van irissen tot waterlelies

Déze bloemen sieren de schilderijen van Monet

null Beeld

Op het Franse platteland vond beeldend kunstenaar Claude Monet nieuwe inspiratie voor zijn schilderijen. Zijn werk is voor ons het voorbeeld voor een eigen tuin à la Monet, met irissen, rozen, blauweregen en natuurlijk een vijver vol waterlelies.

Renée Kwak

Eind negentiende eeuw woont de schilder Claude Monet met zijn gezin in Parijs. Het is de tijd van de Belle Epoque, met vernieuwende kunststromingen. Maar na de dood van zijn vrouw Camille heeft Monet vooral behoefte aan rust. In het dorpje Giverny, 75 kilometer ten westen van Parijs, vindt hij in 1883 bij toeval een verlaten boerderij. Hij valt als een blok voor het roze gestuukte huis en de grote tuin vol bloeiende fruitbomen. Hier zal hij met zijn nieuwe vrouw en hun kinderen (gezamenlijk hadden ze er acht) vrede en stabiliteit vinden. Het bruisende Parijs wordt verruild voor het golvende landschap van Normandië.

null Beeld

Kleurenpracht

Monet sluit zich af van de buitenwereld. Eerst richt hij zich op het huis, daarna op de één hectare grote tuin met appel-boomgaard en moestuin. Hij begint met het lange pad haaks op het huis, dat dwars door de achtertuin loopt. De sparren langs het pad worden vervangen door luchtige metalen bogen die het pad overspannen. Aan de randen komen Oost-Indische kers en geurende rozen, die over de bogen kunnen groeien.

null Beeld

De borders vult hij met massa’s narcissen, hyacinten, tulpen, oosterse papaver, pioenen en irissen, bloemen waar hij gek op is. Met zijn ruimtelijk inzicht en gevoel voor kleur maakt Monet bijzondere combinaties. Er komen rechthoekige plantvakken in diverse kleuren, alsof ze zo van zijn schilderspalet zijn gespat. Hoe beter de tuin eruit gaat zien, hoe enthousiaster hij wordt. Ondertussen groeit zijn kennis van planten. Zo ontstaat Le Clos Normand (omsloten Normandië). Dwalend over de smalle paden tussen de expressieve beplanting verdrink je bijna tussen de planten – alleen de lucht is zichtbaar. De tuin is een kleurenpracht die zich elke maand op een andere manier manifesteert. In het voorjaar bloeien er 25.000 bollen, met de tulp in de hoofd-rol. De koude kleuren op het oosten, de warme op het westen. In de zomer trekken geurende rozen in alle vormen en structuren de aandacht. Net als de heftige kleurencombinaties, zoals de bedden met eenjarige roze en rode geraniums voor het huis. Vanuit Monets slaapkamer is nog altijd zijn favoriete roos Rosa ‘Mermaid’ te zien. Metershoge zonnebloemen, stokrozen, dahlia’s, gladiolen en rud­beckia’s pieken in augustus.

null Beeld
null Beeld

Le Clos Normand

Kleurenfestijn
Voorjaar: tulpen, papavers, lelies, irissen, pioenen
Zomer en herfst: rozen, anemonen, kosmos, anjers, vlijtig liesje, begonia’s, kattensnorren, geraniums, prachtkaars, zonnebloemen, stokrozen, dahlia’s, gladiolen, salie, anjers, Mexicaanse zonnebloem, gele zonnehoed, ridderspoor, blauwe hortensia’s

Le Jardin d’Eau

Sereniteit
In deze tuin groeien naast waterlelies ook rododendrons, azalea’s, bamboe, blauweregen, esdoorns, Japanse notenboom, Japanse pioenboom, treurwilg. De kwekerij waar Monet zijn waterlelies kocht: latour-marliac.com. De complete plantenlijst van Giverny is te vinden op fondation-monet.com (calender of flowering).

Licht & donker

Monet keek naar zijn tuinen als een kunstenaar. Licht en schaduw zijn daarbij belangrijke uitgangspunten. Hij plantte daarom witte en gele bloemen op schaduwrijke plekken, en voor het nodige contrast combineerde hij donkere kleuren met lichtere tinten. Langs het centrale pad is de beplanting heel dicht en hoog, zodat het voelt als een onderdompeling in het groen.

null Beeld

Weg van waterlelies

Terwijl Le Clos Normand oogt als een vrolijk schilderspalet, straalt Le Jardin d’Eau een en al kalmte uit. Deze Watertuin ligt aan het eind van Le Clos Normand, aan de overkant van het spoor. Monet koopt hier in 1893 een braakliggend stuk moerasgrond, tien jaar nadat hij in Giverny is komen wonen. Hij graaft er de vijver die later een belangrijke rol speelt in veel van zijn schilderijen. Zonder Watertuin geen Waterlelies (Nymphéas), zijn beroemde serie impressionistische schilderijen. Op de Wereldtentoonstelling van 1889 in Parijs heeft hij gekleurde waterlelies gezien die bestand zijn tegen het Europese klimaat. Er is een lijst bewaard van de eerste exemplaren die hij bestelt bij de gespecialiseerde kwekerij Latour-Marliac: de roze Nymphaea ‘Laydekeri Rosea’ (tegenwoordig N. ‘Laydekeri Rosea Prolifera’) en de gele Nymphaea ‘Odorata Sulphurea Grandiflora’ en ‘Mexicana’. De kwekerij (sinds 1875) bestaat nog steeds. Meer nog dan Le Clos Normand is de Watertuin een inspiratie voor zijn schilderijen. Monet is gefascineerd door de reflectie van licht, wolken en planten in het water. De Watertuin wordt zijn buiten­atelier waar hij uren zit te schilderen, waardoor hij de andere tuin soms aan zijn lot overlaat. De Watertuin heeft een serene oosterse sfeer, met talloze waterlelies en een Japanse boogbrug waar een blauwe- regen zich omheen windt. Een treurwilg aan de rand van de vijver ‘kadert’ het beeld af, als een natuurlijke omlijsting.

null Beeld

Monet is in deze periode van zijn leven een succesvol schilder, dus hij heeft de middelen om exotische planten aan te schaffen. Van bamboe en rododendrons tot bijzondere zaden en Japanse azalea’s. Ook is er geld voor een tuinman. Die moet elke dag het afgevallen blad uit de vijver verwijderen zodat de reflectie niet wordt verstoord. Jarenlang werkt Monet aan een nieuwe serie schilderijen met als onderwerp de spiegelingen in de Watertuin. Er zijn honderden versies bekend, waaronder het enorme Grandes Décorations, waaraan hij tot aan zijn dood werkt. De acht meter lange panelen hangen in een ovale museumzaal in Parijs. Wie ervoor staat, krijgt het gevoel midden in het overweldigende werk te staan.

null Beeld

In ere hersteld

Als Monet in 1926 op 86-jarige leeftijd overlijdt, erft zijn zoon Michel, als enig overgebleven kind, het huis in Giverny. Nadat Michel in 1966 sterft, gaat zijn nalatenschap naar de Académie des Beaux-Arts. Die hebben echter niet genoeg financiële middelen om huis en tuinen in stand te houden. Pas in 1977 wordt Giverny gered. Het huis en de tuinen zijn dan zwaar verwaarloosd. Bramenstruiken en onkruid hebben Le Clos Normand overwoekerd, veel bomen zijn dood, de Japanse brug in de Watertuin staat op instorten, beverratten hebben de vijverranden en beplanting aangetast. De tuin wordt weer tot leven gebracht aan de hand van foto’s, gesprekken met mensen die de tuinen hebben gekend, brieven, informatie van kwekerijen waar Monet planten bestelde en natuurlijk zijn schilderijen. Sommige delen zijn vrijwel volledig hersteld, andere zijn in de stijl van de originele tuin aangelegd. Niet elke plant die Monet gebruikte, is nog beschikbaar, er zijn andere cultivars voor in de plaats gekomen. Het duurde vier jaar voordat de tuinen in ere waren hersteld, en dat zijn ze gelukkig nog steeds.

null Beeld
null Beeld

... in Nederland

  • Blauweregen (1917-1920), bij veel mensen favoriet, en twee andere topstukken zijn te zien in Kunstmuseum Den Haag. kunstmuseum.nl
  • Le Bateau-atelier (1874), Guurtje van de Stadt (1871) en andere werken van voor Monets verhuizing naar Giverny zijn te zien in het Kröller-Müller Museum. krollermuller.nl
  • Divers werk, zoals molens, boten en weerspiegelingen van lucht in water, zijn te zien in het Zaans Museum. Monet bezocht in 1871 Zaandam en maakte 25 schilderijen van het landschap. zaansmuseum.nl

... in Parijs

  • Waterlelies (Nymphéas), serie van meer dan 250 olieverfschilderijen, te zien in Musée de l’Orangerie.
  • De grootste collectie schilderijen en tekeningen van Monet, waaronder een versie van de Waterlelies uit 1915, hangt in Musée Marmottan Monet.
  • Allerlei werk, van papavervelden tot reflecties in de Seine en vrouwen op het land, wordt geëxposeerd in Musée d’Orsay, hét museum voor impressionisme.
  • Grandes Décorations is het magnum opus van Monet: een impressie van de waterlelievijver. Acht van de in totaal negentien panelen hangen in twee speciaal daarvoor ontworpen ovale zalen van het Musée National de l’Orangerie des Tuileries.
null Beeld

Monet of Mondriaan

In het Erasmuspark in Amsterdam-West ligt The Miracle Garden, een bijzondere bloementuin die doet denken aan de tuinen van Monet. Hij is ontworpen door beeldend kunstenares Elspeth Diederix als ‘een laboratorium van wonderbloemen’, een inspiratie voor haar bloemenfotografie. Om meer botanische kennis op te doen, volgde ze zelfs een hoveniersopleiding. De tuin is vrij toegankelijk. Het ontwerp van het park is geïnspireerd op schilderijen van Piet Mondriaan. Erasmuspark, Jan van Galenstraat, Amsterdam, themiraclegarden.nl

null Beeld

Naar de Tuinen van Monet

Huis en tuinen van Monet worden in stand gehouden door de Fondation Monet en zijn toegankelijk voor publiek. Adres: 84 Rue Claude Monet, 27620 Giverny. Open: 1 april tot 1 november 2022, 9.30-18.00 uur (toegang tot 17.30). Entree: volwassenen € 11,- p.p., kinderen tot 7 jaar gratis, vanaf 7 jaar € 6,50. Tickets: online kopen (tijdslot). fondation-monet.com

Fotografie: GAP Photos, Gautier Salles/Unsplash, Getty Images, Imageselect, Shutterstock

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden