null Beeld

Wat te doen bij geldzorgen: “Iedereen kan in de problemen komen, daarom is een buffer zo belangrijk”

Mensen die schulden hebben – door bijvoorbeeld ziekte, scheiding of ontslag – houden dat vaak stil uit schaamte. Terwijl het juist belangrijk is om op tijd aan de bel te trekken, zodat de financiële problemen niet uit de hand lopen.“Gisteren was ik thuis toen ik een auto hoorde stoppen en iemand hoorde uitstappen. Mijn hart begon als een razende te kloppen: zou het een deurwaarder zijn? Het bleef stil. Langzaam werd mijn hartslag weer normaal”, vertelt Annemiek (49). “Ik keek om me heen: bij mij valt niets meer te halen. Is dit nou mijn leven? dacht ik. Een leven waarin altijd angst is en waarin elke cent drie keer omgedraaid moet worden...”Annemiek is gescheiden, heeft volwassen kinderen en zit al vijftien jaar in de schulden. En ze is bepaald niet de enige, al zijn precieze cijfers niet bekend omdat veel mensen met schulden buiten beeld blijven. Deels omdat ze niet weten wat ze moeten doen om eruit te komen, maar deels ook uit schaamte. Op dit moment vragen zo’n honderdduizend mensen met schulden hulp aan de gemeente, maar de schatting is dat ongeveer zes keer zo veel mensen schulden hebben, aldus Nadja Jungmann, lector Schulden en incasso en schrijfster van het boek Basisboek aanpak schulden. Het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (Nibud) meldde vorig jaar dat 555 duizend Nederlandse huishoudens ernstige betalingsproblemen hebben. Aantallen die door de coronacrisis alleen maar zullen stijgen omdat er niet genoeg wordt gespaard. In januari 2020 meldde De Nederlandse Bank dat één op de zeven Nederlanders onvoldoende buffer heeft, waardoor zij kwetsbaar zijn voor financiële tegenslagen.

Schulden ontstaan vooral als het inkomen daalt, bijvoorbeeld door ziekte, scheiding en ontslag. Daalt het inkomen, dan moet je je uitgaven aanpassen, maar dat lukt lang niet iedereen. Daarnaast is het belangrijk om een buffer te hebben om klappen te kunnen opvangen. Jungmann: “Veel dertigers, veertigers en vijftigers groeiden op in voorspoed en leven minder zuinig dan de generaties vóór hen. Het aanleggen van een buffer kreeg geen prioriteit. Al is er ook een grote groep die helemaal niet kán sparen, simpelweg omdat hun loon te laag is en de lasten te hoog; denk aan flexwerkers en zzp’ers. Het Nibud heeft richtlijnen voor de hoogte van een buffer. Er staat een crisis voor de deur en ik hoop dat mensen zich ervan bewust worden dat iederéén in de problemen kan komen. Is dat eenmaal het geval, wacht dan niet te lang en neem contact op met de gemeente om te kijken wat er mogelijk is.”

Permanente stress

Schulden hebben geeft stress. Niels Mulder, hoogleraar psychiatrie aan de Erasmus Universiteit, herkent Annemieks reactie: “Permanente stress heeft invloed op lichaam én geest. Het veroorzaakt niet alleen slapeloosheid, mensen kunnen ook slechter gaan eten en een verslaving aan bijvoorbeeld eten en/of alcohol ligt op de loer”, vertelt Mulder. “Maar wat specifiek geldt voor het hebben van geldzorgen, is dat het vermogen om oplossingen te zoeken verslechtert. De besluitvaardigheid komt in het gedrang, waardoor mensen passief worden. Ze maken enveloppen niet meer open of nemen in paniek een lening met een torenhoge rente om een gat te dichten, wat de situatie alleen maar erger maakt.” Annemiek herkent dit. “Mijn grootste angst is dat ik uit mijn huis word gezet, daarom betaal ik altijd direct mijn huur. Verder vul ik het ene gat met het andere. De schulden lopen steeds verder op, ik moet rondkomen van 320 euro per maand en kan dus niet elke rekening meteen betalen. Daardoor komen er vaak weer kosten bij, en zo is het dweilen met de kraan open.” Mulder: “Om het overzicht te krijgen, is hulp nodig. Simpelweg omdat het brein daar zelf niet meer toe in staat is.”

Zelf actie ondernemen

Op eigen kracht uit de schulden komen, is moeilijk en misschien zelfs bijna onmogelijk. Jungmann: “Nederland heeft een ingewikkeld schuldensysteem, waardoor mensen het overzicht makkelijk kwijtraken. Ook zijn schuldeisers in Nederland niet wettelijk verplicht een betalingsregeling te treffen. De meesten doen dat wel, maar dan worden daar weer allemaal voorwaarden aan gesteld.” Wie door de bomen het bos niet meer ziet en hulp wil, moet zelf stappen zetten. “Juist omdat de materie zo ingewikkeld is en het brein door de geldzorgen minder goed werkt, is het belangrijk om aan de bel te trekken. Vergelijk het met een ontsteking die maar niet geneest. Wie antibiotica wil, moet ook zelf naar de huisarts”, aldus Jungmann. Maar is die stap eenmaal genomen, dan ben je er nog niet: “Helaas hebben gemeenten verschillende richtlijnen voor schuldhulpverlening. En dan maakt het ook nog uit bij welke schuldhulpverlener je terechtkomt. Merk je dat je niet verder komt, neem dan contact op met bijvoorbeeld het Juridisch Loket, een landelijke organisatie die burgers gratis advies geeft. Daarnaast hebben grotere gemeentes vaak sociale raadslieden. Burgers kunnen gewoon naar de gemeente bellen en daarnaar vragen.”

50 euro per week

Als de gemeente een schuldsaneringsregeling kan treffen, dan moet je drie jaar op het absolute minimum leven. Een alleenstaande bijvoorbeeld moet gemiddeld van 50 euro per week rondkomen. Dat bedrag is onder andere voor boodschappen, de kapper, gas, water, elektra, internet en telefoonkosten. Van de ongeveer honderdduizend mensen met schulden die voor hulp aankloppen bij de gemeente, wordt volgens Jungmann uiteindelijk ongeveer een derde daadwerkelijk op deze manier geholpen. “Een regeling is niet altijd mogelijk en mensen zijn er niet altijd toe bereid of in staat om een aantal stappen terug te doen om uit de schulden te komen. Er wordt namelijk nogal wat van je gevraagd als je in een schuldregeling komt. Zo moeten inwonende kinderen boven de achttien kostgeld betalen; een partner die niet werkt, moet vaak minimaal 24 uur per week gaan werken. Is er een auto, dan moet die vaak weg en zo zijn er nog veel meer regels. Uit de schulden komen is een lange en moeizame weg. Gelukkig is er voor veruit de meeste mensen uiteindelijk een oplossing.”

Lees ook het verhaal van Stella de Swart die leefde in armoede >

Hulp zoeken

Nederlandse gemeenten hebben een wettelijke plicht om mensen met geldzorgen te helpen. Bij lichte schulden en geldzorgen bieden gemeenten advies

en eenvoudige hulp, bij zware problematiek proberen zij met de schuldeisers tot een oplossing te komen. De gemeente vraagt dan aan alle schuldeisers of zij willen meewerken aan een regeling die drie jaar duurt. De schuldenaar moet dan rondkomen van een heel laag bedrag. Na afloop van de regeling worden alle nog openstaande bedragen kwijtgescholden, waarna je schuldenvrij bent. Mensen met schulden kunnen

behalve bij de gemeente ook terecht bij het telefoonnummer 0800-8115 of op geldfit.nl.

Tips om schulden te voorkomen:

  1. Houd het overzicht door een kasboekje bij te houden en probeer te sparen.
  2. Wijzigt het inkomen? Vraag dan direct een herberekening van de toeslagen aan om een onvoorziene verrekening te voorkomen
  3. Open twee betaalrekeningen en stort op de ene rekening het geld dat bestemd is voor de boodschappen en andere dagelijkse dingen. Dit voorkomt dat je te veel geld uitgeeft.
  4. Probeer, hoe minimaal ook, wat te sparen zodat er altijd iets van een buffer is.
  5. Zit je krap? Wees dan terughoudend met het afsluiten van contracten met een lange looptijd.

Meer lezen

Tekst: Christien Jansen. Beeld: iStock.

Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden