CO-vergiftiging

Zo gevaarlijk is koolmonoxide

null Beeld Dewie Drolenga
Beeld Dewie Drolenga

Bij een koolmonoxidevergiftiging denken we al snel aan kapotte gaskachels en roestige cv-ketels. Toch gaat het in ruim de helft van de gevallen om moderne ketels. Wat kunnen we doen om het te voorkomen?

Can (28): “Omdat een collega vertelde dat haar koolmonoxidemelder was afgegaan, had ik er twee gekocht. Ik woonde nog bij mijn ouders, maar toen ik op mezelf ging wonen, nam ik er eentje mee. Afgelopen december had ik stomtoevallig nog op de site van de brandweer gekeken hoe je moest reageren bij koolmonoxide-lekkage, en een paar dagen later ging die melder ineens af. Ik deed mijn balkondeur snel open, belde 112 en waarschuwde alle buren in ons recent gerenoveerde appartementencomplex. Iedereen ging snel naar buiten. Gelukkig had niemand klachten, dus een dokter of ziekenhuis was niet nodig. Even later vertelde de opgetrommelde brandweer dat de hoeveelheid koolmonoxide zo snel opliep dat we allemaal hadden kunnen overlijden als mijn melder ons niet had gealarmeerd. Heel heftig.”

Slecht geventileerde boot

Met Can en zijn buren liep het gelukkig goed af, maar dat is niet bij iedereen het geval. Velen zullen het zich nog herinneren: de 29-jarige circusdirecteur Herman Renz en zijn vrouw bezweken in hun slaap aan een koolmonoxidevergiftiging in hun nieuwe trailer. En anderhalf jaar geleden stierf de vader van een Doesburgs gezin door een slecht werkende ketel. Zijn vrouw en kind overleefden de vergiftiging ternauwernood. En zo belanden er honderden Nederlanders per jaar op de Eerste Hulp, zijn er zo’n tweehonderd ziekenhuisopnames en rond de tien dodelijke slachtoffers. Dat is het trieste resultaat van koolmonoxide- (oftewel CO-)vergiftiging.
“En dat zijn alleen nog maar de geregistreerde gevallen”, zegt Christel von Reeken. Zij is coördinator preventie bij de Nederlandse Brandwonden Stichting en houdt zich bezig met gedragsveranderingscampagnes en het terugdringen van risico’s. “Waarschijnlijk liggen de echte getallen hoger. Incidenten worden namelijk niet centraal bijgehouden en we weten bovendien niet hoeveel mensen zich bij de huisarts melden met klachten als hoofdpijn, misselijkheid of duizeligheid die het gevolg zijn van blootstelling aan koolmonoxide.”

null Beeld

Koolmonoxide – niet te verwarren met kooldioxide (CO2 dus, die van de uitstoot en de opwarming van de aarde) – is een giftig gas dat ontstaat bij ‘onvolledige of slechte’ verbranding van organische brandstoffen, zoals olie, aardgas, benzine en hout. Dat kan al bij vochtig hout in de open haard het geval zijn, maar ook een verkeerd geïnstalleerde ketel of rookgas-afvoer zorgt voor het vrijkomen van CO.
De leeftijd van die ketel speelt niet altijd een rol, want de helft van de ongevallen wordt veroorzaakt door een moderne cv-ketel. Zoals ook gebeurde bij Can in zijn gerenoveerde appartementencomplex.
“De beheerder heeft veel panden in Den Haag en huurt voor elke klus goedkope arbeiders in, die helemaal geen verstand hebben van installatie. Door die onkunde werd de koolmonoxide niet afgevoerd naar buiten, maar verspreid binnen het gebouw.”
Het CO-molecuul is kleiner en beweeglijker dan het zuurstofmolecuul. Dus ook al staat een verwarmingstoestel niet in de woning zelf, CO kan alsnog via kieren, plafond en zelfs via muren in andere ruimtes komen.

Sluipmoordenaar

Maar zie of ruik je dit gas dan niet als het vrijkomt? Nee. Het lastige is dat koolmonoxide geen kleur, geur of smaak heeft, en daarmee een sluipmoordenaar is, vertelt Christel von Reeken. “CO wordt opgenomen in het bloed en gaat de concurrentiestrijd aan met zuurstof, maar koolmonoxide wint altijd. Daarop volgt er dus mogelijk een koolmonoxidevergiftiging. Hoe ernstig die vergiftiging is, hangt af van hoelang de blootstelling eraan duurt (een paar minuten, een hele dag of zelfs weken), en hoeveel je ervan binnenkrijgt.”
Mensen met bepaalde aandoeningen hebben meer last van de effecten van koolmonoxide, geeft het RIVM aan. “Het gaat dan met name om hart- en vaatpatiënten en astma- en longpatiënten. Maar ook voor een foetus is er een verhoogd risico, dus zwangere vrouwen zijn een risicogroep.”

null Beeld

Het gehalte koolmonoxide dat in de lucht zit, wordt aangegeven met ‘ppm’. Dit staat voor ‘parts per million’. 1 ppm koolmonoxide is 1 deel CO per 1 miljoen delen lucht. Boven de 50 ppm ontstaat een levensgevaarlijke hoeveelheid CO en zal een CO-melder luid alarm slaan.
De loeiende melder van Can gaf inmiddels 60 ppm aan. “Maar de brandweer, die er binnen tien minuten was, vertelde dat het al was opgelopen tot 100 – een mogelijk dodelijke hoeveelheid. We mochten vanwege het gezondheidsgevaar ook niet meer terug naar binnen, en moesten allemaal twee weken elders wonen, tot alles weer veilig was.”

null Beeld

Hoofdpijn & misselijkheid

Bij een acute vergiftiging door hoge CO-concentraties zijn de symptomen heftig, vertelt Christel von Reeken. “Dan moet je denken aan zware hoofdpijn, verwardheid, flauwvallen, hartritmestoornissen of zelfs een coma. Als dat thuis gebeurt, moet je direct huisgenoten waarschuwen, naar buiten gaan en 112 bellen, want aan een acute CO-vergiftiging kun je overlijden.
De eerste signalen van een milde CO-vergiftiging (hoofdpijn, misselijkheid en braken) lijken op de symptomen van griep en zijn daardoor lastig te herkennen.
Von Reeken vindt het dan ook essentieel dat (huis)artsen altijd vragen of iemand zich in de frisse buitenlucht of bijvoorbeeld op het werk beter voelt. “Als symptomen steevast buitenshuis verdwijnen, maar thuis weer de kop opsteken, dan kan dat een signaal zijn.” Als de dokter het vermoeden heeft dat er sprake is van een blootstelling aan koolmonoxide, dan kan een bloedonderzoek duidelijkheid bieden.

24/7 raam of rooster open

Het risico op koolmonoxidevergiftiging verminderen is eenvoudig: ventileer, controleer, alarmeer. “Zet dag en nacht luchtroosters open of ramen op een kiertje. Laat verwarmingstoestellen jaarlijks door een vakman controleren. En plaats CO-melders bij je verwarmings­toestel zoals cv-ketel of kachel”, adviseert Von Reeken als preventiecoördinator. ■

GROOT RISICO:
• Als het verbrandingstoestel in een kleine, slecht geventileerde ruimte staat, zoals een boot, keukentje, caravan of kleine doucheruimte.
• Bij het ontbreken van een directe afvoer naar buiten.
• Verkeerde stookgewoonten, door bijvoorbeeld kachel of open haard te gebruiken als allesbrander.
• Als gas, olie of hout wordt verbrand in een afgesloten ruimte. Denk aan binnenshuis barbecueën, heaters in een schuurtje of in een afgesloten partytent.
Bron: brandweer.nl

“De CO-waarde in onze kelder bleek levensgevaarlijk!”

Ariënne:

“Mijn man en ik wonen met onze dochter in een jarenvijftigwoning en we leasen onze cv-installatie. Die staat in een wijnkeldertje van twee kubieke meter. De monteur kwam gewoon langs voor de jaarlijkse controle, maar hij sloeg meteen groot alarm. Hij had een levensgevaarlijke koolmonoxidehoeveelheid van 1600 ppm gemeten, terwijl 50 mogelijk gezondheidsschade geeft en 100 al dodelijk kan zijn.
De oorzaak was waarschijnlijk een combinatie: met roest vervuild water dat in de ketel was gestroomd en een non-stop loeiende verwarming, wat door het extreem koude weer ook voor verminderde ventilatie zorgde. De monteur heeft de boel meteen afgesloten, de volgende dag is de afvoer vernieuwd en een nieuwe cv-ketel geplaatst.
Geschrokken ben ik wel. Want ik dacht dat je dit soort risico’s alleen loopt bij stokoude, niet-onderhouden gaskachels. We hebben geluk gehad dat wij zelden langer dan een minuut in die kelder komen; we pakken er een fles wijn en that’s it. Ik herinner me ook niet dat ik ooit last heb gehad van duizeligheid of zo. Scheelt misschien ook dat de kelderdeur open blijft staan als we er zijn, en er daardoor meer ventilatie is.
Inmiddels heb ik zelf een CO-melder aangeschaft, maar eigenlijk zou dat verplicht moeten zijn bij elke cv-installatie, want het risico vind ik echt te groot.”

CHRONISCH GEVAAR:
In 2019 waarschuwde de Gezondheidsraad dat langdurig inademen van lage CO-waardes schade kan veroorzaken aan hart en bloedvaten en het zenuwstelsel. Hoeveel mensen hierdoor gezondheidsproblemen krijgen, is moeilijk te meten, omdat klachten niet specifiek of direct waarneembaar zijn. De World Health Organisation (WHO) adviseerde in september 2021 langdurige blootstelling aan waardes hoger dan 3,5 ppm te vermijden. CO-melders kunnen deze lage concentraties niet meten. Het belangrijkste advies is dan ook: zet altijd een raam of luchtrooster open. Meer info: gezondheidsraad.nl en who.int

Zelf doen

• Ventileer elke ruimte 24/7
• Laat de cv-ketel, schoorsteen en geiser jaarlijks controleren door een erkend bedrijf
• Plaats een CO-melder in elke ruimte met een verwarmingstoestel: thuis, maar ook zeker in caravan of boot. Check de juiste plaats en hoogte op CO-wijzer.nl

HANDIGE SITES
• CO-wijzer.nl
• brandwondenstichting.nl
• rivm.nl
• brandweer.nl

“Mijn schuldgevoel en het gemis zullen nooit doven”

De tweejarige zoon van Marly (32) stierf in 2012 aan de gevolgen van een koolmonoxidevergiftiging.

“Mijn zoon Dylan was een vrolijk mannetje van twee, een echte charmeur. Ik woonde ruim tien jaar geleden met hem, mijn twee driejarige dochters en met mijn toenmalige man in een appartement. Op een dag voelden de kinderen zich niet lekker, dat gebeurde wel vaker. Inmiddels weet ik dat dit altijd na lang badderen of douchen gebeurde.
Omdat Dylan net een grote-jongensbed had, en daaruit kon klimmen, was ik bang dat hij naar het raam zou gaan, dus dat had ik gesloten. Ik gaf hem een kusje, zei ‘Love you’ en hij antwoordde altijd met ‘To to’ – ik ook van jou.
’s Avonds begon mijn dochter Roos hysterisch te huilen, ze overstrekte zich en herkende mij nauwelijks. Ik nam haar mee naar de woonkamer en daar vertelde mijn man dat hij wat duizelig was en hoofdpijn had. Toen realiseerde ik me dat ik hetzelfde had en ook versuft was. We deden de verwarming uit en het raam open. Ik ging vervolgens even bij Dylan kijken. Tot mijn immense schrik had hij overgegeven en ademde hij niet meer. Ik tilde hem op, voelde geen enkel leven meer en begon te gillen… Even later bevestigde het ziekenhuis het ergste wat je als moeder kunt horen: mijn kind was overleden. De rest van ons gezin was ook zwaar vergiftigd en we moesten urenlang in een zuurstoftank verblijven. Wij leefden nog, en ik realiseer me goed dat we dat te danken hebben aan het harde huilen van Roos.
De oorzaak van de koolmonoxide bleek een wietplantage in onze berging te zijn. Een volledig onnodig ongeluk dus, door iets illegaals, waar mijn toenmalige man nog min of meer toestemming voor had gegeven ook. Dat neem ik hem voor altijd verschrikkelijk kwalijk.
Hadden we maar een CO-melder gehad. Dylan zou nu elf zijn geweest. Het schuldgevoel en het gemis zullen nooit doven, maar mijn liefde voor hem ook niet.”

Wist u dit?
• 50% van de vergiftigingen gebeurt bij een nieuwe cv-ketel die verkeerd is geïnstalleerd of aangesloten.
• 85% van de mensen denkt geen risico op koolmonoxide-vergiftiging te lopen.
• Vanaf april 2022 mogen alleen bedrijven met een ‘certificering Gasverbrandingsinstallaties’ werkzaamheden aan cv-ketels, gashaarden en geisers uitvoeren. Voor hout- en pelletkachels, waarbij het ook vaak misgaat, gelden deze eisen niet.

  • Met dank aan: Christel von Reeken, coördinator preventie bij de Nederlandse Brandwonden Stichting, Veiligheidsexpert René van Slooten

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden