null Beeld

Meten is weten: bij een hoge bloeddruk is er vaak iets aan de hand

Bij een bezoek aan de huisarts komt de bloeddrukmeter al snel te 
voorschijn. Die check is altijd belangrijk, want van een hoge bloeddruk voel je niets, terwijl het wel behoorlijk risicovol is. Goed om te weten 
hoe het kan worden aangepakt en nog liever: voorkomen.

Iemand die verder redelijk gezond is, kan jaren rondlopen met een hoge bloeddruk zonder het te weten. Geen wonder dat elke arts dit controleert bij een consult. Hoge bloeddruk is een duidelijk indicatie dat er iets aan de hand is. Het is geen ziekte, maar een symptoom dat wijst op verschillende gezondheidsrisico’s. Een van de beruchtste gevolgen van hoge bloeddruk is nierfalen, dat optreedt als de haarvaatjes in de nieren door de hoge druk beschadigd raken. Gebeurt dat met de kleine adertjes in en rond de ogen, dan kan retinopathie ontstaan, een aandoening die tot blindheid kan leiden. Hoge bloeddruk is ook een risicofactor voor een herseninfarct of een hersenbloeding: de kleine adertjes in het brein (al dan niet in combinatie met een bloedklont) kunnen knappen. Verder verhoogt het de kans op een hartinfarct en hartfalen.

Veelzeggend symptoom

Hoge bloeddruk is als symptoom meestal onderdeel van het metabool syndroom. Dat is een combinatie van verschillende aandoeningen. Andere symptomen zijn: ophoping van buikvet (overgewicht), te veel triglycerides (vetten) en cholesterol in het bloed en ongevoeligheid voor insuline (verstoring van de suikerhuishouding). Waar het ene symptoom verschijnt, zijn vaak ook de andere aanwezig. Het metabool syndroom is bovendien het voorportaal voor diabetes type 2 en hart- en vaatziekten.

Het zal niemand verbazen dat dit syndroom vrijwel altijd het gevolg is van een ongezonde levensstijl: te weinig bewegen, te veel zitten, te veel eten, met name vet en suiker. Sigaretten en alcohol kunnen de situatie verergeren: alcohol jaagt de bloeddruk (tijdelijk) op, maar bij langdurig drankmisbruik kan die hoge bloeddruk permanente vormen aannemen. Ook het roken van sigaretten veroorzaakt stijver worden van de aderwanden. En ten slotte kunnen ook stress en te weinig of slecht slapen een steentje bijdragen aan de narigheid.

Niet alleen pillen

Meestal zal de betrokken arts hoge bloeddruk willen behandelen met bloeddrukremmers om nierfalen, een hartaanval of hersenbloeding te voorkomen. Maar dat blijft symptoombestrijding. Een gezonde leefstijl oppakken heeft meer effect. Zodra iemand door gezonde voeding (veel groente en fruit, weinig vet en suiker, volkorenproducten) en voldoende beweging begint af te vallen, verbeteren de andere aspecten van het metabool syndroom ook snel. Dat wil zeggen: de bloeddruk daalt, bloedwaardes verbeteren en iemand wordt fitter. Bij hoge bloeddruk is dus het eerste wat iemand te doen staat: bewegen en gezond eten.

Minder zout?

Vaak lees of hoor je dat het voor het verlagen van de bloeddruk belangrijk is om minder zout te eten. Dat is maar ten dele waar. Zout is niet van invloed op de conditie van de vaatwanden. Wel is het zo dat dit mineraal helpt om vocht in het lichaam vast te houden, waardoor het bloedvolume toeneemt. En zo draagt het – bij ongeveer de helft van de mensen met bloeddrukproblemen – bij aan hoge bloeddruk en de kwalijke gevolgen ervan. Daarom is het wel belangrijk om matig te zijn met zout. Het mijden van kant-en-klaarproducten uit de supermarkt (chips, sauzen, koekjes, salty caramel) is al een grote stap in de goede richting. Minder zout kan de bloeddruk zo’n 5 punten laten dalen. Maar minder zout kan een hoge bloeddruk dus niet voorkomen.

Liever geen suiker

Een hoge bloeddruk voorkomen kan wel door minder suiker te eten. Allereerst draagt suiker bij aan het metabool syndroom: de achterliggende oorzaak van hoge bloeddruk. Dus dat is één reden om (toegevoegde) suikers te schrappen. Maar er is nog een reden: suiker gaat in het lichaam ongewenste reacties aan met eiwitten en vetten. Daarbij ontstaan vervelende stofjes: Advanced Glycation End products oftewel AGE’s. Deze stofjes hopen zich op in de vaatwanden en de nieren en zorgen daar voor ontsteking en verharding. Door de bloedsuiker in het gareel te houden (onder andere minder suiker consumeren) wordt dit proces voorkomen. AGE’s krijgen we ook ‘kant-en-klaar’ binnen via voeding. Vooral (gele, harde) kaas, roomboter, vleeswaren zoals bacon en ham en gebakken, gebraden, gefrituurd of gegrild vlees zijn de boosdoeners. Door vaker vis en vegetarisch te eten en vaker te stoven of te koken en minder te bakken en te frituren, doen we onze aderen een groot plezier.

Niet alles tegelijk

Bij stress maakt het lichaam cortisol aan. Dit stresshormoon verhoogt de hartslag, de bloeddruk en de hoeveelheid suiker in het bloed. Dat is handig in een situatie waarin het aankomt op vechten of vluchten. Als het om een korte, stressvolle gebeurtenis gaat, kan het lichaam daar prima mee omgaan. Bloeddruk, bloedsuiker en hartslag dalen al snel weer naar een normaal niveau als alles weer rustig en veilig is. Maar als stress aanhoudt, tasten de hoge bloedsuikerspiegels de vaatwanden aan. De hoge bloeddruk kan dan een permanent karakter krijgen. Daarom is het tegengaan en voorkomen van stress zo belangrijk voor de gezondheid van hart en vaten.

Het voorkomen van stress begint bij het maken van keuzes. Misschien gaat het om een baan dichter bij huis, minder ambities, minder afspraken, minder social media. Sommige stressvolle gebeurtenissen kunnen we niet vermijden. Een echtscheiding of verdriet om een sterfgeval, daar moet je helaas doorheen. Dan is het belangrijk om beter om te leren gaan met stress, zodat je minder snel van slag raakt. Meditatie, mindfulness en yoga kunnen helpen en laten de bloeddruk dalen. Is dat te zweverig? Elke dag een flink eind wandelen of fietsen in een groene omgeving helpt ook prima.

"Minder stress is beter voor een goede bloeddruk"

Wat gebeurt er precies?

Bij het meten van de bloeddruk verschijnen twee cijfers. De (systolische) bovendruk en de (diasystolische) onderdruk. Als het hart slaat, knijpt het samen, waardoor het bloed dat door de bloedvaten stroomt, onder druk komt te staan, dat is de bovendruk. Tussen de hartslagen in neemt de druk op de bloedvaten even af, dat is de onderdruk. Een gezonde bloeddruk is lager dan 140/90 mm Hg (millimeter kwik). Boven de vijftig neemt de bloeddruk elke tien jaar ongeveer tien punten toe, De vaatwanden worden stugger naarmate we ouder worden en ze kunnen verstopt raken met zogenaamde plaques (‘aderverkalking’). Het hart moet steeds meer moeite doen om het bloed erdoor te pompen. Daardoor neemt de bloeddruk toe.

"Met vaker stoven 
of koken en minder bakken 
of frituren doen we 
onze aderen 
een groot plezier"

Regelmatig meten is goed

Het is goed om regelmatig zelf de bloeddruk te meten. Een bloeddrukmeter is niet duur en een meting is binnen een paar minuten gepiept. Bovendien kan zo’n meting thuis betrouwbaarder uitpakken, omdat we bij de dokter gestrest zijn en dat jaagt de bloeddruk op. Datzelfde geldt na het sporten. Meet daarom de bloeddruk alleen in een ontspannen situatie. Rook niet, drink ook geen koffie of alcohol. De bloeddruk kan sowieso schommelen, dus één meting is niet voldoende; meet een week lang elke dag om een goed inzicht te krijgen.

Meer kalium

Kalium doet ongeveer het tegenovergestelde van natrium (zout): het voert vocht af en laat de bloeddruk dalen. Zowel natrium als kalium is nodig voor het functioneren van het lichaam. De een helpt vocht vasthouden en de ander helpt om vocht af te voeren. Het gaat vooral om de balans tussen natrium en kalium. Die blijft goed als we niet te veel zout eten en daar voldoende kaliumrijke producten tegenover stellen. Dat wil zeggen: minstens drie ons groente en twee stuks fruit per dag.

Meditatie te zweverig? 
Elke dag een eind wandelen in de natuur helpt ook prima

Eet spinazie en bietjes

Sommige groentes bevatten een geheim ingrediënt waardoor ze een wondermiddel zijn voor de bloeddruk en de conditie van de bloedvaten. Het gaat om stikstofmonoxide. Bloedvaten maken deze stof om de bloedstroom te regelen en de vaten te verwijden. Een gezond bloedvat produceert veel stikstofmonoxide. Bij hoge bloeddruk kunnen de bloedvaten minder van het nuttige goedje maken. Bieten(sap), broccoli, spruitjes en spinazie bevatten veel nitriet, dat wordt in het lichaam omgezet in stikstofmonoxide. Zo kunnen deze groentes helpen de bloeddruk iets te verlagen en de kwaliteit van de bloedvaten te verbeteren.

Slik vitamine K2

Het verouderen van bloedvaten gaat gepaard met verkalking, waarbij er kalk in de wanden van de bloedvaten neerslaat. Uiteraard hebben die daar hinder van. Bij driekwart van de mensen van 60-69 jaar komt aderverkalking voor, bij de 60-69-jarigen met een ziekte van de kransslagader is dat honderd procent. Uit studies blijkt dat deze verkalking kan worden teruggedraaid door vitamine K2. Dat zorgt ervoor dat kalk naar de botten gaat waar het thuishoort en niet naar de aderen. Ruim tien jaar geleden bleek dat mensen die de meeste K2 met de voeding binnenkrijgen, 50 procent minder kans hebben om te overlijden aan aderverkalking en hart- en vaatziekten. Een studie waarbij vrouwen na de menopauze vitamine K2 kregen, liet zien dat de aderverkalking niet alleen stopte, maar dat de vaten zelfs elastischer werden.

Pas op met calcium

De zogenaamde plaques in aderen bij aderverkalking zijn opgebouwd uit vetten zoals cholesterol en ook uit calcium (kalk). Calciumsupplementen worden veel geslikt, meestal met het idee om botontkalking tegen te gaan. Maar dat doel is omstreden. Inmiddels zijn er wel sterke aanwijzingen dat calciumsupplementen kunnen bijdragen aan het proces van aderverkalking: de onderliggende oorzaak voor hoge bloeddruk. Beter dus om ze niet op eigen houtje te slikken.

Tekst: Hanny Roskamp. Beeld: iStock

Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden