null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

Rijker dan de rest: over grote financiële verschillende binnen de familie

Het kan behoorlijk lastig zijn als iemand binnen één familie 
minder of juist veel meer te besteden heeft dan de rest. 
Hoe voorkom je scheve blikken, afgunst en onbegrip?

Profvoetballer Wesley Sneijder, die tegenwoordig tientallen miljoenen bezit, weet hoe het is om op een houtje te bijten. Hij werd geboren in de Utrechtse volkswijk Ondiep als middelste kind in een gezin met drie zoons. Vader Barry werkte bij een glijbanenfabrikant, moeder Sylvia deed het huishouden en kluste wat bij als schoonmaakster. Soms hadden ze aan het einde van de maand nog maar een paar gulden over om te eten. Toen Wesley een contract bij Ajax kreeg, kon het gezin eindelijk een auto kopen. En er zijn meer BN’ers die meer verdienen dan de rest van hun familie. Zoals Frans Bauer, wiens vermogen wordt geschat op zo’n zestien miljoen en die in een woonwagen opgroeide.

Meestal zijn de financiële verschillen binnen een familie niet zo spectaculair. Toch kunnen er allerlei redenen zijn waarom één familie-lid meer te besteden heeft: een huwelijk met een rijke partner, een succesvolle zaak of een prijs in de loterij. Andersom kan ook: een familielid raakt werkloos of gaat scheiden, waardoor hij of zij minder geld heeft. Deze financiële buitenbeentjes hebben vaak last van schaamte of schuldgevoelens ten opzichte van familieleden, vertelt familiepsycholoog Dave Niks. “Omdat je allemaal hetzelfde vertrekpunt hebt gehad, kunnen die financiële verschillen ongemakkelijk voelen.”

Praten over geld

Wat niet helpt, is dat geld vaak een taboe-onderwerp is binnen families. “Degene die minder verdient, kan het gevoel hebben dat hij minder geslaagd is of zelfs heeft gefaald. Als je zinvol over geld wilt praten, moet je ook dat onderhuidse schaamtegevoel bespreekbaar maken. Dat vinden mensen vaak lastig en dus hebben ze het er maar helemaal niet over”, zegt Niks. Hierdoor kan geld de ‘olifant in de kamer’ binnen families worden. “Iedereen ziet dat er grote verschillen zijn, bijvoorbeeld omdat de een dure merkkleding draagt en de ander niet. Maar niemand zegt er iets over.”

Geld is een van 
de vaakst genoemde oorzaken van familieruzies

Zinvol praten over geld begint met de erkenning dat het een belangrijk onderwerp is, stelt Joke de Walle, socioloog en auteur van het boek Gedoe om geld. “Het is lang mode geweest om het belang van geld te ontkennen, alsof het een irrelevant onderwerp is dat weinig tijd en aandacht verdient. Maar na liefde is geld de belangrijkste kurk waar gezinnen op draaien. Het is onmisbaar om te overleven, net als zuurstof en water.”

Lijm of mes?

Geld neemt, volgens de socioloog, een centrale plaats in binnen families omdat het bepaalt wat er wel en niet kan. “Geld bepaalt of het leven rijk aan mogelijkheden is, of juist beperkt en sober zal zijn. Wanneer de financiële omstandigheden van familieleden erg uiteenlopen, kan dat volgens haar bepalend zijn voor hoe ze met elkaar omgaan. “Geld kan de band tussen gezinsleden versterken of juist verzwakken. Geld is zowel de lijm als het mes: het kan verbinden, maar ook verbreken.”

Dat geld vaak een splijtzwam is, blijkt uit een enquête van Netwerk Notarissen onder 1700 Nederlanders. Bijna de helft van de Nederlanders heeft geen contact meer met één of meer familieleden. Geld is een van de vaakst genoemde oorzaken van familieruzies, zo ontdekte de brancheorganisatie van notarissen.

Degene 
die minder verdient, 
kan het gevoel hebben dat hij minder geslaagd is

Sterrenrestaurant

Bij familie-uitjes kan een verschillende portemonnee een probleem vormen. Voor degene die minder geld heeft dan de rest is het heel vervelend als er weer een tafel in een sterrenrestaurant is gereserveerd. Andersom kan een familielid met meer geld zich iedere keer moreel verplicht voelen om te trakteren. Familiepsycholoog Niks: “Ga het gesprek met de anderen aan, en bespreek met welke bedoeling jullie samen zijn. Waarschijnlijk beamen zij dat het gaat om het samenzijn en niet om het bijzondere eten of die luxe hotelkamer.”

De minste kans op gedoe is er, volgens Niks, als iedereen bij familie-uitjes evenveel betaalt. “Kies een restaurant of uitje dat rekening houdt met eenieders middelen, zodat ieder familielid gewoon zijn eigen deel kan betalen. Als er geen onderscheid wordt gemaakt naar portemonnee, geeft dat iedereen het gevoel gelijkwaardig te zijn.”

Het risico dat financiële buiten-beentjes op afgunst en onbegrip kunnen rekenen, neemt toe als er veel competitie binnen een gezin heerst. Familiepsycholoog Niks: “Als broers en zussen zich continu met elkaar vergelijken, leiden verschillen sneller tot ruzies”, stelt Niks. Die vergelijkingen gaan namelijk vaak mank omdat mensen niet naar het hele plaatje kijken. “Een van mijn cliënten was een vrouw met een rijke broer. Ze was jaloers omdat ze vond dat hij altijd al voorgetrokken werd en hij nu weer geluk had. Ik vroeg haar hoeveel hij werkte en of ze zelf ook zo veel tijd aan haar werk zou willen besteden. Toen bleek dat hij heel veel uren draaide en zij dat nooit zou willen omdat ze haar gezin belangrijker vond.”

Rol van de ouders

De opstelling van ouders is vaak ook cruciaal, stelt Niks. “Ook als er grote financiële verschillen zijn, is het belangrijk dat zij hun kinderen gelijkwaardig blijven behandelen. Als het ene kind meer krijgt dan het andere kan dat veel impact hebben. Ik behandelde een man in mijn praktijk die nog steeds wist dat zijn zus vroeger dure paardrijlessen kreeg, terwijl hij ‘slechts’ op voetbal mocht.”

Geef dus geen kleinere cadeaus of financiële bijdrages aan het kind dat er financieel warmpjes bij zit. Andersom raadt hij ouders af om een kind met een kleine portemonnee of schulden geld toe te stoppen, en zeker om dat voor broers en zussen verborgen te houden. “Geef het geld liever in de vorm van een lening en wees daar open over tegen de andere gezinsleden. Wil je het geld toch schenken, leg dan bij de notaris vast dat deze gift bij de erfenis wordt verrekend. Daarmee voorkom je dat een ander kind zich achtergesteld voelt.”

Lenen aan familie

Geld uitlenen aan familie vindt Niks dus niet per definitie een slecht plan. “Banken vragen hoge rentes, waarom zou je je familie niet helpen als je meer te besteden hebt? Al maakt het wel verschil of je iemand eenmalig iets leent voor een specifiek doel, bijvoorbeeld een studie of auto-reparatie. Of dat een familielid vaker bij je aanklopt omdat hij krap bij kas zit. Heeft iemand overal leningen, zeg dan: ‘Ik heb het gevoel dat ik je er niet mee help als je bij mij straks ook weer een schuld hebt.’”

Leg bij een onderhandse lening aan familie altijd alles goed vast op papier. Dat is niet alleen belangrijk voor de goede verstandhouding, maar ook voor de Belastingdienst. Die kan de lening anders als schenking zien en daarover schenkbelasting rekenen. Stel een overeenkomst op met daarin het geleende bedrag, de rente en de termijn waarin de lening wordt afgelost. Bedenk van tevoren wat er gebeurt bij overlijden van een van beide partijen. Ook is het slim om in de overeenkomst een maatregel op te nemen voor als de lening niet (tijdig) wordt terugbetaald.

Bindmiddel

En vergeet niet dat geld ook een bindmiddel kan zijn: de hele familie trakteren na een financiële klapper kan hartstikke leuk zijn. “Vraag alleen vooraf of dat gewaardeerd wordt, dan zit je altijd goed. Bij geld is het net als bij andere heikele onderwerpen: zolang je er samen over blijft praten, komen jullie er wel uit”, aldus de familiepsycholoog.

“Mijn broers 
en zussen zal 
ik nooit om 
geld vragen”

Ciham Fennich (39) leeft van een uitkering. Doordat ze vroeger meer, en nu juist minder dan haar familie heeft, zijn de verhoudingen scheefgegroeid.

“Het contact met mijn broers en zussen is sterk verwaterd en dat heeft vooral te maken met geld. De discussies begonnen toen ik op mijn achttiende een Wajong-uitkering kreeg omdat ik vanwege mijn blindheid bijna niet kan werken. Mijn broers en zussen gingen toen allemaal nog naar school of deden een opleiding. Hoewel een Wajong-uitkering geen vetpot is, had ik ineens wel meer geld dan zij. En daarom kwamen twee zussen al snel voor geld bij mij aankloppen. Dan wilden ze vijftig of honderd euro voor luxe dingen, zoals dure kleding of schoenen. Toen ik dat geld niet wilde lenen, reageerden ze heel teleurgesteld.

Wij hebben thuis nooit goed geleerd om met geld om te gaan. Mijn vader en moeder werkten allebei niet. Mijn vader zat veel in Marokko, mijn moeder kon de opvoeding niet aan en bemoeide zich weinig met ons. Er was altijd te weinig geld. Het is ergens wel begrijpelijk dat ze nu allemaal een gat in hun hand hebben, ze kopen nu wat wij vroeger nooit gehad hebben. Omdat ik al jong wist dat ik nooit veel zou gaan verdienen, ben ik minder geïnteresseerd in dure spullen.

Inmiddels zijn de rollen omgekeerd. Mijn broers en zussen werken en hebben een prima inkomen. Ik moet nog steeds rondkomen van een uitkering. Toch zal ik ze nooit om geld vragen. Omdat ik weet dat ze gemakkelijk schulden maken, wil ik niet bij hen in het krijt staan. Als ik eenmaal van ze leen, kan ik dat andersom ook niet weigeren. Mijn moeder heeft het nog steeds niet breed. Als ik bij haar op bezoek ga, neem ik daarom soms wat eten mee. Of ik stop haar een tientje toe. Maar ook haar wil ik geen geld lenen, dat kan ik me helemaal niet permitteren.”


“Ik wilde niet afhankelijk worden van mijn broers”

Anna (47) had het niet breed na haar scheiding. Haar broers schoten haar te hulp.

“Mijn broers hebben me financieel erg geholpen na mijn scheiding. Ik kon een lening bij hen afsluiten waardoor ik in het huis kon blijven wonen waar mijn kinderen zijn opgegroeid. Bij de bank had ik op mijn inkomen alleen nooit een hypotheek kunnen krijgen. De eerste keer dat mijn broers dit voorstelden, wilde ik er niets van weten. Pas toen ze me uitlegden dat het voor hen ook gunstig is, wilde ik de hulp aannemen. Ik betaal ze namelijk een marktconforme hypotheekrente die hoger is dan de spaarrente.

Mijn ex had een goede baan en werkte fulltime. Ik verdiende niet zoveel als parttime zelfstandige, maar dat was nooit een probleem. Door de scheiding moest ik financieel op eigen benen gaan staan, en dat was goed. Ik wilde ervoor waken dat ik opnieuw afhankelijk werd, maar nu van mijn familie. Ik wil gelijkheid. Ik wil voor vol worden aangezien. Ik weet dat mijn broers mij nooit anders zullen behandelen vanwege geld, maar dat is belangrijk voor mijn eigenwaarde.

Na mijn scheiding ben ik aan de slag gegaan met mijn financiën. Het is me gelukt om mijn eigen zaak op een hoger plan te brengen, waardoor ik het nu financieel prima red. Wel heb ik nog steeds minder te besteden dan de rest van de familie. Mijn ouders schenken me af en toe wel wat geld. Ik ben mijn familie vooral dankbaar voor de hulp en dat laat ik ook merken. Ik wil er namelijk wel voor oppassen dat ik niet nonchalant word en het gewoon ga vinden.” Anna heet in werkelijkheid anders.

“Mijn familie kent ook de keerzijde van het succes”

In 2014 verkocht Marco Aarnink (33) zijn bedrijf Drukwerkdeal voor 24 miljoen. Hij verdient veel meer dan de rest van zijn familie.

“Mijn broers vinden het niet altijd leuk om een semi-bekende ondernemer in de familie te hebben. Mensen vragen eerst ‘Hoe gaat het met het bedrijf van je broer?’ in plaats van ‘Hoe gaat het met jou?’. Dat zit ze weleens dwars. Toch zijn ze niet jaloers. Mijn familie kent als geen ander ook de keerzijde van het succes. Ik vind mijn werk heel erg leuk en het is fijn dat ik mooie dingen kan kopen, maar ze kennen ook de grote druk die bij ondernemen komt kijken. Het verwachtingspatroon van de buitenwereld, die ook altijd een mening over mij heeft door mijn bedrijf en wat ik ermee heb verdiend.

Het ondernemen zat er al vroeg in. Wij woonden vroeger tegenover de markt. Al jong verkochten mijn broers en ik bekertjes koffie aan de marktkooplui. Mijn vader was vrachtwagenchauffeur en mijn moeder had thuis een atelier waar ze naailessen gaf. Later kreeg ik allerlei bijbaantjes op de markt. Drukwerkdeal is ontstaan doordat mijn werkgever op de markt, de Gordijnenman, op zoek was naar goede visitekaartjes en ik erachter kwam dat er in Nederland geen goedkope internetdrukker bestond. Op mijn achttiende begon ik er zelf een, eerst vanuit de slaapkamer bij mijn ouders. Daarna ging ik verder met een compagnon, vanuit een kantoor dat we huurden.

De eerste jaren waren er nog geen grote financiële verschillen. Alles wat ik verdiende, investeerde ik in het bedrijf. Maar na een paar jaar kon ik mijn vader in dienst nemen als magazijnchef. Hij moest als vrachtwagenchauffeur zo veel uren draaien, ik was heel blij dat ik dat kon doen. Dat voelde niet raar, we gingen toch al nooit zo hiërarchisch met elkaar om. Twee van mijn broers zijn later ook nog in de zaak komen werken, dat voelde goed, want de basis is een heel sterk vertrouwen. Na de verkoop van Drukwerkdeal is iedereen weer zijn eigen weg gegaan.

Toen ik de zaak verkocht, had ik natuurlijk wel meer geld. Al heb ik niet het gevoel dat je dat verschil heel erg kunt merken. We hebben een heel mooi huis, maar ik heb nog steeds dezelfde levensstijl. Ik ga niet tien keer per jaar op vakantie of zo. Ik werk nog steeds hard, maar nu aan een nieuwe zaak.

Ik heb een goede band met mijn ouders en broers en natuurlijk vind ik het leuk om hen mee te laten delen in de positieve kant van mijn ondernemerschap. Twee van mijn drie broers zijn ook ondernemer. Waar ik mijn familie af en toe wat kan geven om hun dromen waar te maken, doe ik dat graag. Ik vind het ook leuk om mijn nichtjes en neefjes cadeautjes te geven. Maar wel vaak even in overleg met de ouders, want ik weet dat het niet altijd ‘normaal’ is. Ik verras mijn ouders ook graag met leuke dingen. Maar ook daarbij let ik op. Ik wil niet dat het te scheef gaat lopen met mijn broers, dat voelt onnatuurlijk.

Eigenlijk praat ik niet zo graag over geld. Niet alleen binnen mijn familie, maar in het algemeen. Je krijgt al snel te horen: ‘Jij hebt genoeg, dus jij hebt makkelijk praten.’ Ze vergeten wel dat ik de andere kant wel degelijk ken. Dus houd ik me vaak liever op de vlakte als het om geld gaat.”


Tekst: Irene van den Berg

Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden