PREMIUMpijnlijk kwaaltje

Baas over je blaas: dit kun je doen als je steeds weer blaasontsteking hebt

null Beeld  Esmee Franken
Beeld Esmee Franken

Een keertje blaasontsteking hebben is niet fijn, maar wie steeds opnieuw een blaasontsteking heeft, weet hoe vervelend dat is. En dan speelt de overgang ook nog eens een rol.

Annemarie van Dijk Esmee Franken

Jarenlang had Lauren (57) er geen last van gehad, tot het sinds haar 54e weer een paar keer per jaar raak is. “De eerste keer kon ik niet geloven dat ik weer een blaasontsteking had. Dat was toch iets voor jonge meiden? Maar nee hoor, na controle van mijn urine bleek het wel degelijk een blaasontsteking te zijn. Ik was bijna vergeten hoe vervelend dat voelt.”

Eén op de tien vrouwen krijgt na de overgang te maken met een terugkerende blaasontsteking. Boven de 65 jaar ligt dat aantal nog hoger, onderzocht onderzoeksinstituut Nivel: wel elf tot achttien op de honderd. Daarover straks meer, eerst even wat biologie.

null Beeld

Heel vaak kleine beetjes plassen, zo begint een blaasontsteking meestal, met direct na het plassen alweer aandrang. Plassen voelt branderig en meestal komen er maar een paar druppels. De plas kan troebel zijn, sterk ruiken en bloedspoortjes bevatten. Veel vrouwen hebben er bovendien lage rugpijn bij en een zeurend gevoel in de onderbuik. De oorzaak is een bacterie, legt uroloog Lara Gerbrandy-Schreuders uit, die zowel in het Amsterdam UMC werkt als bij Bergman Clinics Vrouw. “Meestal is het de E.coli bacterie, een op zich onschadelijke bacterie die bij iedereen in de darm leeft en zich ook rond de anus en de plasbuis begeeft. Als deze de plasbuis in wandelt, kan de binnenkant van de blaas ontstoken raken.” Een blaasontsteking is niet besmettelijk en meestal ben je er nauwelijks ziek van. “Het is een oppervlakkige slijmvliesontsteking die vooral ongemak en een vervelend gevoel veroorzaakt. Hoogstens heb je wat lichte verhoging.”

null Beeld
  • Veel drinken. Probeer minstens twee liter per dag te drinken, het liefst water. Wie veel drinkt, moet ook vaak plassen en spoelt daarmee de blaas schoon.
  • Goed uitplassen. Al doet het pijn, helemaal uitplassen bij een toiletbezoek voorkomt dat er urine achterblijft in de blaas.
  • Een paracetamol nemen tegen de pijn. Dat kan als de klachten niet ernstig zijn of maar een paar dagen aanhouden.
  • De urine laten checken op blaasontsteking bij de huisartsenpraktijk. Dit is verstandig als de klachten heftig of na een week niet over zijn. Haal een speciaal potje op bij de huisartsenpraktijk of lever zelf een schoon potje met urine in bij de balie van de huisartsenpraktijk. Probeer de urine binnen twee uur na het plassen af te leveren.
  • Een antibioticakuur. Bij heftige of langdurige klachten schrijft de huisarts een antibiotica­kuur voor. Dat helpt om de ontsteking snel te genezen. Maak de kuur altijd helemaal af, ook als de klachten verdwenen zijn.
null Beeld

Risicofactor blaasontsteking

Waarom hebben vrouwen vaker een blaasontsteking dan mannen? Bij vrouwen ligt de uitgang van de plasbuis dichter bij de anus. Bovendien is hun plasbuis korter, zodat bacteriën uit de anus makkelijker bij de plasbuis en blaas komen. Vooral vrouwen tussen de 15 en 24 jaar of boven de 60 jaar lopen er meer kans op. Soms is er een duidelijke oorzaak, vaker is er sprake van pech of een risicofactor, zegt Gerbrandy. Duidelijke oorzaken zijn bijvoorbeeld het hebben van blaasstenen of een blaastumor, een gespannen bekkenbodem, een katheter dragen of niet goed kunnen uitplassen. “Dat komt allemaal niet heel vaak voor. Soms is het gewoon pech, en weet je de oorzaak niet. Er lijkt een familiaire gevoeligheid te zijn, die kun je niet beïnvloeden. Meestal speelt er een risicofactor. Darmproblemen bijvoorbeeld, zoals diarree of obstipatie. We weten niet hoe dit precies werkt, maar voor darmbacteriën lijkt de blaas een soort vakantiehuisje, ze zijn er graag.”

Een andere risicofactor is te weinig drinken. Genoeg drinken is belangrijk, want bacteriën spoel je weg door te plassen. Ook bij prednisongebruik is er kans op blaasontsteking en seks speelt eveneens een rol, al is niet helemaal duidelijk hoe.

Gerbrandy: “Een blaasontsteking is geen seksueel overdraagbare aandoening, en een condoom gebruiken helpt er dan ook niet tegen. Waarschijnlijk krijgt de bacterie meer kans door wrijving. Ik schrijf deze vrouwen weleens tabletten antibiotica voor die ze uit voorzorg voor of na het vrijen kunnen innemen.”

null Beeld

Zelf doen

Wie bij de apotheek of drogist een medische zelftest blaasontsteking koopt, kan zelf testen op een blaasontsteking. De test meet of er bepaalde stoffen in de urine zitten die kunnen wijzen op een blaasontsteking, zoals nitriet en witte- en rode bloedcellen. Door de teststrip één seconde in ochtendurine te houden, is de uitslag af te lezen. De kwaliteit van deze zelftest is betrouwbaar, toch raadt de Consumentenbond aan om naar de huisarts te gaan bij het vermoeden van een blaasontsteking. Die is ervaren in het lezen van de teststrips en kan de urine eventueel op kweek zetten om de juiste antibiotica voor te schrijven. De zelftest kan wel handig zijn voor wie vaak last heeft van blaasontstekingen en daar standaard medicijnen voor in huis heeft. Na een positieve uitslag kan dan direct worden gestart met de medicijnen.

Minder oestrogeen

Na de overgang dalen de hormoonspiegels, waardoor het vaginale slijmvlies minder oestrogeen bevat. Het slijmvlies van de vagina is daardoor dunner en droger, met als gevolg dat beschermende bacteriën zich minder goed kunnen hechten. Daarnaast wordt het slijmvlies van de urinebuis dunner en sluit de sluitspier minder goed. Gerbrandy: “Slechte bacteriën wandelen dan makkelijker de plasbuis binnen. Vaginale hormooncapsules die oestrogeen aan het slijmvlies ‘teruggeven’, kunnen helpen. Soms ook preventief, als vrouwen vaak een blaasontsteking hebben.”

Vrouwen lopen na de overgang daarnaast meer risico op een overactieve blaas. Dat kan voelen als een blaasontsteking, omdat je ook hierbij steeds kleine beetjes moet plassen. Verder komen er verzakkingen voor die de blaas ook beïnvloeden. Bij een blaasverzakking bijvoorbeeld kan de blaas niet altijd optimaal geleegd worden. Dat vergroot de kans op een blaasontsteking. “De bekkenbodem – een soort hangmat van spieren en bindweefsel die de organen in het bekken draagt – kan op al die klachten in de onderbuik reageren. Soms adviseren we iemand om naar een bekkenbodemfysiotherapeut te gaan. Na een behandeling daar verminderen vaak de klachten.”

null Beeld

Vijf dagen blaasontsteking

Wat is wijsheid: een blaasontsteking behandelen of niet? “Er kan best een bacterie in de urine zitten zonder dat je het merkt. Dat kan geen kwaad en hoef je in principe niet te behandelen”, zegt Gerbrandy. “Zijn er wel klachten, dan nog zal de huisarts vaak zeggen: kijk het nog een paar dagen aan. Een blaasontsteking gaat meestal binnen vijf dagen vanzelf over. En in Nederland zijn we terughoudend met antibiotica voorschrijven, omdat bacteriën er ongevoelig voor kunnen worden.” Vrouwen die zwanger zijn, afwijkingen hebben aan de urinewegen of kampen met een verminderde weerstand, krijgen wel meteen antibiotica voorgeschreven. Heel zelden leidt een blaasontsteking tot een acute nierbekkenontsteking. Daarbij voelt iemand zich echt ziek, met hoge koorts en pijn aan één kant in de zij. Dan is een bezoekje aan de huisarts voor een behandeling met antibiotica noodzakelijk.

null Beeld

Tips om een blaasontsteking te voorkomen:

  • Veel drinken, minimaal twee liter per dag. Het liefst water, anders thee, koffie of melk.
  • Ga direct plassen bij aandrang, en plas de blaas helemaal leeg. De juiste toilethouding is: de voeten plat op de grond, knieën losjes uit elkaar, rug recht. Neem de tijd voor het plassen en probeer het ontspannen te doen, zonder kracht te zetten
  • Plas direct na het vrijen. Bacteriën die tijdens het vrijen in de plasbuis zijn gekomen, verlaten zo het lichaam.
  • Veeg na het toiletbezoek van voor naar achteren af. Hiermee voorkom je dat bacteriën uit de ontlasting in de plasbuis terechtkomen. Gebruik daarnaast een apart stuk toiletpapier voor de billen en voor de uitgang van de plasbuis.
  • Zorg voor een goede en regelmatige stoelgang, zodat de blaas meer ruimte heeft in de onderbuik.
  • Was de schaamstreek uitsluitend met water.
  • Draag luchtig ondergoed. Warme, broeierige lingerie kan een vochtig gebied creëren – een fijne omgeving voor bacteriën om te groeien.
  • Neem liever een douche dan een bad. In bad dringen bacteriën makkelijker de urinebuis binnen.
null Beeld

Telkens weer

Het vervelende is: blaasontstekingen volgen elkaar nogal eens op. De afweer van de blaas raakt verzwakt waardoor een volgende aanval van een bacterie weer tot een ontsteking leidt. Twee op de tien vrouwen lopen binnen vier weken na de eerste een tweede blaasontsteking op. Daarvan krijgt een kleine groep nóg een keer blaasontsteking. “Zijn er erg vaak infecties, dan maakt de huisarts een kweek. Daarbij moet je een week wachten om te weten om welke bacterie het gaat. Zo kan de blaasontsteking gerichter worden behandeld. Artsen behandelen patiënten soms preventief met een lage dosis van een antibioticum, wat het eigen afweersysteem helpt om ontstekingen tegen te gaan. Dat kan een paar weken nodig zijn en in een zeldzaam geval jaren.”

null Beeld

Is faagtherapie de oplossing?

De Nederlandse wet- en regelgeving laat een behandeling met bacteriofagen niet toe, maar bij resistentie tegen antibiotica kan het een optie zijn. Bacteriofagen zijn kleine virussen die een bepaald type bacterie kunnen doden zonder de goede bacteriën te beschadigen en zonder bijwerkingen. Onder andere in Georgië is men hierin gespecialiseerd. De Fagenbank van de Universiteit Delft stelt dat er tot nu geen betrouwbaar bewijs is dat faagtherapie werkt.

Elke dag een sapje

Gerbrandy geeft haar patiënten vaak extra tips om blaasontsteking te helpen voorkomen. Zoals cranberrysap drinken. Cranberry’s zijn een soort veenbessen die de zuurgraad in de blaas verhoogt en zo zorgen dat de E.coli bacterie zich minder snel hecht aan de blaaswand. Zo blijkt uit verschillende studies dat het drinken van 240 ml cranberrysap per dag kan helpen tegen terugkerende blaasontstekingen. Gerbrandy: “Ook kun je probleemloos een tijdlang capsules met een hoge concentratie cranberry’s slikken. Dat is vooral zinvol als je steeds terugkerende blaasontstekingen hebt. Sommige vrouwen houden hun klachten daarmee onder controle.”

null Beeld

Een ander natuurlijk middel is D-mannose, een natuurlijke suiker die na inname in de blaas terechtkomt en zich goed hecht aan de bacteriën die een blaasontsteking veroorzaken. Samen met de aangehechte bacteriën verlaat D-mannose het lichaam weer via de urine. Ook probiotica slikken – levende, goede bacteriën – lijkt verstandig. “Dit kan de afweer versterken en zo de kans op een blaasontsteking verminderen. Probiotica is hoe dan ook goed voor de darmflora als je vaak een antibioticakuur volgt.”

Ook Lauren krijgt geregeld een antibioticakuur voorgeschreven. “Het is bij mij niet duidelijk waardoor de blaasontstekingen ontstaan. Ik heb geen verzakking, doe niet aan seks – ik ben single – en vaginale hormooncapsules hielpen helaas niet. Al is antibiotica niet goed om vaak te gebruiken, ik ben blij dat het bestaat. En ik ga ook eens cranberry’s proberen.”

Styling: Sacha Burger. | Haar en make-up: Alexandra Borcila

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden