null Beeld

PREMIUM

Zo krijg je meer rust en ontspanning in het dagelijks leven: “Vind je vaste aard”

Voor rust in je hoofd zijn niet per se wierook, lange meditaties en ingewikkelde yogaposes nodig. Het lukt ook door de dagelijkse dingen nét iets anders aan te pakken.

Dit verhaal begint natuurlijk met Boeddha. Op een dag riep hij zijn leerlingen bij elkaar en hield hij wat later bekend zou worden als zijn ‘stille preek’. Tijdens die bijeenkomst trok hij een lotusbloem uit de natte aarde, waarna hij alleen maar aandachtig naar de bloem keek. Iedere leerling probeerde hardop de betekenis van de bloem uit te leggen en hoe hij in de leer zou passen, maar eigenlijk begreep niemand wat de bedoeling was. Tot Boeddha de bloem voorhield aan de monnik Mahakasyapa. Die zei niets terwijl hij naar de bloem keek, waarna er een glimlach op zijn gezicht verscheen. “Wat ik kan zeggen, heb ik gezegd”, sprak Boeddha vervolgens. “En wat niet gezegd kon worden, heb ik zojuist aan Mahakasyapa gegeven.”

Boeddha in jezelf

Tegenwoordig staat deze stille preek bekend als het moment waarop het zenboeddhisme werd geboren. Daarin draait het om het vinden van je ware aard, ook wel de boeddhanatuur.

Volgens de zenleer heeft iedereen die natuur al in zichzelf, en kan dus ook iedereen verlicht worden. Die ware natuur verwerf je echter niet door jarenlange oefeningen, maar alleen door ’m te leren zien en te ervaren. Daarvoor moeten we alleen wel eerst door een brij van gedachten, aannames en conditioneringen heen. Vandaar dat het woord ‘zen’, afgeleid van het Chinese ‘cha’an’, letterlijk concentratie betekent. En daar is discipline en aandacht voor nodig, maar dat hoeft niet moeilijk te zijn. Want als je er oog voor krijgt, zul je zien dat de boeddha’s in het normale leven gewoon op straat lopen, zegt zenleraar Ramon Roelofs. Roelofs, ook bekend onder de artiestennaam DJ Charly Lownoise, kwam jaren geleden min of meer bij toeval met het zenboeddhisme in aanraking nadat hij tijdens een optreden achter de draaitafel instortte. Achteraf beschreef hij dat moment in zijn boek Zenles in een wereld vol lawaai (2020) als een zegen, omdat hij voor het eerst in zijn leven een grenzeloos bewustzijn ervaarde en zijn ware aard zag. Roelofs: “Tot mijn instorting liep ik als een stier achter een rode lap aan, vol gedachtespinsels, gejakker en gejaag. Het was een drukke bedoening in mijn hoofd, met stemmen die om het hardst schreeuwden en energieën die aan me trokken. Die drukte moest ik dringend tot rust zien te brengen. En dat kon alleen als ik een nieuwe, dagelijkse balans voor mezelf vond.”

Nieuwe balans

Het vinden van die nieuwe balans vergt wel een en ander van ons. Want de kern van zen draait om aandacht, maar voor wie daar nog niet eerder mee aan de slag ging kan het soms even zoeken zijn. Daarom vertaalde de Vietnamese zenleraar Thich Nhat Hanh ooit enkele boeddhistische zenwijsheden naar praktische adviezen voor het dagelijkse leven. En die kwamen neer op drie eenvoudige ‘regels’: smile, breathe and go slowly, waarbij het de kunst is om volledig aanwezig te zijn bij wat je op dat moment aan het doen bent. Eerbied voor alles wat leeft, vrijgevigheid, liefdevolle vriendelijkheid, mededogen voor jezelf en anderen, aandachtig luisteren en een goede lichamelijke gezondheid nastreven zijn daarbij ook belangrijke waarden, aldus de beroemde zenleraar. Want door open te zijn en niet te veel aan je opvattingen of denkbeelden te hechten, kun je jezelf en de wereld transformeren.

Hier en nu

En die transformatie is een kwestie van ’m zo vaak mogelijk opzoeken in het dagelijks leven, simpelweg door de aandacht erbij te houden. Tandenpoetsen, douchen, haren kammen, een boterham smeren of groente snijden krijgt meer waarde als het met aandacht wordt uitgevoerd, én het houdt ons in het hier en nu. En precies dat ‘nu’ is iets wat we maar al te makkelijk verliezen, terwijl het dé remedie is bij gepieker, stress, angst, onzekerheid en zelfs woede. Ramon Roelofs ontdekte dan ook na wat oefening dat ‘zen’ uiteindelijk iets is wat de hele dag doorgaat, beginnend bij de eerste gedachte die we hebben als we opstaan en eindigend bij de laatste dingen die we doen voor het slapengaan. Woorden zijn daar lang niet altijd voor nodig, de sleutel is juist dat we iets doen om in de flow te komen, benadrukt hij. “Want hoe meer je denkt, hoe minder je voelt. Negatieve gedachten worden doorbroken door in actie te komen. Bijvoorbeeld door te gaan wandelen, jezelf in te spannen, de elementen te voelen als je buiten bent. En vergeet ook niet om vriendelijke dingen tegen jezelf te zeggen, het liefst voor het slapengaan. Veel mensen vinden dat wat ongemakkelijk of overdreven, maar je onderbewustzijn marineert die gedachten ’s nachts. Waardoor je veel vrolijker opstaat.”

Iedereen verlicht

Dat klinkt best leuk en makkelijk en dat is het ook, zegt Roelofs. “Zen is niet moeilijk, maar je moet het wel doen. Ieder mens is één met het licht, het gaat erom dat we dat licht zo vaak als we kunnen opzoeken.” En die uitspraak mag dan voor sommigen misschien wat spiritueel klinken, maar dat relativeert de bekende dj meteen. Want jarenlang bezocht hij diverse zenleraren, kloosters en mediatie- en yogacentra in zijn persoonlijke zoektocht naar verlichting, tot hij begreep dat uiteindelijk alles in het leven draait om menselijke verbinding. “Je kunt naar een verre ashram gaan om verlichting te zoeken, maar die verlichting kun je ook hier met elkaar vinden. Ik weet niet veel, maar één ding weet ik zeker: je neemt jezelf overal mee naartoe, inclusief je innerlijke obstakels en oordelen. Maar als je vrolijk wordt van mensen heb je de belangrijkste sprong in je spirituele verlichting gemaakt. Omdat je in je kracht bent gaan staan. Die energie zal voor een ander nooit onopgemerkt blijven.”

Zen in 10 stappen:

  1. Creëer een bewust ochtendritueel – door bijvoorbeeld voor het ontbijt een ochtendwandeling te maken, te fietsen of (eenvoudige) yoga- of rekoefeningen te doen. Het zet het lichaam ‘aan’ en zorgt voor een blijer gemoed.
  2. Word je bewust van rollen– ieder mens heeft meerdere rollen in het leven, zoals partner, zus, collega of moeder. Als je bewust begrijpt waarom je op verschillende momenten doet zoals je doet, krijg je meer controle over de situatie, en dat geeft rust.
  3. Eet en drink met aandacht – en voed jezelf niet met ongezond voedsel of alcohol en (eventueel) vlees, maar met zaken die helend zijn en energie geven. Boeddhisten wijzen overmatige consumptie af, omdat ze zich zowel met hun eigen lichaam als met de aarde als geheel verbonden voelen.
  4. Creëer – schrijven, schilderen, zingen, koken of dansen zorgt ervoor dat je lichter wordt en uit ‘het denken’ stapt. Dat hoeft niet groots en meeslepend te zijn: een kijkdoos maken met de kinderen of een fietsband repareren is ook allemaal creatie.
  5. Laat angsten los – door ze bewust aan te gaan. Dat kan spreken in het openbaar zijn, of autorijden, of een praatje maken met een wildvreemde. Angst kan ons hele leven beperken als we het niet loslaten. Probeer dus in mogelijkheden te (leren) denken en leer geregeld nieuwe dingen. Het is bevrijdend, ook als het niet meteen ‘lukt’.
  6. Zoek de natuur op – hoe meer, hoe beter. Bossen, stranden en heide brengen ons (weer) in contact met de elementen en herinneren ons eraan dat we zelf ook zijn ontstaan uit de natuur. Hetzelfde geldt voor dierengezelschap: die kunnen letterlijk helend zijn, eenzaamheid verminderen en afleiden van gepieker.
  7. Open jezelf – door open te staan voor onbekende ideeën, andere meningen en nieuwe ervaringen leren en genieten we meer en ervaren we verbinding. Isolatie, hardnekkigheid of zelfs fanatisme heeft een omgekeerd effect, net als geweld, woede en hebzucht.
  8. Vertrouw op synchroniteit – want voor zenboeddhisten is alles en iedereen in het leven verbonden met elkaar, en niets is voor altijd. Wat op ons pad komt, hoort bij de weg die we gaan. Vertrouwen op de loop van het leven: dat is synchroniteit. En het is een zeer krachtig wapen tegen frustratie, of erger.
  9. Affirmeer – affirmeren betekent iets bevestigen aan jezelf op basis van een tekst of gedachte. Dat kan in positieve zin (“ik ben tevreden met mezelf en dat is waar het op aankomt”), maar kan ook negatief zijn (“ik ben te dik”/ “ik kan ook helemaal niets”). Wat je denkt over jezelf wordt waarheid, dus richt je aandacht op wat goed voelt en blijf dat herhalen. Affirmaties die goed werken, zijn bijvoorbeeld: “ik hou veel van mezelf en ben goed zoals ik ben”, “ik accepteer mijzelf volledig” en “ik hoef geen moeite te doen om dingen binnen mijn bereik te laten komen”. Maar hier kan iedereen natuurlijk de eigen creativiteit op loslaten. Ook leuk: affirmeren kan altijd en overal. Dus ook in de rij voor de kassa, in de file of in de wachtkamer van de tandarts.
  10. Neem voldoende rust – slaap op tijd en lang genoeg, neem voldoende pauzes van beeldschermen, wifi en mobiele telefoons en trek jezelf geregeld even terug uit gezelschap. Dat kan bijvoorbeeld al door even op de wc te gaan zitten. Door de wereld letterlijk even kleiner te maken, komt er ruimte om op te laden. Waarna je weer met nieuwe energie verder kunt.

Zen of mindfulness?

Een moment van rust en ontspanning is voor velen een moeilijke opgave. Gelukkig heb je tegenwoordig steeds meer voorbeelden van mindfulness en een zen levensstijl.

Mindfulness, volle aandacht, betekent dat we ons op elk moment bewust zijn van wat zich om ons heen afspeelt. Daardoor zijn we beter in staat om contact te maken met de wonderen van het leven in het hier en nu. Zen gaat over hetzelfde principe, maar met dit verschil dat zenboeddhisten in Deva (godheid) geloven: een verzamelnaam voor alle goddelijke en bovennatuurlijke wezens die ook in het hindoeïsme wordt gebruikt. Mindfulness is dus een seculiere vorm van zen.

Tekst: Liesbeth Smit. Beeld: Libelle.

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden