null Beeld

Miljoen Nederlanders werken aan een boek: zó schrijf je een bestseller

Maar liefst een miljoen Nederlanders werken op dit moment aan een roman. Die zullen lang niet allemaal de winkel bereiken. Wat maakt van een boek een succes?

Dit verhaal begint met een goed idee. Een idee van actrice en (scenario)schrijfster Maike Meijer, om precies te zijn. Toen zij een paar jaar geleden van haar huisarts hoorde dat ze in de overgang zat terwijl ze tegelijkertijd een burn-out had, zakte ze naar eigen zeggen “even in een halve depressie.” Dat ging over toen ze zich herinnerde waar haar ware kracht lag. “Voor het satirische programma Toren C dat ik samen met Margôt Ros produceerde, schreef en acteerde ik al scènes vol zelfspot en zwarte humor. Dus ik dacht: laat ik dat nu gebruiken voor een boek. Ik wilde er ook de illustraties bij maken, want tekenen was altijd al een stille liefde.”

Bestseller

De rest is geschiedenis: Maike’s boek Wen er maar aan (Uitgeverij Meijer, 2020), een hilarisch dagboek van een vrouw-van-zekere-leeftijd die worstelt met het kleine en grote verval in haar leven, bestormde vorig jaar meteen de bestsellerlijsten. Het stond er wekenlang in, bijzonder hoog genoteerd. “Natuurlijk had ik dat succes nooit verwacht, het was eerder een kwestie van hopen dat het goed zou gaan. Maar toen dat gebeurde was ik supertrots. Ik had dan ook best een groot risico genomen, want ik had er bewust voor gekozen om het boek in eigen beheer uit te geven. Het werd me afgeraden, ik kon er financieel mee onderuitgaan. Dat dat niet is gebeurd, maakt het succes van nu extra leuk. En lucratief.”

Pareltjes

Voor veel mensen is een eigen boek uitgeven een grote droom. Zo’n één miljoen Nederlanders zijn momenteel bezig met het schrijven van een roman of non-fictie verhaal, in 2019 verschenen via de landelijke uitgeverijen zo’n dertigduizend nieuwe titels op de markt. Dat is veel, zeker als je bedenkt dat de boekverkoop in Nederland het best moeilijk heeft, zegt Job Jan Altena namens de Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek (CPNB). “Door corona moesten ook nog eens de boekwinkels sluiten.”

2020 was dan ook een ingewikkeld jaar in boekenland, al werden er verrassend veel kook- en kinderboeken verkocht. Sommige daarvan haalden de Besteller 60, een wekelijks initiatief van de CPNB. Altena: “Onze bestsellerlijst is gebaseerd op de bestverkopende boeken van dat moment. Het aankondigen ervan is wat mij betreft een van de leukste momenten van de week.” Begrijpelijk, want voor de meeste schrijvers is een vermelding op die lijst niet alleen een erkenning, het zorgt ook voor goede verkoopcijfers. “Een bestseller is fantastisch voor zowel de schrijver als de uitgever, omdat die laatste daar weer andere uitgaven van kan bekostigen”, zegt Altena.

Ghostwriters

Er is ook kritiek op de ‘bestselleritis’ die deze lijst in de hand zou werken. Zo zouden al die lijstjes vervlakking in het boekenaanbod veroorzaken en weinig ruimte geven aan beginnende, onbekende schrijvers. Om nog maar te zwijgen van de zogenoemde ISBN-ers: bekende Nederlanders, bloggers of vloggers die een boek uitbrengen met behulp van ghostwriters (professionele boekredacteuren die het boek achter de schermen voor hen schrijven). Wanneer zo’n boek op de online platforms van de BN’er wordt aangekondigd, zijn alleen de pre-orders van de vele fans vaak al goed voor een plekje in de bestsellerlijsten. Of het hier om ambachtelijk schrijverschap gaat, is natuurlijk de vraag. Altena: “Aan bestsellers kleven voor- en nadelen. Ze zullen er altijd zijn, dat is geen probleem zolang de rest van het boekenaanbod zo veelzijdig mogelijk blijft. Dat gebeurt bijvoorbeeld via de boekhandelaren. Zij kunnen lezers wijzen op debutanten of onbekendere pareltjes.”

Alsnog succes

Ook in de bestsellerlijsten zijn overigens parels te vinden. Zoals ‘t Hooge Nest (Lebowksi, 2018) van Roxane van Iperen, een boek dat er al ruim twee jaar in staat, en De avond is ongemak (Atlas Contact, 2018) van Marieke Lucas Rijneveld. Dat laatste boek was niet meteen succesvol, tot het in 2020 onverwacht de prestigieuze Man Booker Prize won en meteen op nummer twee stond. Of neem Susan Smit, die met Tropenbruid (Lebowski, 2020) wekenlang in ‘de lijst’ stond. Maar toen haar boek in de top-10 van bestverkopende e-books van het jaar verscheen, bleek dat er maar liefst zes boeken uit de zeven zussen-reeks van de Ierse bestsellerkoningin Lucinda Riley vóór het hare stonden. “Gelukkig zijn er geen tien zussen”, verzuchtte Smit met een knipoog op Twitter. Waaruit blijkt dat er zelfs voor gearriveerde schrijvers geen kant-en-klaar recept bestaat voor het verzilveren van een bestseller. Het is bijna altijd afhankelijk van een portie geluk, van de andere boeken die gelijktijdig uitkomen en vooral van tijdsgeest en timing.

Vierhonderdzestigduizend

Dat kan uitgever Milou Klein Lankhorst van uitgeverij De Correspondent beamen. Zij bracht in 2019 De meeste mensen deugen van Rutger Bregman uit, zes maanden voordat de coronacrisis uitbrak. “Rutgers boek gaat over serieuze, maatschappelijk relevante onderwerpen zoals klimaatverandering en ongelijkheid, maar mét een hoopvolle boodschap. Daar bleken veel mensen juist nu behoefte aan te hebben.” Voeg daarbij dat Bregman tijdens het delen van zijn schrijfproces op decorrespondent.nl al een grote, trouwe achterban had opgebouwd onder zijn lezers én het gegeven dat hij in de media goed in staat was om zijn boodschap uit te leggen, en een bestseller was geboren.

Zijn boek ging vierhonderdzestigduizend keer over de toonbank, waarmee Bregman de bestverkopende Nederlandstalige auteur van 2020 werd. Prachtig natuurlijk, zegt Klein Lankhorst, al is het maar omdat het steeds moelijker is om mensen voor boeken te interesseren. Ondanks al die bestsellers. “Sommigen willen wel, maar hebben geen tijd, anderen kijken liever een serie. En dan zijn er nog de tweeënhalf miljoen laaggeletterde Nederlanders voor wie een boek (uit)lezen lastig is. Onze uitdaging is om al die mensen aan het lezen te krijgen, en vooral: te houden.”

Wonderen bestaan

Dat laatste is dan weer goed nieuws voor al die amateurschrijvers die op dit moment aan hun boek werken. Want voor een goed boek, zo eentje dat voelt als een onverwachte vriend, nieuwe inzichten geeft, je steunt, aan het lachen maakt of troost, waarvan de hoofdpersonen worden gemist zodra het uit is, is altijd een plek. Wonderen bestaan, ook als het op bestsellerlijsten aankomt. Zo belandde het boek Wij slaven van Suriname (Atlas Contact, 2020) van de Surinaamse activist en verzetsheld Anton de Kom 86 jaar na de eerste verschijning ineens op nummer 30 in de Nederlandse bestsellerlijst.

Die bijzondere gebeurtenis haalde verschillende kranten en nieuwssites, ook omdat de hernieuwde interesse voor het boek aan de Black Lives Matter-beweging werd gekoppeld. Maike Meijer denkt in alle bescheidenheid dat het succes van Wen er maar aan deels werd veroorzaakt door coronasomberheid. “Mensen hebben behoefte aan humor en luchtigheid, wrang genoeg heb ik wat dat betreft de tijd mee. Het was vooral mijn bedoeling om mensen heel hard te laten lachen met dit boek.”

Slim, want wie alleen voor roem of royalty’s schrijft komt waarschijnlijk bedrogen uit. Zo schreef Jan Siebelink bijna veertig romans en verhalenbundels naast zijn baan als leraar op een gymnasium voordat hij in 2009 ‘doorbrak’ met Knielen op een bed violen (zevenhonderdduizend verkochte exemplaren). “Als ik het schrijven alleen voor de aandacht had gedaan, was ik na mijn eerste boek al gestopt”, vertelde hij daarover ooit in een interview. Precies die liefde voor schrijven (en lezen) zorgt dat uiteindelijk een boek de moeite waard is om geschreven te worden. Ook als het géén bestseller wordt.

Tekst: Liesbeth Smit. Beeld:

Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden