null Beeld

Waarom praten over koetjes en kalfjes juist nu zo belangrijk is: “Lekker weertje, hè?”

Een praatje met de buurvrouw over de tuin, tegen mede-treinreizigers klagen over de chaos op het spoor – het gaat eigenlijk nergens over. Toch is smalltalk een belangrijke vorm van contact. Zelfs een grote liefde begint er vaak mee.

Marjolein (37) reist iedere morgen met de trein van Breda naar Tilburg voor haar werk. Een ontspannen ritje van ruim een kwartier, maar voor Marjolein is er sinds een paar weken niks ontspannens meer aan. Dat komt door haar nieuwe collega. “Zodra hij me op het perron ziet staan, loopt hij enthousiast op me af: ‘Poeh, druk op de weg vandaag hè?’ Of: ‘Wat een weertje hè, ik kan niet wachten tot het zomer is!’ Vaak rollen we dan in een gesprek over files of de voordelen van regen of zon. Een keer hadden we een echte topper te pakken: bandenolie.” Marjolein vindt het vermoeiend. “Ik zou liever een muziekje luisteren.”

Blijer en gezonder

Smalltalk is de Engelse benaming voor praten over koetjes en kalfjes: korte gesprekjes die geen direct doel hebben en tussen de bedrijven door plaatsvinden. We voeren ze in de trein, bij de kassa of op een verjaardag waar we bijna niemand kennen. Vaak roepen we maar wat, bijna op de automatische piloot. We vinden dit soort praatjes over het algemeen niet leuk, maar er echt over nadenken doen we ook niet. Daarvoor zijn ze gewoon niet belangrijk genoeg. Maar uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat dát een misvatting is. Smalltalk is waardevoller dan we denken. Mensen die een praatje maken met de caissière, de barista of met zomaar iemand op een feestje zijn blijer en gezonder dan mensen die dat contact uit de weg gaan. Hetzelfde geldt voor praatjes in de trein, bus of taxi. Ook op professioneel vlak is smalltalk belangrijk. Onderhandelingen leveren bijvoorbeeld betere resultaten op als de deelnemers ook persoonlijke informatie uitwisselen. En de prestaties van werknemers verbeteren als ze bewust investeren in sociale interactie.

De onverwachte vraag

We mogen smalltalk dus best wat meer omarmen. Maar kan het dan alsjeblieft wat leuker en creatiever? Ja, dat kan. In hun boek Smalltalk survival - Praktische gids voor de gesprekken tussendoor leggen Liz Luyben en Iris Posthouwer uit hoe. “Een goede openingsvraag is belangrijk”, vertelt Posthouwer. “Vraag iemand hoe het gaat, en je krijgt een algemeen antwoord. Er ontstaat een leuker gesprek als we het concreter maken. Vraag bijvoorbeeld: heb je een goede dag? Ben je met leuke dingen bezig?”

Wat ook goed werkt, is de zogeheten zij-ingang: een vraag die normaal gesproken niet of pas veel later in het gesprek zou worden gesteld. “Vraag de buurvrouw of kapper niet hoe het was op vakantie, maar informeer naar een specifiek moment of detail. Bijvoorbeeld: heb je iets gegeten wat je nog nooit eerder had gegeten? Zo duik je meteen in iemands leven. Het is verrassender en voelt minder plichtmatig.”

Volgens Posthouwer is het belangrijk om echt naar de ander te luisteren. Veel mensen doen dit niet, zij ‘kapen’ het gesprek. Vertelt de ander dat hij een lekke band had, dan roepen ze meteen: “O, dat had ik laatst ook!” en delen vervolgens hun eigen ervaring. Posthouwer: “Dat is menselijk, we doen het allemaal, maar zo lopen we ook veel mis. Want als we nadenken over wat we zelf willen vertellen, kunnen we niet meer goed luisteren. Schuiven we die neiging aan de kant, dan kunnen gesprekken een onverwachte wending nemen. Bovendien zorgt luisteren voor verbinding.” Met deze strategieën kan smalltalk leuker, verrassender en zelfs diepgaander worden. “We kunnen dan met een paar kleine zinnen groot contact maken.”

Te dure slavinken

Marjolein geeft toe dat ze wel wat meer haar best kan doen om leuke gesprekjes te voeren met haar collega in de trein. Maar: “Wat als ik dan nooit meer van ’m afkom?” Marjon (43) herkent dat. Zij woont in een appartementencomplex en heeft een praatgrage buurvrouw. “Ze vertelt altijd héél precies wat ze die dag heeft meegemaakt. Hoeveel slavinken ze heeft gekocht, wat dat kostte, waarom dat te veel is, ga zo maar door. Als ik niet snel genoeg ontsnap, komt haar overleden man ter sprake en sta ik er een half uur later nog.” Dus probeert Marjon na een paar minuten af te ronden. Dat lukt soms wel en soms niet, maar het voelt altijd verkeerd. “Ik weet dat ze eenzaam is, dus ik heb het gevoel dat ik moet uitleggen waarom ik door moet. Alsof ik haar dat verschuldigd ben.”

Volgens Posthouwer komt bij het afronden van smalltalk inderdaad het meeste sociale ongemak kijken. “Juist omdat we de ander niet willen beledigen, gaan we heel uitgebreid uitleggen waarom we weg moeten. De ander kan daardoor denken: ben ik echt zo erg?” Een praatje goed afronden, doe je liefst luchtig en snel. “Begin met zeggen wat er nog moet gebeuren. In het geval van de buurvrouw bijvoorbeeld: ‘Zo, nu ga ik lekker het eten opzetten.’ Zeg daarna iets aardigs, zoals: ‘Leuk om u even gesproken te hebben.’ Zorg daarbij dat de stem op het eind van de zin naar beneden gaat, dat geeft het signaal dat er wordt afgerond. Besluit met een laatste vriendelijke opmerking: ‘Nog een fijne avond!’” Vermijd formuleringen als: maar ik moet nu echt dit of dat. Die komen beschuldigend over, alsof de ander ons vastketent aan het gesprek. Posthouwer besluit: “Als we echt luisteren tijdens zo’n praatje in plaats van een vluchtroute te zoeken, voelt het afronden van het gesprek voor bei-de partijen minder vervelend.”

Begin van iets moois

Soms is smalltalk ook juist heel leuk. Het ene onderwerp gaat naadloos over in het andere en voor we het weten hebben we een stukje van onze ziel laten zien. Want dat is het mooie: alles begint met een praatje. Iedere liefde, iedere vriendschap. Het overslaan en meteen de diepte in? Dat kan niet, zo bemerkte Jenny (36) toen ze 2 jaar geleden voor een nieuwe baan naar Leipzig verhuisde. “Ik herinner me nog goed de eerste pauze met mijn nieuwe collega’s. Ze zaten in stilte te eten en ik flapte eruit: ‘Wat is het warm vandaag!’ In Nederland zou dat een opening zijn geweest voor een grappig gesprek over zweetplekken of koude drankjes op het terras. In Duitsland dus niet. Binnen een minuut ontstond er een stevige discussie over de klimaatcrisis en internationale politiek. Ik was verbaasd over de intensiteit van dat gesprek en kon er niet aan meedoen.”

Daar bleef het niet bij, Jenny belandde vaker in situaties waarin ze niet kon meepraten, bijvoorbeeld over de stijging van de huren in Leipzig sinds de val van de Muur en over de opmars van de rechtsextremistische partij AfD. De contacten met collega’s bleven daardoor oppervlakkig en stijf. “Ik kwam er gewoon niet tussen.”

Posthouwer: “Als we iemand leren kennen, zijn we gewend om af te tasten of die ander geen kwaad in de zin heeft. In ons boek leggen we dat uit aan de hand van het radarprincipe. We hebben allemaal een soort radar waarmee we constant de omgeving scannen. Een mooi voorbeeld daarvan is rijden op de snelweg. Als andere weggebruikers zich normaal gedragen, weten we dat de kust veilig is. We zijn ontspannen, denken er niet eens bewust over na. Maar zodra er iets geks gebeurt, als een auto bijvoorbeeld een beetje slingert, gaan onze alarmbellen af.

Met contact is het volgens Posthouwer net zo. Is de smalltalk vreemd, bijvoorbeeld omdat we te snel een te persoonlijke vraag stellen, dan leidt dat tot ongemak of wantrouwen. “Smalltalk is een vorm van besnuffelen, een ritueel dansje: ben jij oké of niet?” En om het vertrouwen van de ander te winnen, moeten we even meedansen. Jenny deed haar best en nu ze weet dat Duitsers graag ‘babbelen’ over zwaardere onderwerpen zoals politiek en het klimaat is het een stuk gezelliger op het werk. “Ik begin de ‘code’ te begrijpen en dat maakt alle verschil.”

Smalltalk-uitdagingen

  • Een lange treinreis of vlucht naast een onbekende.Posthouwer: “Maak gebruik van vriendelijke exits door bijvoorbeeld te zeggen: ‘Ik ga even slapen, hoor.’ Of: ‘Leuk, ik ga deze film kijken’.”
  • Een borrel of verjaardag waar u bijna niemand kent.Posthouwer: “Kom een beetje vroeg. Dan zijn er nog geen groepjes gevormd en heeft de gastheer of -vrouw nog tijd voor een voorstelrondje of om informatie over de andere gasten te geven die bruikbaar is als gespreksopening. Valt het gesprek even stil, vraag dan iemand om een rondje te lopen. Doordat jullie andere dingen zien, ontstaat er nieuwe gespreksstof.”
  • Een kennis tegenkomen in de wachtkamer van de huisarts.Posthouwer: “Breek het ijs door te zeggen: ‘Leuk hè, bekenden tegenkomen bij de huisarts?’ Zo’n opmerking verbroedert, want iedereen weet dat het juist heel ongemakkelijk is.

Verrassende vragen voor leukere feestjes

Valt het stil? Deze vragen brengen nieuwe energie in het gesprek.

  • Wat zouden mensen niet van jou verwachten?
  • Als je nu een privéjet zou krijgen, waar zou je dan heen vliegen?
  • Welke superpower zou je willen hebben?
  • Wat is het raarste cadeau dat je ooit kreeg?
  • Van welke aankoop onder de 100 euro heb je de meeste lol gehad?
  • In welk kinderboek zou je wel een weekje willen rondlopen?
  • Als je een wetenschapper was met een onbeperkt budget, wat zou je dan willen on-derzoeken?

Smalltalk over de grens

Waar babbelen ze over in andere landen? We vroegen het Nederlanders over de grens.

Polen

Emmy Bakker (51): “Poolse mensen kletsen graag over kwaaltjes en ongemakken. Niet van zichzelf, maar van de kennis van de nicht van de dochter van de buurvrouw.”

Frankrijk

Aisha van der Heiden (35): “Bij Fransen is eten hét onderwerp van gesprek. Ik vroeg een keer aan een visser wat hij had gevangen en toen gaf hij me allemaal recepten voor verschillende schaaldieren. Zoiets gebeurt hier vaker. Als ik even niet weet wat ik moet zeggen, vraag ik: ‘Wat eet jij vanavond?’”

Groot-Brittannië

Annet Teeuwen (37): “Britten babbelen het liefst over het weer of over de royals. Niet over de Brexit, nee. De 2 kampen hebben een behoorlijk sterke mening en Britten brengen elkaar niet graag in verlegenheid.”

Finland

Carina Dumont (59): “In Finland kletsen we niet. We zitten of staan zwijgend naast elkaar. Stilte is een teken van respect voor de ander.”

Sri Lanka

Nynke Zandhuis (26): “Er wordt meteen gezocht naar een gemeenschappelijk familielid of naar gemeenschappelijke kennissen. Die worden altijd gevonden, heel bizar.”

Verenigde Staten

Janneke van Dam (43): “Hier in Seattle spreken vreemden elkaar overal en altijd aan. Vaak krijg je een complimentje over iets wat je aanhebt: ‘I love your shoes!’ En dan wordt er nog wat gekletst over het merk en waar je ze hebt gekocht.”

Tekst: Manon de Heus Bron: Smalltalk survival Beeld: Istock

Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden