme onttrekken zuurstof aan je bestaan. Voeg leven toe aan de dagen, zo luidt een beroemde uitspraak van de Britse arts en medeoprichter van de moderne hospicebeweging en palliatieve zorg Cicely Saunders.

Voor je het weet zijn ze op.

Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden