null Beeld

We gaan steeds minder naar de dokter: “Ik neem liever een pijnstiller”

Er zijn steeds meer zorgmijders: mensen die niet naar de dokter gaan. Sommigen doen dat uit angst maar een groeiend aantal omdat ze het eigen risico niet (meer) kunnen betalen. Hoe zit dat precies?

Eva Boer

De Amsterdamse Roline Plato (51) is alleenstaand, ze zit in de bijstand en in de schuldsanering en heeft al jaren last van een hernia. "Eigenlijk moet ik naar de fysiotherapeut, maar dat kan ik niet betalen. Gelukkig heb ik een hoge pijngrens." Ze neemt liever een extra pijnstiller dan dat de oorzaak van haar pijn wordt aangepakt. Verder heeft Roline staar en heeft ze een bril nodig, maar ook dat is te duur. Aan het eind van de dag zijn haar ogen zo moe dat zelfs tv-kijken niet meer lukt.

Aanvullend

Hoe kan het dat Roline geen fysiotherapeut of bril kan betalen? Ze heeft een zorgverzekering, dat is voor iedereen in Nederland verplicht. Vanuit deze verplichte basisverzekering wordt inderdaad de medisch noodzakelijke zorg betaald, zoals de huisarts, behandelingen in het ziekenhuis en de apotheek. Zaken als fysiotherapie en een nieuwe bril worden helaas vaak alleen vergoed vanuit een aanvullende verzekering. Maar zelfs als ze wel in het basispakket hadden gezeten, zouden fysiotherapie en een bril te duur voor Roline zijn, vanwege het verplichte eigen risico. De eerste zorgkosten komen namelijk voor eigen rekening. Het eigen risico bedraagt dit jaar, net als in 2017, standaard € 385,-. Dat is voor een hoop mensen gewoon heel veel geld.

Kijk het even aan

Mensen als Roline worden ook wel ‘zorgmijders’ genoemd. Zij zoeken geen hulp, terwijl ze die wel nodig hebben. Dit hoeft niet per se een financiële oorzaak te hebben. Ook angst kan een reden zijn. Mensen kunnen bang zijn voor een ernstige diagnose en de consequenties daarvan; een ziekenhuisopname, een operatie of erger. Of ze vrezen de controle over hun eigen leven te verliezen wanneer ze hulpbehoevend worden. En dan zijn er ook mensen die slechte ervaringen hebben met de zorg, en besluiten er geen gebruik meer van te maken. In een onderzoek naar zorgmijding, uitgevoerd in 2016 door TNS NIPO, gaf bijna één op de vijf Nederlanders (19 procent) aan dat jaar weleens zorg te hebben uitgesteld of gemeden. Eén op de tien deed dat omdat ze de zorg te duur vonden.

“Eigenlijk zijn wij allemaal zorgmijders”, zegt Martin Buijsen, hoogleraar recht & gezondheidszorg aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. “We weten allemaal dat de dokter vaak zegt: we kijken het nog even aan. In 90 procent van de gevallen gaan kwaaltjes namelijk vanzelf over. In zekere zin is zorgmijding zelfs overheidsbeleid, het eigen risico wordt in België niet voor niets ‘remgeld’ genoemd.” Door dat eigen risico rennen we niet voor elk pijntje en plekje naar de dokter. Het wordt problematisch als mensen ook noodzakelijke zorg gaan mijden.

Kwestie van kosten

In januari 2017 zond Omroep Max in de aanloop naar de verkiezingen Het Nationaal Zorgdebat uit. Daarin kwamen schrijnende gevallen voorbij. Een vrouw die was behandeld voor kanker, maar niet naar de belangrijke nacontroles ging omdat ze dat geld liever besteedde aan cadeautjes voor haar kleinkinderen. Een ouder stel dat zwaar in de schulden zat vanwege de torenhoge eigen bijdrage voor het verpleeghuis. Een huisarts die deels opgebruikte medicijnen doorgaf aan de volgende patiënt in plaats van een nieuw recept uit te schrijven, omdat ze wist dat de pillen toch niet zouden worden opgehaald. Voor deze uitzending deed Omroep MAX onderzoek onder honderden huisartsen en apothekers. Daaruit bleek dat ruim 80 procent van de huisartsen in de praktijk merkt dat mensen moeite hebben om hun zorgkosten te betalen. En alle apothekers die meewerkten aan het onderzoek maakten mee dat mensen hun medicijnen niet kwamen ophalen. 93 procent van de huisartsen zag bovendien dat mensen afzien van een bezoek aan de specialist of fysiotherapie. Sommigen zagen zelfs af van operaties. Door zorg te mijden nemen mensen onverantwoorde risico’s met hun gezondheid, verklaarde 50 procent van de huisartsen.

Tien procent van de Nederlanders stelt doktersbezoek wel eens uit omdat het te duur is

Op eigen risico

Het eigen risico lijkt de grootste boosdoener bij zorgmijding om financiële redenen. Ook de eigen bijdrage die mensen moeten betalen, bijvoorbeeld voor opname in een verpleeghuis, kan oplopen. “In de sfeer van aanvullende verzekeringen komt eveneens zorgmijding voor”, zegt hoogleraar Martin Buijsen. “Bijvoorbeeld in de tandzorg, die helemaal buiten de basisverzekering valt.”

Over het verlagen of zelfs afschaffen van het eigen risico was veel te doen tijdens de landelijke verkiezingen in 2017. Partijen als SP, GroenLinks, 50Plus en PVV wilden het eigen risico afschaffen. Emile Roemer (SP) noemde het ‘een boete op ziek zijn’. Want het zijn juist kwetsbare groepen, veelal ouderen met een chronische ziekte, die erdoor in de problemen komen. Buijsen: “Wie niet veel te besteden heeft, kiest vaak voor het hoogste eigen risico om de maandpremie zo laag mogelijk te houden. Dit zogeheten vrijwillige eigen risico is maximaal € 500,-, dat boven op het verplichte eigen risico van € 385,- komt. Als een medische behandeling nodig is, moeten mensen dus in een keer bijna € 900,- ophoesten. Dat kan deze groep juist vaak niet betalen.”

Is er een manier om zorgmijding tegen te gaan? Buijsen: “Angstpatiënten zullen er blijven, die verhalen zijn heel persoonlijk. Maar er is wel een oplossing voor zorgmijding door de kosten. Afschaffing van het eigen risico lijkt me niet realistisch, een verlaging zeker wel. En sommige gemeenten hebben voor bijstandsgerechtigden speciale contracten met zorgverzekeraars afgesloten. Deze mensen betalen een lage premie en nauwelijks eigen risico en zijn toch verzekerd. Als alle gemeenten in Nederland dat zouden doen, verwacht ik dat we een deel van het probleem kunnen oplossen.”

Dan maar bemoeizorg?

Wanneer mensen of instanties zich grote zorgen maken over de zorgmijder, of wanneer deze overlast veroorzaakt, wordt gesproken van ‘zorgwekkende zorgmijders’. Groepen van wie bekend is dat ze hulpverlening uit de weg gaan, zijn dak- en thuislozen, zelfstandig wonende dementerende ouderen, mensen met een depressie, alcoholisten en mensen met een psychiatrische diagnose. Hulpverleners hebben vaak moeite om hen te bereiken. Als deze mensen hulp blijven weigeren, wordt de zorg soms minder vrijblijvend aangeboden. Nancy van den Heuvel werkt als ambulant hulpverlener met zorgwekkende zorgmijders. Volgens haar hebben zij vaak het vertrouwen in de zorg verloren. “Er wordt ze van bovenaf verteld wat goed voor ze is. Dat voelt onveilig. Het is mijn streven om een verbinding aan te gaan met deze mensen. Ik loop met deze mensen op, want het is belangrijk dat ze zelf de regie blijven houden.”

Elke dag de beste berichten van Libelle in je mailbox? Dat kan!

Tekst: Krista Izelaar. Beeld: iStock

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden