null Beeld

Ryanne (47) heeft refluxziekte: “Mijn slokdarm was aangetast door het zuur”

Soms moeten we een avondje feestelijk tafelen letterlijk bezuren. Nu is een keertje last van brandend maagzuur, oftewel reflux, overkomelijk. Maar sommige mensen hebben het chronisch, en dat is andere koek.

Ryanne (47): “Jarenlang had ik vreselijke pijn achter mijn borstbeen. Omdat het voornamelijk aan de linkerkant zat, was ik bang voor een hartprobleem. Daarnaast had ik wat stress op mijn werk en thuis was het druk met vier kleine kinderen. Reden genoeg voor de huisarts om me door te sturen naar de cardioloog. Vele onderzoeken later bleek ik gelukkig geen hartafwijking te hebben. Toen pas werd er gedacht aan brandend maagzuur als mogelijke oorzaak. Een maagonderzoek bevestigde dit vermoeden. Mijn slokdarm was inmiddels aangetast door het zuur.”

Nét een hartinfarct

Het bovenste deel van de maag produceert dagelijks zo’n anderhalve liter maagsap met als belangrijk bestanddeel: zoutzuur. Dit is vooral bedoeld voor het doden van bacteriën (om darminfecties te voorkomen) en om een begin te maken met de spijsvertering. Nuttig spul dus, maar nogal pijnlijk als het omhoogkomt, richting slokdarm. Dan is er sprake van zuurbranden, oftewel reflux. Sommige mensen hebben hier af en toe last van, maar ruim 10% procent van de Nederlanders dagelijks. Het is de meest voorkomende bovenbuikklacht. Dat wil niet zeggen dat het makkelijk wordt herkend. Patiënten én artsen zien reflux (dat in het Engels heel toepasselijk heartburn heet) geregeld aan voor een hartprobleem. Professor dr. Ben Witteman is als maag-darm-leverarts verbonden aan Ziekenhuis Gelderse Vallei en hij herkent die verwarring.

“Een aanzienlijk deel van onze patiënten komt bij de hartbewaking vandaan. De pijn op de borst, vaak uitstralend naar keel en armen, kan zo hevig zijn dat mensen ervan overtuigd zijn dat ze een hartinfarct hebben. Niet gek, de symptomen zijn vergelijkbaar.” Natuurlijk zijn patiënten opgelucht als het geen hartaandoening blijkt te zijn, maar ‘slechts’ reflux. Toch benadrukt Witteman dat chronisch zuurbranden (refluxziekte) ook niet zonder risico is. Daarover straks meer.

Klepje dicht, klepje open

Eerst nemen we het incidentele maagzuur onder de loep. Veel mensen zullen het weleens hebben meegemaakt na een feestelijk, wijnovergoten veelgangendiner met een espressootje toe. Minder gezellig is vaak de afterparty: een branderig gevoel op de borst, zure oprispingen in de keel, een opgeblazen gevoel in de buik. Wat is er dan precies aan de hand? Ben Witteman: “Dat opgeblazen gevoel is een kwestie van te veel eten in de maag. De oplossing is: minderen, of het eten beter verdelen over de dag.” Voor het zuur en het branderige gevoel ligt dat anders.

“Er zit een afsluitklepje tussen slokdarm en maag dat moet voorkomen dat het maagzuur richting de slokdarm stroomt. Door bepaalde voedingsmiddelen ‘ontspant’ dat klepje en kan het maagzuur omhoogkomen. Dat voel je.”

Bekende boosdoeners zijn: pepermunt, gevulde koeken en vette voeding. Maar ook een te volle maag, alcohol en bepaalde medicijnen (zoals pufjes voor de longen) werken die ‘ontspanning’ in de hand. De zuurtriggers kunnen voor iedereen anders zijn, maar wie ze in beeld heeft, kan deze voedingsmiddelen vermijden en vaak is de kwaal dan opgelost.

Zogenaamde keelpijn

Wie niet alleen bij ‘verkeerd’ eten symptomen heeft, wil natuurlijk weten of er iets aan de hand is. Zo had Marjolijn (53) jarenlang reflux, maar ze dacht dat het keelklachten waren. “Het voelde als een dikke keel waarin bovendien iets vast leek te zitten. Mijn huisarts stuurde me naar de KNO-arts. Die keek met een instrument in mijn keel, maar zag niets geks. Vervolgens verwees hij me naar de logopedist. Die vermoedde een stressprobleem en gaf me stem- en ontspanningsoefeningen. Hoewel ik inderdaad last had van spanning hielpen de oefeningen weinig.” Omdat Marjolijn bang was voor een tumor vroeg ze de huisarts of een slokdarmonderzoek mogelijk was. Ze kreeg een gastroscopie, waarbij in het ziekenhuis met een dunne slang via de mond in de slokdarm en maag wordt gekeken. “Gelukkig bleek er geen gezwel te zitten. Mijn zogenaamde keelpijn bleek een geïrriteerde slokdarm te zijn die af en toe spasmes vertoonde. Dan trekt-ie krampachtig samen waardoor eten lastig wordt. Oorzaak: langdurig zuurbranden en spanning.”

Ook Ryanne hoorde na een gastroscopie dat haar ‘hartpijn’ werd veroorzaak door maagzuur. Zij bleek een breuk in het middenrif te hebben. Dit is vaker het geval bij refluxziekte. Het maagzuur stroomt dan de slokdarm in en dat veroorzaakt mogelijk pijn, een zweer of het gevoel dat er een brok in de keel zit. Naast pijnlijk is het zuur ook risicovol, volgens Witteman. “In tegenstelling tot maagslijmvlies, dat prima bestand is tegen maagzuur, kan slokdarmslijmvlies er absoluut niet tegen. Het zuur irriteert, kan slokdarmspasmes (een soort kramp) geven en leidt soms tot kwaadaardige veranderingen in het slijmvlies.”

Wel of geen gastroscopie

Dit soort beschadigingen komt aan het licht bij een gastroscopie. Zo’n maagonderzoek duurt drie à vier minuten en de patiënt kan eventueel een roesje krijgen. Is dit onderzoek altijd nodig? “Lang niet altijd”, zegt Ben Witteman. “Het is begrijpelijk dat patiënten en huisartsen willen weten of er afwijkingen zijn, zoals maag- of slokdarmkanker. Maar eigenlijk is een scopie alleen nodig in twee specifieke gevallen. Allereerst: als eten niet goed zakt, denk aan een stuk vlees dat in je keel blijft hangen, moet je dat onderzoeken. Om te checken of er geen slokdarmtumor zit. De oorzaak van deze ‘passageklachten’ kan ook een vernauwing in de slokdarm zijn, een zogeheten peptische stenose. In feite is dit littekenweefsel door langdurig zuurbranden. Dat kan zo nodig worden opgerekt.” De andere reden voor een scopie is wanneer de arts zich afvraagt of een patiënt afwijkend slokdarmslijmvlies heeft: een Barrett slokdarm. Witteman: “Als slokdarmslijmvlies jarenlang wordt lastiggevallen met maagzuur kan het de structuur krijgen van maagslijmvlies. Dat lijkt gunstig, want maagslijmvlies kan tegen zuur. Maar de cellen in de Barrett slokdarm kunnen een voorstadium worden van slokdarmkanker. De kans daarop is minder dan vijf procent, maar regelmatige controle en maagzuurremmende medicijnen zijn belangrijk.”

Als iemand geen passageklachten of mogelijke Barrett slokdarm heeft, hoe weet de arts dan zonder scopie dat maagzuur de kwelgeest is? Witteman: “Door zuurremmende medicijnen voor te schrijven. Verdwijnt de pijn, dan weet je dat het zuurbranden is. Als er geen alarmsymptomen zijn, zoals die passageklachten of ongewild gewichtsverlies, is een scopie meestal overbodig en kan de patiënt het medicijn blijven gebruiken.”

Geen wijn, wel yoga

Het ene medicijn is het andere niet. Wie af en toe klachten heeft, is meestal geholpen met een maagzuurbinder (Rennie, Maalox). Die werkt lokaal en bindt het maagzuur in de maag. Maagzuurbinders geven snel effect. Ben Witteman: “Bij chronisch zuurbranden zijn sterker werkende medicijnen nodig zoals maagzuurremmers van het type protonpompremmer, zoals omeprazol of pantoprazol. Die werken via het bloed en zorgen dat de maag minder zuur aanmaakt.” De maag-darm-leverarts heeft ervaren dat deze middelen voor veel wanhopige patiënten een uitkomst zijn. “Én belangrijk, want ze beschermen het slokdarmslijmvlies tegen dat schadelijke chronische zuurbranden.”

Wel is het belangrijk dat patiënten ook met leefregels en goede voeding aan de slag gaan. Bij Marjolijn verdween het zuurbranden nadat ze een paar maanden omeprazol had gebruikt, maar ze moest wel haar leefgewoontes veranderen. “Toen ik stopte met medicatie en geen last meer had, zei mijn arts dat de slokdarmirritatie nu genezen was. Wel laat ik mijn dagelijkse wijntje nu staan. En omdat de arts zei dat stress de maagzuurproductie verhoogt, ben ik aan yoga gaan doen en wandel ik dagelijks minstens een half uur ter ontspanning. Als ik nu bij een etentje rode wijn drink en last krijg van brandend maagzuur, helpt een Rennie prima.”

De Maag Lever Darm Stichting onderschrijft het belang van bewegen én een gezond gewicht. Aangezien ruim de helft van de refluxpatiënten te zwaar is, kan afvallen zinvol zijn. De maag komt namelijk in de knel door overgewicht, met terugstromend maagzuur als gevolg. Ryanne verloor een paar kilo door anders te gaan eten en meer te bewegen. “Ik kreeg meer lucht bij het middenrif, dat scheelde. Desondanks hield ik klachten, dus zonder omeprazol kan ik niet. Maar daarmee kan ik prima functioneren.”

Maag in de knel is overigens ook een bekend euvel tijdens de zwangerschap. Afvallen kan in dat geval niet, maar veel aanstaande moeders zweren bij gele vla, gemberthee of Liga (al is het effect niet wetenschappelijk bewezen).

Kon bij Ryanne trouwens niet gewoon de oorzaak, een breuk in het middenrif, worden aangepakt? Witteman raadt dit af. “Het kan met een Nissen-Toupet-operatie, een gecompliceerde ingreep die gereserveerd wordt voor patiënten die niet op medicatie reageren. Hij wordt maar door een paar chirurgen in Nederland gedaan bij maximaal 200 patiënten per jaar. Ik geef de voorkeur aan leefregels en maagzuurremmers. Die hebben de afgelopen dertig jaar veel patiënten goed geholpen.”

Breuk in middenrif

Vaak is een breukje in het middenrif de oorzaak van refluxziekte. Het afsluitklepje onder in de slokdarm dat het terugstromen van maagzuur moet voorkomen, werkt samen met het middenrif: een spierplaat tussen borst- en buikholte waar de slokdarm doorheen loopt. In dit middenrif kan (bij de geboorte, door een ongeval of spierverslapping) een breuk ontstaan. Dit hoeft geen klachten te veroorzaken, maar maakt wel de doorgang van de slokdarm wijder. Gevolg: maagzuur kan in de slokdarm stromen. Dit veroorzaakt mogelijk pijn, een zweer of het gevoel van een brok in de keel.

Wat helpt bij een maagzweer?

Een ‘maagzweer’ is een beschadiging van het maagslijmvlies of in de twaalfvingerige darm. Deze is heel pijnlijk omdat er maagzuur in de zweer komt. De twee belangrijkste oorzaken zijn de Helicobacter pylori-bacterie (60% van de gevallen) en het gebruik van pijnstillers uit de NSAID-groep (aspirine, ibuprofen, diclofenac etc). Omdat de Helicobacter pylori-bacterie weinig meer voorkomt, zijn er nu minder maagzweren. Advies voor mensen met maagklachten, ouder dan 70 jaar óf die bloedverdunners gebruiken: slik een maagzuurremmer (bijvoorbeeld omeprazol of pantoprazol) bij NSAID-gebruik ter bescherming van de maag. Die geneest ook een eventueel bestaande maagzweer.

Nadeel van maagzuurremmers

Af en toe komt het in het nieuws: wie lang maagzuurremmers slikt, zou meer risico lopen op osteoporose (botontkalking) en een magnesiumtekort (kan leiden tot spierkramp, vermoeidheid en hartritmestoornissen). Goed om dit met de huisarts of specialist te bespreken en eventueel te

laten controleren.

Wanneer naar de dokter?

  • Als voedsel niet goed wil zakken in de slokdarm
  • Bij regelmatig overgeven
  • Meer dan 5 kilo gewichtsverlies in korte tijd zonder aanwijsbare oorzaak
  • Bij zwarte, dunne, plakkerige ontlasting

Tip tegen maagzuur

Advies van de Maag Lever Darm Stichting: verhoog het hoofdeinde van het matras, rook niet, drink geen alcohol en eet en drink niets de laatste drie uur voor het slapen.

Tekst: Margriet Zuidgeest. Beeld: iStock.

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden