Ellen (50) ging op digitaal dieet

“Ik praat ineens weer écht met mijn man”

null Beeld Sanne Tulp
Beeld Sanne Tulp

Ellen Dikker weet heus wel dat ze te vaak op haar telefoon zit te turen. Pas nadat ze de film The Social Dilemma heeft gezien, besluit ze rigoureus te stoppen.

Ellen in ’t kort

Ellen Dikker (50) is cabaretière, columniste en (voetbal)moeder van twee zoons (15 en 9). Naast vijf cabaretsolo’s schreef ze een boekje over haar voetballende zoon bij Ajax: De kleine Messi. Momenteel speelt ze in de voorstelling Tis Hier Geen Hotel, over (over)leven met pubers.
dgtheater/voorstelling/tis-hier-geen-hotel.nl

Dit jaar ben ik vijftig geworden en ik zit midden in een midlifecrisis. Tenminste, daar heeft het alle schijn van. Want sinds een paar maanden ben ik mezelf aan het resetten. Allerlei slechte gewoontes die er met de jaren zijn in geslopen, wil ik ineens met wortel en tak uitroeien. Neem mijn slaapprobleem: al tijden word ik standaard na vier uur slaap wakker. Vervolgens moet ik op mijn tandvlees de dag zien door te komen. Ik wíl het niet meer. Net als die extra’s kilo’s die ik blijkbaar ben gaan sparen (vijf na zwangerschap één, vijf na zwangerschap twee en nog eens vijf extra om mijn spaarkaart vol te krijgen), ik ben ze meer dan beu. Of mijn afkeer van sport en daardoor slechte bewegingspatroon: dat moet veranderen. Ik wil nog heel lang mee en graag zo fit en fruitig mogelijk, dus mijn leefstijl moet grondig worden opgeschud. Daarbij is er één ding dat direct in het oog springt: mijn schermgebruik. Dit is misschien wel mijn aller-allergrootste zonde en bron van heel wat kwalijk gedrag. Natuurlijk weet ik allang dat het niet goed is, urenlang op mijn telefoon surfen van Facebook naar Instagram naar de NOS-site en weer terug. Maar ik kan er zo lekker verdwalen, van een filmpje van panda’s op een glijbaan naar het laatste liefdesnieuws over André Hazes en dan direct zijn Instagram-account even bekijken. Kortom: in mijn pyjama op de bank urenlang rondcirkelen in dat altijd uitdijende internetuniversum. Tot ik op mijn horloge kijk en zie dat het al lunchtijd is. Wéér de hele ochtend verprutst met… niks!

null Beeld

Afwezig

Dat turen op een scherm is nergens goed voor. Nou ja, niet alles is natuurlijk slecht. Dankzij het navigatiesysteem kan ik altijd en overal makkelijk de weg vinden en ik luister graag naar een goede podcast. Maar over het algemeen maakt die telefoon me lui, houdt-ie me ’s avonds wakker en stop ik ongemerkt van alles in mijn mond omdat ik in een soort standby-toestand verkeer. Als mijn zoon me iets vraagt, knik ik afwezig terwijl ik iets lees of bekijk op mijn smartphone. Als ik van A naar B reis, krijg ik niks mee van die prachtig ondergaande zon omdat ik de hele reis half naar de route zit te koekeloeren. Ik ben trouwens niet de enige afwezige. Waar ik ook ben, ik zie iedereen om me heen ook op dat scherm staren, in de trein, de lift, de wachtkamer of de rij, ik lijk omringd door betoverde zombies. Hoe komt het toch dat dat apparaatje van glas en staal het wint van alle schoonheid die de wereld ons te bieden heeft? Nog belangrijker, hoe draai ik dat weer om?

null Beeld

Trucjes

Het antwoord vind ik in de film The Social Dilemma op Netflix. In deze onthutsende documentaire doen voormalig leidinggevenden van grote techreuzen als Facebook, YouTube en Instagram uit de doeken waarom we zo verslaafd zijn aan onze telefoons. Geloof me, daar valt vrij weinig aan te doen! Die bedrijven doen er alles aan om ons zo lang mogelijk op dat scherm te laten kijken. Hoe langer wij aan dat scherm vastgeplakt zitten, hoe meer adverteerders zij krijgen, dus hoe meer geld zij verdienen. Om dat voor elkaar te krijgen, hebben ze een leger gedragspsychologen in dienst dat op zoek is naar de zwakke plekken in ons brein. Met allerlei trucjes verleiden ze ons om steeds die telefoon weer te pakken. De like-knop, het taggen, de ‘aan het typen’-melding, het voortdurend verversen van de tijdlijn; we hebben het zelf niet in de gaten, maar deze geavanceerde foefjes trekken ons steeds opnieuw naar dat scherm. Want we willen een like, we willen de foto zien waarin we worden getagd en we willen weten wat iemand typt. Ben je langer dan gebruikelijk offline, kijk je altijd foto’s van je ex of voel je je de laatste tijd eenzaam en alleen? Alles wordt middels algoritmes bijgehouden en je krijgt gegarandeerd een notificatie om je aandacht te vangen. Dus eigenlijk ben je niet meer dan een marionet. Ik voel weerstand opkomen. Ha, mij krijgen ze niet! Ik wil zelf de regie over mijn leven en eigen keuzes maken. Tijd voor een experiment: een digitaal dieet.

null Beeld

Smartphone do’s

• muziek luisteren

• wandelapp

• luisterboek of podcast

• voedingsapp

• stappenteller

• routeplanner

Appeltje eitje

Ik duik in mijn telefooninstellingen en zie dat ik gemiddeld 3.44 uur per dag op mijn telefoon zit. Dat is schrikken. Onmiddellijk begrens ik mijn social media tot maximaal een halfuur per dag. Tussen 22.00 en 7.00 uur gaat mijn telefoon helemaal op non-actief. Zoals zo vaak met een dieet vallen de eerste dagen reuze mee. Extreem gemotiveerd ben ik ervan overtuigd dat ik dit klusje ga klaren. Het lot helpt me een handje als een vriendin vraagt of ik vier dagen op haar hond wil passen. Die moet worden uitgelaten, dus ik kom in beweging, ben buiten én heb lange gesprekken met zoon, man en vriendin, die af en toe meewandelen. Als ik ’s avonds mijn rondje socials maak, klik ik bewust naar wat ik wil lezen en laat ik me niet verleiden tot omzwervingen. Zodra de melding ‘tijdslimiet bereikt’ verschijnt, klik ik keurig op ‘OK’. Appeltje eitje, ik ben al bijna afgekickt. Mijn eerste week is de gemiddelde schermtijd: 1.18 uur. Bám! Maar dan krijg ik een terugval. De hond is weg en de kinderen zijn naar school. Mijn btw-aangifte roept, de was wacht en de rommel in huis staart me aan... Ik pak mijn telefoon en post stiekem één berichtje op Facebook, iets grappigs wat mijn jongste heeft gezegd. Ik realiseer me dat ik vaker dingen online deel met bijna vreemden dan in echt contact met vriendinnen. We spreken elkaar ook zo weinig. Als ik de tijdslimietmelding krijg, druk ik op ‘negeer limiet’. Oei, dit gaat niet goed. Ik schop mezelf naar buiten, zonder telefoon. De zon schijnt, kletsende mensen op straat bij koffiebarretjes, vrolijke muziek uit een huis met open ramen: ik fleur helemaal op. Met een nieuwe plant onder mijn arm kom ik stralend thuis. Gemiddelde schermtijd: 1.36 uur. Dit kan beter.

null Beeld

Meer energie

In week drie krijg ik de spirit. Waar de energie vandaan komt weet ik niet, maar ik ga als een razende door het huis. De speelgoedkisten van mijn kinderen spit ik uit, ik poets de badkamer en er verschijnen nette stapeltjes kleding in de kast. Verder spreek ik af met vriendinnen, doe ik spelletjes met de kinderen en voer ik ’s avonds lange gesprekken met mijn man. Mijn digitale dieet begint zijn vruchten af te werpen: ik heb meer energie, begin vroeger met werken en heb meer ‘live’ contact met mensen. Ik lijk ook beter te slapen nu ik offline ben! Mijn gemiddelde schermtijd is inmiddels 0.50 uur. Ik ben een ander mens. Het went best snel, de tijdslimieten, de schermloze avonden, het contact met vriendinnen. Toch lukt het me nog steeds niet om een avond een boek te lezen. Daarvoor is mijn spanningsboog te kort. Als ik een appje hoor binnenkomen, ren ik nog altijd naar mijn telefoon. Hij gaat mee naar de wc en in de rij bij de supermarkt kan ik het niet laten om even mijn mail te checken. Het lijkt wel of ik bang ben voor stilte, voor ‘lege’ tijd, de tijd waarin ik kan dagdromen, waarin nieuwe ideeën kunnen ontstaan en ik plannen smeed. In plaats daarvan vul ik mijn geest met nieuwsfeeds. Daarin schuilt dus het gevaar. Niet iedereen ziet namelijk hetzelfde nieuws. Dat komt door die algoritmes, die precies weten waar jij van houdt en naar kijkt. Die geven ‘nieuws op maat’, in de hoop dat het je aandacht trekt en jij langer kijkt en klikt. Dat geldt niet alleen voor Facebook en YouTube, maar zelfs voor Google. Zo kan het zijn dat als jij de zoekopdracht ‘klimaat’ intypt, je bovenaan ‘klimaat in diepe crisis’ ziet en je buurvrouw ‘klimaat is een hoax’. Omdat we allemaal dol zijn op sensatie, krijg je steeds extremere video’s en artikelen aangeboden en duik je steeds dieper in die indianenverhalen die zich zes keer sneller verspreiden dan de waarheid – domweg omdat er meer geld mee wordt verdiend. Zonder dat we het doorhebben, begrijpen we elkaar steeds minder, wantrouwen we de politiek en media en kun je zomaar verstrikt raken in de wildste complottheorieën. Maar zo’n vaart hoeft het niet te lopen. Gelukkig kunnen we zelf ook alert zijn op wat we kijken en lezen. Dan kun je net als ik proberen om je schermgebruik te temperen. Dat maakt niet alleen een stuk vrolijker, er blijft ook een heleboel tijd over om te sporten of lekker en gezond te koken. Voilà, zo zijn heel wat slechte gewoontes in één keer afgeleerd.

null Beeld

10 detox tips

• Zet alle notificaties uit. Maar dan ook echt alle.

• Kijk geen aanbevolen video’s op YouTube, blijf altijd zelf kiezen.

• Stel voor alle websites minimale cookies in.

• Kies twee momenten per dag om social media te checken en houd het daarbij.

• Onderzoek waar een bericht vandaan komt.

• Geen schermen in de slaapkamer.

• Leg de telefoon in een andere ruimte dan waar je werkt.

• Stop je telefoon niet in je zak.

• Volg ook mensen met een andere mening.

• Zet de telefoon standaard op stil.

• Kijk de film The Social Dilemma.

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden