null Beeld

Waarom stoppen soms beter is dan eindeloos doorzetten

Doorzetters worden vaak gezien als helden, maar soms is stoppen dapperder. Met die doodgebloede relatie bijvoorbeeld, met een baan die energie vreet, met moeten, met pleasen. Soms is de handdoek in de ring gooien het beste wat je kunt doen.

Doorzetten loont. Als Steve Jobs nog leefde, zou hij het hebben beaamd. Net als topatlete Dafne Schippers en waarschijnlijk alle anderen mensen die iets hebben bereikt waarvoor ze keihard moesten werken en waar de nodige tegenslagen aan voorafgingen. Het is wat docenten hun leerlingen vertellen, managers hun werknemers, ouders hun kinderen: niet opgeven! Je kunt het! Doorzetten! Dromen kunnen werkelijkheid worden voor wie zijn best doet en volhoudt. Toch? Er zit ook een keerzijde aan deze alom geprezen mentaliteit. Bijvoorbeeld wanneer stoppen geen optie is omdat het voelt als falen of mislukken. Of als je in het volhouden volledig voorbijgaat aan je eigen gevoelens. Dan wordt doorzetten ineens heel dwingend – en niemand is ooit beter geworden van dwang. Weten wanneer je moet stoppen, is misschien wel net zo’n waardevolle vaardigheid als kunnen doorzetten.

Doorzetters en afhakers

Onderzoekers aan de Universiteit van Southern California bevestigden dit idee nog niet zo lang geleden. Voorafgaand aan een aantal testen vroegen ze de deelnemers aan hun onderzoek in hoeverre ze zich konden vinden in stellingen als ‘Ik maak af waar ik aan begin’ en ‘Tegenslagen ontmoedigen mij niet’. Vervolgens werd de deelnemers gevraagd een aantal reken- en taalvraagstukken op te lossen en spelletjes te spelen. Soms kregen ze geld aangeboden. 1 dollar als ze zelf voortijdig besloten te stoppen. 2 dollar als ze de, vaak razend moeilijke, taak volbrachten. Niks als het ze uiteindelijk niet lukte de opdracht te volbrengen. Degenen die hoog scoorden op de ‘doorzetter-vragenlijst’ bleken steeds vastbesloten hun taak af te maken. Soms ten koste van hun eigen financiële voordeel of hun eigen prestaties. Want degenen die niet wilden opgeven, bleven vaak te lang hangen bij de moeilijkste vragen, waardoor ze uiteindelijk minder goede antwoorden hadden dan de ‘afhakers’. Ook wonnen ze minder geld.

Ziehier de schaduwzijde van altijd willen doorzetten. Of, zoals een van de professoren stelde: “Tegenwoordig ligt de focus vaak op het stimuleren van het doorzettingsvermogen. Er is ook absoluut geen reden om ‘doorzetten’ te ontmoedigen. Maar het is minstens zo belangrijk om te weten wanneer je moet stoppen en her-evalueren, in plaats van no matter what vol te houden.”

“Alsof het leven maakbaar is, en we door vol te houden ons geluk in eigen hand hebben”

Op tijd weg

Psycholoog, opleider en auteur Gijs Jansen ziet dagelijks mensen in zijn praktijk die last hebben van de in onze cultuur zo geprezen doorzettersmentaliteit. “Het zit ingebakken in ons systeem. Het is het idee dat ons leven maakbaar is, dat we door hard te werken en vol te houden ons geluk in eigen hand hebben. Bovendien heeft ‘stoppen’ een negatieve lading. Het wordt geassocieerd met falen, opgeven, met zwakte zelfs. Terwijl ik denk dat het tegendeel waar is.” Ook Claudia de Breij, cabaretier, radio-dj en bestsellerauteur, wijdde in haar boek Neem een geit – Leven voor gevorderden een hoofdstuk aan stoppen. ‘Op tijd weg’, noemde ze het. Ze besloot zelf om te stoppen met haar succesvolle radioprogramma bij 3FM. “Ik had het gewoon wel gezien”, schrijft ze. “En dan moet je maken dat je wegkomt, het liefst als je het, zoals ik toen, nog moeilijk vindt om te gaan. Dan ben je hopelijk niet te laat.” Ook citeert ze oud-collega Ruud de Wild. Hij voelde al een tijdje dat hij niet meer op zijn plek zat bij het radiostation waar hij werkte, maar besloot er niks mee te doen. Tot hij op een dag te horen kreeg dat hij werd vervangen door twee jongere collega’s. “Als jij niet kiest, dan wordt er voor je gekozen”, aldus De Wild. Het punt is helder: op tijd stoppen is belangrijk.

“Vanbinnen weet je vaak best of het zin heeft om te blijven of niet”

Consequenties aanvaarden

Iedereen heeft weleens in een situatie gezeten die niet zo goed voelde. Misschien was het een project waar eindeloos veel tijd en voorbereiding in was gaan zitten, maar dat niet van de grond leek te komen. Een relatie met ups en downs, uit, aan, uit, maar nog nooit was de liefde zo gepassioneerd. Of misschien waren het de pogingen om zwanger te worden, ten koste van de relatie, het gemoed en niet te vergeten het lichaam, dat na de zoveelste mislukte ivf-poging moegestreden lijkt. Wanneer is het beter om te stoppen met proberen? Tijd om die, vaak o zo gekoesterde, droom los te laten? Volgens psycholoog Gijs Jansen weten we het antwoord op die vraag eigenlijk wel, diep vanbinnen. Hij gelooft niet zo in mensen die zeggen ‘geen idee’ te hebben wat ze werkelijk willen. “Neem nou die stroef lopende relatie. Vanbinnen weet je best of er iets gaat veranderen, of de hoop die je koestert reëel is. Of het zin heeft om te blijven of niet. Het probleem is vaak dat we niet willen toegeven aan het besef dat we beter kunnen stoppen. Omdat we de consequenties nog niet aanwillen. De belangrijkste vraag die je jezelf moet stellen, is volgens mij: ben ik bereid om de consequenties te aanvaarden?” Oftewel: durf ik alleen te zijn? Durf ik mijn baan op te zeggen zonder uitzicht op een nieuwe baan? Durf ik me mijn leven voor te stellen zonder kind? “In veel gevallen is het antwoord nee en blijven mensen hun keuze uitstellen, doormodderen in de hoop dat er iets aan de situatie verandert. Ik zeg altijd: twijfel is een signaal. Iets wat je serieus moet nemen. Het betekent dat je mag her-evalueren. En dan is stoppen altijd een optie.”

Loslaten

Als je er zo naar kijkt, is stoppen geen falen. Of afhaken. Maar ge-woon een besluit om van koers te veranderen. Het is loslaten. Gijs Jansen gebruikt vaak het beeld van een gebalde vuist. “Als je kost wat kost wilt volhouden, ben je je krampachtig aan het vastklampen aan een door jouzelf geschetst plaatje, terwijl je je misschien al een hele tijd niet gelukkig voelt. Als je die vuist durft te openen, zul je uiteindelijk weer je hand vrij hebben om iets anders te pakken.” Dat is de crux van het durven stoppen: het vraagt moed. De moed om verwachtingen, of misschien wel een langgekoesterde droom, los te laten. Maar als je tegen wil en dank blijft volhouden, kom je nooit vooruit. Psycholoog Jansen: “Stoppen wordt vaak als passief gezien, maar soms is stoppen de enige manier om vooruit te komen, om te kunnen bewegen.”

Of zoals de Finse Sirkka Turkka prachtig dichtte: “En ’s nachts, precies achter mijn raam, gleed een grote eland in slaap, als een groot verdriet, een boodschapper, van dat er nu gewoon iets voorbij is, en dat er nu gewoon iets begint.”


Stoppen is niet mislukken

Onderzoekers aan de Universiteit van Birmingham lieten fietsers hun eigen record verbreken op de hometrainer. Wat de fietsers niet wisten, was dat de hometrainers waren gemanipuleerd zodat ze hun doel nooit konden behalen. Het bleek dat de fietsers die bang waren om te verliezen langer bleven volhouden, ook toen allang duidelijk was dat het doel onhaalbaar was. Ze interpreteerden stoppen als falen. Hun motivatie was: niet willen verliezen. Andere deelnemers zagen het experiment vooral als een persoonlijke uitdaging. De groep die een intrinsieke motivatie had, die wilde winnen om zichzelf uit te dagen, deed beter zijn best om het doel te halen, maar stopte ook eerder en zag dat niet als mislukking.

Lezen over loslaten

Weten wanneer je moet stoppen

Succesvolle mensen weten wanneer je moet stoppen en met iets nieuws moet beginnen. Dit boek bevat de nieuwste wetenschappelijke inzichten en helpt de haalbaarheid van gestelde doelen beter in te schatten en situaties te evalueren, zodat de lezer zijn kompas op tijd kan bijstellen. Door Alan Bernstein en Peg Streep (Uitgeverij Atlas Contact)

The Next Happy – Let Go of the Life You Planned and Find a New Way Forward

De Amerikaanse therapeut Tracey Cleantis vertelt hoe ze vele ivf-behandelingen onderging. Tot ze besefte dat ze haar leven had stilgezet door te blijven proberen zwanger te worden. Haar conclusie: soms moet je een belangrijk doel opgeven om door te kunnen gaan met je leven. Door Tracey Cleantis (Hazelden Publishing)

Test: stoppen of niet?

“In stoppen schuilt lef en moed”, aldus psycholoog Gijs Jansen. “Het is van je pad durven afwijken. Het is durven loslaten en kiezen voor jezelf. En dat is het meest waardevolle wat je kunt doen. Uit onderzoek blijkt dat mensen op hun sterfbed uiteindelijk het vaakst spijt hebben van het feit dat ze hebben geleefd volgens de normen en regels van anderen.” Om erachter te komen waar je op dit moment staat in je leven en met welke dingen je zou kunnen stoppen, heeft hij een goede oefening. “Je neemt een A4’tje voor elke tien jaar dat je hebt geleefd. Als je veertig bent, neem je er vier. En dan pak je er nog vier voor de komende veertig jaar, ervan uitgaande dat we zo’n jaar of tachtig worden. Op de eerste vier schrijf je de dingen die tot nu toe per decennia het belangrijkst zijn geweest. Dus: welke ervaringen en gebeurtenissen waren het meest vormend toen je tiener was, twintiger, enzovoort. Vervolgens ga je aan de slag met de vier lege blaadjes. Wat zou daarop moeten staan? Waar wil je de tijd die je nog hebt aan besteden? Deze oefening geeft inzicht in wat je belangrijk vindt, wat belangrijk was en wat belangrijk moet worden. Met welke dingen je kunt stoppen. Uitstellen en vermijden houdt een keer op. Een van de belangrijkste tools om het leven te leven dat je graag zou willen, is op het juiste moment durven stoppen.”

Tekst: Nienke Pleysier

Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden