PREMIUMals ik later oud ben...

Wie zorgt er straks voor mij?

null Beeld

Wie denkt dat hij of zij straks als bejaarde in een gespreid bedje mét alle gewenste zorg belandt, komt gegarandeerd van de koude kermis thuis. Maar hoe gaan we het dan regelen? Journalist Mariska Vermeulen onderzocht de alternatieven.

Mariska Vermeulen

Misschien was het omdat ik net veertig was geworden, misschien was het omdat ik gespannen naast mijn moeder in het ziekenhuis zat te wachten terwijl mijn vader werd geopereerd. Opeens dacht ik: wie zorgt er later eigenlijk voor mij? Wie zit er op mij te wachten terwijl ik word geopereerd? Hoe ga ik als ouder wordend mens überhaupt nog onder de douche als dat me in mijn eentje niet meer lukt? Vriendinnen met kinderen kunnen hun kroost lief aankijken, maar ik heb geen kinderen.

null Beeld

Een plekje in een verzorgingshuis, zoals mijn oma nog had, zit er voor mijn generatie niet meer in. Ook niet voor mijn ouders. Omdat het kabinet de kosten daarvoor niet meer kon of wilde betalen voor mensen met een lage zorgvraag werden verzorgingshuizen sinds 2015 min of meer gedwongen de poorten te sluiten. Alleen mensen die intensieve zorg nodig hebben, hebben recht op een plekje in een verpleeghuis. De meeste ouderen wonen dus langer zelfstandig met de hulp van naasten of van thuiszorg. Op die naasten zal een steeds groter beroep worden gedaan, er is gewoon niet genoeg zorgpersoneel om alle toekomstige ouderen te helpen.

Voor wie willen we zorgen?

Partner (81%) Ouders (67%) Grootouders (54%) Andere familie (50%) Buren & vrienden (29%)

Zorg verschraalt

Cijfers van ActiZ, de branchevereniging van Nederlandse zorgorganisaties, schetsen de omvang van het probleem. Het aantal 65-plussers (de leeftijd waarop mensen volgens experts gemiddeld zorg nodig gaan hebben) stijgt met circa 55% tot bijna 5 miljoen in 2040. Van hen zullen er 340.000 90-plus zijn, een stijging van bijna 200%. Er zijn in 2040 30.000 tot 80.000 extra plekken in een verpleeghuis nodig voor mensen die intensieve zorg behoeven. Het aantal thuiswonende ouderen zal naar verwachting verdubbelen naar 2,5 miljoen.

null Beeld

Anneke Westerlaken, voorzitter van ActiZ: “Zelfs als de overheid het verleidelijk maakt om in de zorg te werken en alle bureaucratie wegwerkt, redden we het niet. Er zijn simpelweg te weinig mensen op de arbeidsmarkt om aan de groeiende vraag te voldoen. Nu werkt in Nederland één op de zeven mensen in de zorg, dat zou in 2040 één op de vier moeten zijn. Dat kan niet, of er zouden geen leraren meer voor de klas moeten staan. De zorg ís al aan het verschralen. Soms kan een oudere minder vaak geholpen worden met douchen of wordt er minder vaak schoongemaakt. Tijd om gezellig een kopje koffie te drinken is er vaak ook niet meer. Zorgmedewerkers moeten dóór.”

Wie is verantwoordelijk voor goede zorg voor ouderen?

Zorgorganisaties (93%), de rijksoverheid (87%), ouderen zelf (84%), de hele samenleving (83%), eigen (klein)kinderen (53%), buren, vrienden & kennissen (47%).

null Beeld
  1. Kijk op ikwoonleefzorg.nl voor info over langer zelfstandig wonen
    “Hier is zowel praktische als financiële info te vinden: hoe kom ik aan een traplift én hoe kan ik die betalen? Iedereen heeft recht op een Persoonsgebonden budget (PGB) om zorg in te kopen. Sommige mensen hebben via de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) ook recht op ondersteuning van de gemeente.”
  2. Nooit te oud om vermogen op te bouwen
    “Ga op een veilige manier beleggen, dus met geld dat niet meteen nodig is. Of laat dit over aan experts. Zelfs met een maandelijkse inleg van vijftig euro is de kans groot dat het vermogen op de lange termijn groeit.”
  3. Neem de overwaarde op
    “Wie een koopwoning heeft en daarin wil blijven wonen, kan met bank of gemeente een plan maken om eventuele overwaarde op te nemen. Met dit geld kan de woning worden aangepast.”
  4. Verkoop het huis en verhuis naar een land met lagere kosten
    “In Portugal is je pensioen meer waard en is het mogelijk om je te verzekeren voor extra zorg. Wie naar een EU-land verhuist, heeft recht op medische zorg die Nederland betaalt omdat er altijd premies en bijdragen zijn betaald.”
  5. Tiny house in de tuin
    “Dit kost tussen de 50.000 en 120.000 euro. In dit huisje kan een mantelzorger wonen, of ga er zelf wonen, bijvoorbeeld in de tuin van je kind.”
null Beeld

Slimme oplossingen

Ferry Nagel is adviseur zorginnovatie bij Kennisland, waar beleidsmakers, bestuurders en wetenschappers samen met onder meer ouderen en verpleegkundigen naar oplossingen zoeken voor de zorg van later. “Nu is de zorg in Nederland nog goed, maar dat houden we niet vol. Niet alleen omdat er over tien jaar 300.000 vacatures in de zorg zijn op te vullen, maar ook doordat er dan te weinig mantelzorgers zullen zijn. Nu is één op de drie mensen in Nederland mantelzorger, maar veel mantelzorgers zijn op leeftijd en hebben over een jaar of tien zélf zorg nodig.
Daarnaast is er ook een woningcrisis. Omdat de meeste ouderen thuis moeten blijven wonen, zijn er meer seniorenwoningen nodig. Dit betekent dat het steeds belangrijker wordt dat thuiswonende ouderen genoeg hechte relaties hebben, want thuiszorg en wijkverpleging kunnen niet meer overal bij helpen. De vraag is: hoe kunnen we met zo min mogelijk mensen voor zo veel mogelijk mensen zorgen?”

88% van de Nederlanders is bereid zelf meer te regelen voor de oude dag.

Bij Kennisland weten ze: daar is innovatie voor nodig. “Maar zonder het menselijke aspect uit het oog te verliezen. Een robot zou je eraan kunnen herinneren dat je medicijnen moet nemen, een zorgmedewerker komt dan nog langs voor het sociale aspect. We kijken ook naar de inzet van zorgstudenten of statushouders om een praatje te maken of boodschappen te doen. We zouden de zorg ook door de buurt kunnen laten regelen. In een buurt-app kan dan bijvoorbeeld staan wie waarmee hulp nodig heeft. Maar misschien moeten we de zorg wel helemaal anders gaan regelen. Zo werken sociaal ontwerpers aan een generatiegebouw waarin oud en jong samenwonen. Dan zul je als vanzelfsprekend een boodschapje meenemen voor de buurvrouw die slecht ter been is.”

null Beeld
  • In een kangoeroe­woning zijn twee zelfstandige woningen verbonden met een tussendeur of trap, goed voor samenwonen met behoud van privacy.
  • In een Knarrenhof wonen mensen zelfstandig met burenhulp binnen handbereik.
  • Steeds populairder: hofjes. Zelfstandig en toch samen, want alle huizen zijn gegroepeerd rond een gemeenschappelijke binnenplaats of tuin.
  • Voor bijna alle soorten mensen is er een passende woongroep of woongemeenschap. Die voor ouderen is te vinden op lvgo.nl.
  • Een serviceflat biedt eigen woonruimte en de mogelijkheid om tegen betaling gebruik te maken van diensten en voorzieningen.
  • Een woonzorgcentrum lijkt op het vroegere verzorgingshuis. Geschikt voor mensen met een lage zorgvraag. Er is een indicatie voor nodig en bewoners krijgen een budget om zorg in te kopen. De (vaak goed betaalbare) huur is voor eigen rekening.
  • Een zorgappartement is geschikt voor wie zelfstandig wil en kan wonen, maar graag zorg in de buurt wil. Vaak zijn het appartementen in lege kamers in verpleeghuizen. Je betaalt huur en servicekosten, zorg kan zelf worden ingekocht.
  • De senioren- of aanleunwoning is te vinden in de buurt van een woonzorgcentrum: zelfstandig wonen met hulp en gezelligheid om de hoek.
  • Wie 3000-6000 euro per maand kan missen, kan zich in de watten laten leggen in een particulier verzorgingshuis, oftewel zorgvilla: goede zorg op een stijlvolle locatie.
  • Wonen met alle (zorg)voorzieningen bij de hand in een rollatorvriendelijk gebied kan in een WoonServiceGebied. Deze wijken zijn in het hele land te vinden.

35% van de Nederlanders wil dichter bij hun ouders gaan wonen als zij zorg nodig hebben, of een bijdrage betalen voor hun zorg. 20% is bereid om ouders in huis nemen.

In gesprek

Eén ding is duidelijk: we kunnen er niet meer klakkeloos van uitgaan dat de zorg wel voor ons wordt geregeld. Daarom moet nóg iemand met deze vraagstukken aan de slag: wij. ActiZ heeft de campagne ‘Praat vandaag over morgen’ gelanceerd, waarmee iedereen in Nederland wordt opgeroepen om in gesprek te gaan over ouder worden. Anneke Westerlaken: “Vraag je om te beginnen af hoe je wil dat jouw donderdagmiddag eruitziet als je 65 bent. Zo houd je de regie. Bedenk ook: woon ik op een fijne plek, moeten er dingen verbouwd worden of wil ik naar een seniorenwoning? Ga ook na of je genoeg contacten in de buurt hebt, voor een praatje of hulp. Wie (te) weinig mensen kent, kan overwegen om vrijwilligerswerk te gaan doen om een netwerk op te bouwen. Blijf ook fysiek en mentaal zelfredzaam, leer hoe dingen als Zoom en DigiD werken.”

Tot slot kan Westerlaken niet genoeg benadrukken: praat erover met je naasten. “Bespreek wat je kunt verwachten van kinderen of vrienden, of vraag juist wat je ouders nodig hebben. Maar we moeten vooral als samenleving de omslag maken: hoe kunnen we op een laagdrempelige manier omkijken naar onze ouderen?”

null Beeld

Fijne gedachte

Tonnie Hekkenberg (57) heeft de zorg voor haar moeder op zich genomen, maar heeft nog niet stilgestaan bij haar eigen toekomst. “Ik weet dat de zorg in Nederland niet meer hetzelfde is, dat heb ik ondervonden toen mijn moeder ging dementeren. Ik heb ervoor gekozen om er in die periode voor haar te zijn, dat was fijn. Maar ik verwacht niet hetzelfde van mijn vier kinderen. Ze moeten dat wel kunnen én willen. Mijn man en ik zijn sportief en gezond en we hebben elkaar, daarom zijn we er nog niet zo mee bezig. Maar mijn oudste dochter woont in een eco-dorp, daar hebben ze ook mantelzorgwoningen. Dat vind ik een leuk concept: mensen kijken er naar elkaar om. Dat is zoals ik de toekomstige samenleving graag zie: gewoon elkaar helpen en steunen.”

null Beeld

Joyce Baarh (58) heeft met haar vijf kinderen een concreet plan voor later gemaakt. “Toen mijn moeder alzheimer kreeg, zei ze: ‘Ik wil nóóit in een verpleeghuis terechtkomen.’ Terwijl ze er jaren heeft gewerkt! Toen hebben wij gezegd dat wij voor haar zouden zorgen.’ Met onze kinderen hebben we nu ook afgesproken hoe wij het later zelf gaan doen: we kopen een stuk grond waarop we voor ieder van ons een huis laten bouwen. Dan wonen we als familie bij elkaar en zorgen we voor elkaar. Ik vind het een fijne gedachte dat mijn kinderen dat later voor mij doen, zij weten wat ik het prettigst vind. Nu zie je vaak dat bij ouderen die zorg nodig hebben om zeven uur ’s ochtends keihard de deur open wordt gegooid en het licht aangaat. Geen tijd voor een praatje, niks. Ouderen verdienen meer respect. Ik ben zelf zorgappartementen (zusjejoyce.nl) aan het realiseren waar wél wordt gevraagd wat je zou willen. Als ouderen willen uitslapen of ’s avonds laat nog Chinees willen eten, moet dat kunnen.”

null Beeld

Goed om te horen dat er mensen zijn die hun beste beentje voorzetten om ouderen een zo fijn mogelijk leven te geven. Hopelijk laten we hierbij niemand op leeftijd in de steek – ook niet kinderlozen zoals ik. Eerst maar eens kijken wat ik zelf voor iemand kan betekenen. Want uiteindelijk komt het toch weer neer op dat oude motto: ‘De maatschappij. Dat ben jij’.

Feiten & cijfers: Actiz

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden