null Beeld

Psychologie: Waarom het belangrijk is om nu te praten over de zorg voor later

We worden steeds ouder en leven vaker zelfstandig tot op hoge leeftijd. Maar zonder hulp de honderd halen, lukt meestal niet. Wanneer is het tijd om zorg voor later te regelen? En hoe gaat dat eigenlijk in zijn werk?

Onverwacht krijgt Renea te horen dat haar moeder van 85 uit bed is gevallen en haar heup heeft gebroken. Ze is weduwe en kan niet meer voor zichzelf zorgen. Renea (54) en zus Petra (58) besluiten de zorg op zich te nemen. Maar hoe werkt dat? En wie doet wat? "Praat erover voordat het nodig is", zegt Fleur Kusters van MantelzorgNL, de landelijke vereniging voor iedereen die zorgt voor een naaste. "Eerlijk is eerlijk: zoiets komt natuurlijk niet helemaal uit de lucht vallen." Steeds minder ouderen kunnen terecht in een verzorgingshuis. Maar liefst 92% van de 75-plussers in Nederland woont zelfstandig en – nu we steeds ouder worden – ook steeds vaker alleen. Van deze groep leeft eenderde alleen, van de negentigplussers bijna driekwart.

Oké, zonder hulp naar de 100 lukt meestal niet, maar wanneer is het tijd om als toekomstige zorgvrager of mantelzorger een plan te maken? Kusters: "Als je ouders, of jij zelf, met pensioen gaan, is dat een mooi moment om alle eisen en wensen te bespreken. Dan begint er een nieuwe fase in en gaan mensen nadenken over het vervolg. De meeste mensen zijn op dat moment nog fit en er is vaak nog voldoende tijd om keuzes te maken, zoals verbouwen of verhuizen."

Confronterend

Renea: "Onze ouders wilden het er niet over hebben. Vooral mijn vader wilde er niets over horen, omdat hij dan werd geconfronteerd met zijn eigen beperkingen. Na zijn dood gingen mijn zus en ik wat vaker naar onze moeder, al kon ze zich prima redden in haar eentje. Ze had een druk sociaal leven: veel contact met de buren in haar appartementencomplex en ze was lid van een koor en een gymvereniging. Fijn, want we wisten dat ze dus niet thuis op ons zat te wachten. Maar toen kwam die val. Ze brak daarbij niet alleen haar heup, de situatie heeft haar ook een mentale knauw gegeven. Sinds ze van ons afhankelijk is, gaat ze ook geestelijk achteruit. Ze raakt steeds meer in de war, dus nu zit ze de hele dag in mijn hoofd. Heeft ze nog genoeg maaltijden? Drinkt ze voldoende? Die zorgen gaan niet meer weg. Gelukkig zijn we met z’n 2, want er moet best veel worden geregeld, denk aan thuiszorg, fysiotherapie, medicijnen, doktersbezoek. We proberen een plek voor haar te regelen in een woonzorgcentrum. Alleen al een indicatie zien te krijgen, is een flinke klus. Daar zijn we dagen over aan het bellen.”

Digitale hulp

Volgens het Sociaal en Cultureel Planbureau geeft momenteel 1 op de 3 60-plussers mantelzorg. Dat zijn ruim 4 miljoen Nederlanders. Van hen hielpen er ongeveer 750 duizend langer dan 3 maanden en meer dan 8 uur per week. “Ouderen zullen veel meer gebruik moeten gaan maken van digitale technologieën om hun dagelijks leven gemakkelijker en aangenamer te maken”, stelt Rianne Hanning. Zij leidt het project Praten over later van MantelzorgNL. Op het gebied van technologie blijkt veel winst te behalen. Zo kan het bedienen van de verlichting en verwarming tegenwoordig op afstand met een stemcommando en slimme sensoren kunnen activiteit registeren en alarm slaan als het dagritme van de bewoner afwijkt. Er zijn gemeenten die dit soort apparatuur, zoals bijvoorbeeld KPN Vitaal, subsidiëren of zelfs gratis aanbrengen om kwetsbare ouderen een veiliger gevoel te geven. Er zijn robots die vertellen wanneer het tijd is om de medicijnen in te nemen. Ook dragen steeds meer ouderen een val-airbag die een heupbreuk kan voorkomen. Gek? Helemaal niet. Verstandig juist, want 1 op de 4 ouderen komt binnen een jaar na een val te overlijden aan de gevolgen van een gebroken heup.

Wie wil ervaren hoe het is om afhankelijk te zijn van anderen, kan in de Mantelzorgsimulator stappen. Wie over de drempel van dit huisje stapt, is plotseling hulpbehoevend zonder erop te zijn voorbereid. Hanning: "Na 3 minuten in de simulator is het veel mensen al duidelijk: afhankelijk zijn van vreemden maakt heel ongelukkig. We krijgen liever hulp van mensen die we kennen. Wie dat wil, moet dat nu al regelen. Denk erover na, praat erover en zet alvast wat geld opzij."

Vastleggen

Ook belangrijk: een levenstestament. Bij notaris Marc Robbers komen steeds meer aanvragen binnen voor het opstellen ervan. “Ik heb het gevoel dat mensen dit belangrijker zijn gaan vinden dan een gewoon testament. Veel van wat daarin staat, is toch al bij wet geregeld. In een levenstestament kun je aangeven wat je zélf wilt als je in situaties terechtkomt waarin je dat niet meer kenbaar kunt maken. Zo kun je een partner of kind een volmacht geven om het huis te verkopen als dat nodig is vanwege dementie. Deze zaken vastleggen voorkomt veel sores en kan rust geven. Als je niets doet, moeten familieleden hiervoor naar de rechter."

Robbers heeft het meegemaakt toen de eigenaar van een taxibedrijf in coma raakte. "Niemand kon bij de bankgegevens om betalingen te doen, zodat het bedrijf kon blijven draaien. Dit had kunnen worden voorkomen met een levenstestament. Liever niet naar de notaris? Wensen uitspreken, goede afspraken maken en op papier zetten voor het geval je hulpbehoevend wordt kan ook tijdens een goed gesprek met familie of goede vrienden. Speel het kaartspel In gesprek over mantelzorg, over het leven en zorgen voor elkaar. Of maak een ‘wandeling’ met de poster van MantelzorgNL waarop een ‘route’ staat uitgestippeld langs onderwerpen die dan aan bod moeten komen. Wacht er niet mee, want zoals Klein Orkest al zong in de jaren '80: Later is al lang begonnen…

Harrie en Jeanine

Harrie (74) en Jeanine (73) prikten een datum, bestelden eten en bespraken met hun 4 volwassen kinderen hun plannen en wensen voor de toekomst.

Jeanine: “We hebben uitgelegd dat we niet naar een verpleeghuis willen, nooit. In dit huis willen we blijven wonen, dus we hebben het al rolstoelvriendelijk gemaakt. Mochten we hulp nodig hebben, dan gaan we daarvoor bij voorkeur níet onze kinderen inschakelen. Als we niet meer zelfstandig kunnen wonen, willen we de hobbyruimte achter onze woning verbouwen tot een appartement waar een hulpverlener kan wonen. Dit huis is onze laatste plek. Gelukkig hebben we de financiële mogelijkheden en de ruimte om dit te doen.”

Helder van geest

“Het belangrijkste is dat we helder van geest willen blijven. In het geval dat we gaan dementeren, kiezen we voor euthanasie. Dat hebben we elkaar beloofd, vastgelegd en tegen onze kinderen gezegd, zodat ze hier niet van schrikken als het zo ver komt.

Het gesprek heeft best wat heftige discussies opgeleverd, maar dat is niet erg. We hebben een goede band met onze kinderen. Ons geheim? Door overal eerlijk over te praten, houd je de boel bij elkaar. Je kunt niet alles voor zijn, maar het is wel belangrijk om alles met je kinderen te bespreken."

Ivonne

Ivonne (59) liet de eerste verdieping van haar ouderlijk huis verbouwen en trok bij haar vader in toen hij dementie kreeg. Om voor hem te zorgen, zegde ze haar baan op.

Ivonne: “Ik heb het volgehouden tot zijn dood. Dat geeft me voldoening, want ik heb iets terug kunnen doen. Het was niet alleen kommer en kwel, maar met de wijsheid van nu zeg ik ook: zorg dat je de zorg voor later van tevoren goed regelt en check de vastgelegde afspraken om de paar jaar. Mijn vader meende dat hij alles uitstekend op papier had staan, hij wilde dat mijn zus en ik het huis kregen, omdat wij hem tot zijn dood zouden verzorgen. Toen puntje bij paaltje kwam, bleek dat volstrekt achterhaald. Ondertussen was de wetgeving veranderd en moesten we onze broer uitkopen. We zijn bij de rechtbank beland. Zo’n rechtszaak kent geen winnaar, alleen verliezers. Gelukkig zijn mijn zus en ik nog steeds heel close, zij gaat binnenkort ook in ons ouderlijk huis wonen, op de begane grond. Met onze broer hebben we beiden geen contact meer.”

Handelen met verstand

Als ik me beter had voorbereid op de hele mantelzorgsituatie, had ik minder uit emotie en meer met mijn verstand gehandeld. Achteraf denk ik: ik had nooit mijn baan moeten opzeggen en meer hulp van derden moeten inschakelen. Daar was mijn vader niet slechter van geworden en zelf had ik nu een wat stabieler leven gehad. Ik vergat dat ik zelf ondertussen ook ouder werd. Toen ik terugkeerde op de arbeidsmarkt, zat de branche waarin ik had gewerkt niet meer op mij te wachten. Daardoor heb ik nooit meer een baan op mijn oude niveau gevonden. Ik doe nu noodgedwongen, maar met veel plezier, allerlei losse projecten.”

4x praten over later

  1. Denk niet voor een ander. Verwachtingen komen niet altijd overeen met wensen. In plaats van zeggen “Ik ga ervan uit dat mijn kinderen mij ondersteunen” is het beter te vragen “Hoe denken jullie erover?”
  2. Voorkom verrassingen. Hebt u een uitvaartverzekering? Een (levens)testament? Zo ja, wie weten ervan?
  3. Veranderen kan altijd. Zorg dat iemand weet waar wachtwoorden staan en dat iemand een volmacht heeft als u dat zelf geen beslissingen kunt nemen. Dit kan te allen tijde worden gewijzigd.
  4. Verbouwen of verhuizen? Aanpassingen in de huidige woning, zoals een traplift of een slaapkamer op de begane grond? Of verhuizen naar een rolstoelvriendelijk appartement?

Meer weten?

Tekst: Angela Jans. Beeld: iStock

Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden