null Beeld

Psychologie: Waarom je richten op wat goed gaat gelukkiger maakt

In plaats van aandacht geven aan wat er beter kan, kunnen we ons beter richten op wat al fijn en goed is. Want écht blij word je pas van een positieve kijk op het leven.

Waarom lukt het nu niet om de belastingformulieren in te vullen, 3 keer per week te sporten, consequent te zijn tegen de kinderen, een diner voor 12 in elkaar te draaien en mijn streefgewicht te behalen… Herkenbaar? Waarschijnlijk wel, want we stoppen veel tijd en moeite in dingen die niet gaan zoals wij willen, waar we ontevreden over zijn. Niets mis mee, daarvan groei je als persoon. Toch?

Dat klinkt logisch, maar het tegendeel is waar, zegt psycholoog Fred Sterk. “Het werkt juist vaak verlammend. Je komt er eerder door in een negatief patroon terecht waardoor je alleen maar onzekerder wordt.” Sterk werkt al 30 jaar als therapeut en past de uitgangspunten van de positieve psychologie toe. Hierbij ligt de focus op de kracht in plaats van de klacht, dus op wat er goed gaat in het leven en hoe die aspecten versterkt kunnen worden. We hoeven niet álles te kunnen en te doen, vindt Sterk. “Kijk liever waar je kwaliteiten liggen en ontwikkel je op die gebieden.”

Marijke Schotanus-Dijkstra is het daarmee eens. Zij promoveerde aan de Universiteit Twente op hoe je kunt floreren in het dagelijks leven. “Je kunt beter goed zijn in een beperkt aantal dingen, dan matig in heel veel. Vraag jezelf hierbij af: waar krijg ik energie van? Misschien ben je dol op koken, maar gruwel je van organiseren. Dan laat je dat lekker aan een ander over. Kijk ook naar wat binnen je bereik ligt. Het kan bijvoorbeeld zijn dat heel slank zijn er voor jou gewoon niet inzit. Dat hoeft ook niet, een gezond, voller figuur is ook prima.”

In de flow

Je sterke kanten centraal stellen betekent niet dat je nooit meer nieuwe dingen uitprobeert. Maar wel dat je ervoor kiest bepaalde kwaliteiten te ontwikkelen zodat je daarin gaat floreren. Om jezelf richting te geven, is het volgens Schotanus-Dijkstra een goed idee om een persoonlijke ‘cirkel van kwaliteiten’ te maken met daarin gerealiseerde en nog niet gerealiseerde sterke kanten. “Die nog niet gerealiseerde sterke kanten zijn vaak dingen die je in een ander bewondert. Of dingen waar je nog niet zo goed in bent, maar wel veel voldoening uithaalt, denk aan schilderen of een bepaalde sportactiviteit. Ze zorgen voor plezier en een bevredigend gevoel, net als gerealiseerde sterke kanten.”

Wie zijn of haar sterke kanten inzet, kan in een flow terechtkomen. Dit is een staat van zijn waarbij je zo opgaat in wat je doet, dat je de tijd, je ego en de wereld om je heen vergeet. Volgens de ontdekker van dit fenomeen, de Hongaarse psycholoog Mihaly Csikszentmihalyi, is de flow de optimale ervaring waarin we ons gelukkig en creatief voelen. Schotanus-Dijkstra: “Als je in een flow bent, telt niet alleen het eindresultaat maar heb je ook plezier tijdens de weg ernaartoe. Het zorgt voor persoonlijke groei; een flow brengt je een stap verder in je ontwikkeling. Het geeft je vleugels en je zelfvertrouwen krijgt een boost. Bovendien voel je je daarna heel tevreden over jezelf.”

Voldoening gezocht

Maar welke keuzes zijn de beste? Waar moet ik vol voor gaan en wat kan ik beter loslaten? Volgens Schotanus-Dijkstra is het belangrijk om de nadruk te leggen op wat je belangrijk vindt in het leven. “Als je puur op geluk focust, kies je misschien voor een baan waarmee je veel geld kunt verdienen of je gaat als een malle sporten en diëten om slank worden. Dan staar je je blind op het clichébeeld van geluk.” Schotanus-Dijkstra denkt dat deze neiging wordt versterkt door wat we in sociale media krijgen voorgespiegeld. “Daar zien we vooral mooie, succesvolle mensen met designspullen die verre reizen maken. Daardoor kun je het gevoel krijgen dat je mislukt bent als jouw leven er anders uitziet. Terwijl je hart daar misschien niet sneller van gaat kloppen. Als ik naar mezelf kijk: ik heb de keuze gemaakt om minder uren op de universiteit te gaan werken, zodat ik mijn eigen tijd kan indelen en ook vrijwilligerswerk kan doen. Dat geeft mij meer voldoening dan een hoger inkomen.”

Het is dus beter om na te denken over vragen als: wat vind ik belangrijk? Waar ligt mijn hart? En check eens in de zoveel tijd of dat nog steeds geldt. Want hoewel persoonlijke waarden doorgaans hetzelfde blijven, kan de invulling in de loop der tijd veranderen. Het is daarom een goed idee om bijvoorbeeld jaarlijks te bepalen waar je de nadruk op wilt leggen. Schotanus-Dijkstra: “Het nieuwe jaar is daar een goed moment voor. Of september, als na de zomervakantie het gewone leven weer begint.” Ook een wekelijkse (of zelfs dagelijkse) planning kan helpen om op het juiste spoor te blijven. Niet als to-do-lijst maar als focuslijst, benadrukt Schotanus-Dijkstra. “Voor mij is sport bijvoorbeeld belangrijk, dus dat is het eerste wat ik inplan. Andere activiteiten pas ik daaraan aan. Een ander vindt het misschien juist heerlijk om de dag met een meditatiesessie te beginnen, dus die zet de wekker een uur eerder zodat daar tijd voor is. Daarmee daag je jezelf uit om je te ontwikkelen, maar wel op gebieden die je belangrijk vindt, waar je interesses liggen. Je rekt als het ware je comfortzone op.”

Fouten maken mag

Toch gaan er ook dan af en toe dingen mis, of ze gaan niet helemaal zoals we hadden gewild. Het lastige is dat we daar van nature nogal op gespitst zijn, stelt Marijke Schotanus-Dijkstra. “Er hoeft maar íets te gebeuren en we vinden het direct een rotdag of zelfs een rotweek. Vanuit evolutionair oogpunt is dat begrijpelijk, want de focus op (mogelijk) gevaar helpt ons te overleven. Daarom is ons brein er alert op. Maar voor je gemoedstoestand is dat niet handig. Het leidt tot tunnelvisie, terwijl een positieve focus de aandacht juist verbreedt.”

Vooral mensen met een perfectionistische inslag laten zich snel uit het veld slaan, zegt psycholoog Fred Sterk. “Soms zijn ze zo bang om fouten te maken, dat ze nauwelijks meer ergens aan toekomen. Voor hen is het belangrijk om te leren denken vanuit een groeimindset: fouten maken is nuttig omdat je daarvan leert. En je kunt jezelf beter bekrachtigen dan bekritiseren. Natuurlijk is het prima om te kijken wat er beter kan, maar de nadruk moet liggen op wat er goed is gegaan. Dan durf je eerder te experimenteren met nieuw gedrag.”

Makkelijker gezegd dan gedaan! Dat geeft ook Sterk toe. De een heeft nu eenmaal meer aanleg voor een positieve blik dan de ander, dat buig je niet zomaar om. Maar het helpt volgens hem om je denkproces onder de loep te nemen. “Je gevoel is daarbij je kompas. Ben je angstig of somber, probeer dan te achterhalen welke gedachten door je hoofd spelen. Het kan zijn dat je jezelf vereenzelvigt met je fouten: dit lukt me niet, dus ik ben een loser. Of dat je jezelf continu vergelijkt met anderen: zij is mooier, dus ik ben niet goed genoeg. Als je je van dit soort denkpatronen bewust wordt, kun je aan de slag om ze te doorbreken.”

Benadruk het goede

Een bekende en effectieve oefening om een negatieve focus om te buigen, is elke dag 3 dingen opschrijven waar je dankbaar voor bent. Dingen die zijn gelukt of waar je van geniet. Fred Sterk geeft deze oefening regelmatig aan zijn cliënten mee. “Zo kun je jezelf trainen om vooral het goede te highlighten. Dat opschrijven hoef je niet de rest van je leven te doen, op een gegeven moment wordt het een gewoonte om de goede dingen te zien. Hoeveel tijd dat kost, wisselt per persoon. Sommigen doen er jaren over, anderen een paar maanden.”

Een goede tip is om het in het alledaagse te zoeken. De zon die schijnt, een leuk gesprek met een vreemde in de trein, dat je iemand ergens mee hebt geholpen. Schotanus-Dijkstra: “Juist aan alledaagse dingen gaan we gemakkelijk voorbij, maar daarin zit het geluk. Het is belangrijk om elke dag te beseffen: eigenlijk heb ik het best goed. En: dat heb ik toch maar mooi gedaan.” Een ander advies is om ook de positieve kanten van de mensen om je heen te benadrukken. Wat is leuk aan hen? Wat voor lieve, goede dingen doen ze? Sterk: “Vooral in een liefdesrelatie zijn we vaak vooral kritisch op elkaar. Zeker 2 perfectionisten bij elkaar, doodvermoeiend is dat. Je mag elkaar best bijsturen, maar blijf niet in kritiek hangen. Degene van wie je houdt, heeft vooral goede kanten. Net als jij.”

Zo wordt het leuker

We kunnen niet altijd kiezen wat we wel en niet doen, sommige dingen moeten nu eenmaal gebeuren. Fred Sterk: “Klopt, maar je kunt activiteiten die je niet leuk vindt of waar je niet goed in bent wel kleiner maken. Het helpt om ze in kleine stukjes te hakken. Neem bijvoorbeeld de administratie. Is die te lang verwaarloosd, spreek dan af dat je er de komende periode dagelijks een kwartier aan besteedt, niet langer. En geef jezelf daarna elke keer een mentaal schouderklopje.” Ook helpt het om de nadruk te leggen op de onderliggende reden van een activiteit. Misschien houd je niet van sporten, maar wil je wel gezond en fit zijn. Zo kan een ‘moet-activiteit’ worden omgebogen in een ‘wil-activiteit’. Marijke Schotanus-Dijkstra: “Maak het daarnaast leuker door het met iemand samen te doen, zet er een fijn muziekje bij op of ‘sandwich’ een minder leuke activiteit tussen 2 leuke. Bijvoorbeeld relaxed ontbijten, sporten en daarna afspreken met een vriendin.”

Floreren vs. gelukkig zijn

Ruim 80% van de Nederlanders zegt gelukkig te zijn, maar slechts 37% floreert. Dit blijkt uit het onderzoek van Marijke Schotanus-Dijkstra op basis van interviews van het Trimbosinstituut met 5000 mensen. Het verschil? Mensen die floreren voelen zich gelukkig én leiden een betekenisvol leven. Ze voelen zich niet alleen goed (hedonisch geluk), maar dóen ook goed (eudemonisch geluk). Dat maakt hun geluksgevoel vanzelfsprekend en bestendig. Hiervoor hoef je echt de wereld niet te redden, het gaat puur om betekenisvol zijn, voor jezelf en voor anderen. Floreren kan door aandacht te geven aan een vriendin die in de put zit, of door de kinderen elke avond voor te lezen. De invulling is voor iedereen anders.

Meer lezen?

In Durf te floreren beschrijft Marijke Schotanus-Dijkstra hoe iedereen een eigen en uniek floreerrecept kan maken.

Tekst: Judith van Ankeren. Beeld: iStock

Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden