PREMIUMEmine (60) zorgde fulltime voor haar dementerende ouders

“Ik was zo ontzettend moe en voelde me heel schuldig”

null Beeld  Petronellanitta
Beeld Petronellanitta

Als de ouders van Emine Karadag (60) beginnen te dementeren, is het vanwege haar Turkse achtergrond vanzelfsprekend dat zij de zorg op zich neemt. “Ik kwam alleen nog thuis om te slapen.”

Krista Izelaar Petronellanitta

“Ongeveer vijf jaar geleden trof ik mijn moeder, toen 79 jaar, huilend in de keuken aan. Ze was net geopereerd aan haar knieën en ik was een paar dagen bij mijn ouders in huis om haar te helpen. ‘Van je vader moet ik nu koken’, snikte ze. Dat was het moment dat ik besefte dat er iets niet klopte. Ik had immers net gezegd dat ik zo terug zou zijn en voor het eten zou zorgen. Was mijn vader dat alweer vergeten? Het was me al eerder opgevallen dat hij angstiger was geworden. Hij wilde mijn moeder geen seconde meer alleen laten en was ineens ontzettend bang dat ze hem zou verlaten. Hij werd steeds dominanter naar haar toe. Wat ik toen nog niet wist, is dat karakter­verandering ook bij alzheimer kan horen. Die diagnose kreeg hij niet veel later. Hij was 82 jaar. Dat ik meer en meer voor mijn ouders zou gaan zorgen, was door onze band en voorgeschiedenis vanzelfsprekend.

Gehoorzaam kind

Ik groeide op in Turkije. Mijn oudere zus en broertjes gingen naar school, maar ik niet: omdat ik een erg gehoorzaam kind was, was ik aangewezen om mijn ouders te helpen met het huishouden en de schapen. Toen ik twaalf jaar was, kwamen we met het gezin als gastarbeiders naar Nederland. Mijn vader en moeder hebben nooit Nederlands geleerd, net als veel andere Turken van de eerste generatie die hier kwamen. Het was destijds niet verplicht, dus vonden ze het niet nodig om de taal te leren. Bovendien zouden zij na een jaar of tien, vijftien toch terug naar Turkije gaan – dachten ze. Het gevolg was dat ze altijd afhankelijk bleven van ons, hun kinderen, voor bijvoorbeeld doktersbezoeken en de administratie. Net als de meeste tweedegeneratiekinderen droeg ik mijn ouders op handen en deed alles wat ze van me verlangden. Zo zijn wij opgevoed, volgens de normen en waarden van het thuisland. Daardoor was het vanzelfsprekend dat ik degene was die voor mijn ouders ging zorgen toen ze gingen dementeren. Dat voelde als mijn plicht en ik deed het met liefde. Mijn zus en broers zeiden toe te helpen, maar in de praktijk was ik degene die er altijd was. Het huishouden deed ik fluitend, aan het verschonen van de luiers van mijn vader – hij was incontinent geworden – raakte ik ook gewend, maar zien hoe mijn ouders veranderden was loodzwaar.

Wurgen

Achteraf begrijp ik niet dat ik het zo lang heb volgehouden. Ruim twee jaar heb ik bijna 24 uur per dag in mijn eentje voor ze gezorgd. Terugkijkend was het puur overleven. Ik kwam alleen nog thuis om te slapen, áls ik al naar huis ging, om de volgende ochtend weer bij ze op de stoep te staan. Als ik hun huis binnenstapte, was ik doodsbang dat mijn vader mijn moeder die nacht iets had aangedaan. Zijn agressie richtte zich vooral op haar. Hij kon het niet verdragen als hij haar even niet in het zicht had. Voordat mijn vader alzheimer kreeg, was hij een zachtaardige en liefdevolle man, maar hij werd heel gewelddadig. Met mijn moeder heb ik talloze keren bij de huisarts gezeten: met ernstige kneuzingen, een veel te hoge bloeddruk en hartkloppingen van de stress door de angst voor haar man. Het was afschuwelijk.

null Beeld

Als ik denk aan de talloze keren dat mijn vader mijn moeder probeerde te wurgen waar ik bij was, krijg ik meteen hoofdpijn en word ik emotioneel. Het was zo angstaanjagend. Mijn vingers kregen zijn sterke handen niet los. Het enige wat hielp was hem een harde duw geven zodat hij viel en wel moest loslaten. Toen hij op de grond lag, begon hij te jammeren en te huilen: ‘Mama, mama, ze slaan me.’ Dan werd hij weer het kind dat hij ooit was. Mijn moeder wilde alleen maar dood. Ik leefde in een hel. Maar de zorg voor hen aan anderen overlaten – dat kon toch niet?

Geen tijd meer

Ook mijn man raakte er steeds meer bij betrokken. Ik had mijn werk al moeten opgeven en nu was ook hij gestopt met het runnen van ons café-restaurant. Mijn broertjes kwamen na hun werk ook weleens langs, maar het meeste bleef op mijn schouders terechtkomen. Ik heb twee volwassen kinderen en ben oma, maar ik merkte dat de band met mijn kleinkinderen steeds minder goed werd – ik had simpelweg geen tijd meer voor ze. Dat deed pijn. Mijn dochter zei steeds dat ik aan mezelf moest denken, maar ik wist niet hoe.
Mijn moeder was intussen ook steeds vergeet­achtiger geworden en werd stiller en stiller. Dat vergeetachtige begon na haar knie­operatie, dus ik dacht in eerste instantie dat het aan de narcose lag. Maar in 2019 kreeg ook zij de diagnose alzheimer. Omgaan met de agressie van mijn vader putte me uit. Het ging helemaal niet goed met me. Ik weet niet of ik een depressie of een burn-out had, volgens mij alles tegelijk. Ik voelde me ellendig, kon nergens meer van genieten. Maar praten erover deed ik niet, voor mijn gevoel had dat geen zin. Als ik tegen Turkse kennissen zei hoe slecht mijn vader eraan toe was, kreeg ik terug: ‘Ik zag hem laatst nog en hij ziet er heel goed uit.’ Alsof mijn woorden er toch niet toe deden. Ik was doodmoe van het moeten bewijzen hoe slecht het eigenlijk ging.

Enorm taboe

In de Turkse cultuur is het not done om je ouders naar een verpleeghuis te brengen. Er rust een enorm taboe op. Het duurde heel lang voor ik er überhaupt over na durfde te denken om mijn vader ernaartoe te brengen. Maar ik kón niet meer, was helemaal op. En het leek een kwestie van tijd voordat hij mijn moeder iets aan zou doen. Meestal kwam zijn agressie in golven. Dan was hij drie of vier dagen gewelddadig en daarna zakte het weer. Maar in het begin van 2020 hield zijn agressie aan, wel zes weken. Ik verstopte alle messen in huis, omdat mijn moeder eens had gedreigd zichzelf ermee van het leven te beroven.

null Beeld

Dat was het moment dat ik besefte dat het zo echt niet langer kon. Samen met mijn zus en broers besloot ik dat het ’t beste zou zijn als mijn vader naar een verpleeghuis ging. Turkse familie en kennissen vonden het belachelijk, alsof we hem naar de gevangenis brachten. Ze wilden ook niet op bezoek gaan. Als hij in het ziekenhuis had gelegen, weet ik zeker dat ze hadden staan dringen aan zijn bed, maar het verpleeghuis… nee, daar konden ze absoluut niet gezien worden. Mijn vader zelf besefte niet goed waar hij heen ging, een revalidatiecentrum hadden we hem verteld. Ik kon merken dat mijn moeder opgelucht was. We hoopten dat ze zou opleven en minder last van de alzheimer zou krijgen, maar dat gebeurde niet.

In de war

Je zou misschien denken dat ik zelf ook opgelucht was, maar eigenlijk stortte ik toen pas echt in. Dat kwam ook doordat mijn vader op 16 maart 2020 werd opgenomen in het verpleeghuis, helemaal aan het begin van de coronacrisis. Niemand mocht naar binnen. Ik vond het verschrikkelijk, hoe kon ik hem zo achterlaten, bang en in de war? Als ik even niet bij mijn moeder was, lag ik in mijn bed alleen maar te huilen. Ik was zo ontzettend moe van alles en voelde me heel schuldig.
Inmiddels ben ik erg blij met die beslissing van destijds. Ik ben nog steeds veel bezig met mijn ouders, maar er is meer rust. Mijn moeder woont nog thuis en ik ben degene die voor haar zorgt, maar ze gaat nu twee dagen in de week naar de dagbesteding én mijn zus en broers gaan uit zichzelf vaker langs. Het gaat beter met haar nu ze niet meer bang voor mijn vader hoeft te zijn, maar ze is erg stil en teruggetrokken. Mijn vader haal ik een paar keer per week op uit het verpleeghuis – ik ben de enige die hij nog herkent. Dan neem ik hem mee naar mijn huis of we gaan er samen op uit, de natuur in. Waar hij ook van geniet, is het buurthuis waar Turkse mannen samenkomen. Ik zie dat hij opleeft als hij mensen ziet die op hem lijken. Want in het verpleeghuis zijn alleen autochtone Nederlanders. Zij spreken zijn taal niet, kennen de liedjes uit zijn jeugd niet. Ik zou wensen dat er meer mensen met een Turkse of een migratieachtergrond in de zorg wonen en werken. Dat is zo belangrijk voor mensen zoals mijn vader, ik weet zeker dat hij zich dan minder alleen zou voelen.

Zwijgcultuur

Achteraf heb ik veel te lang gezwegen. Had ik maar eerder aan anderen durven toegeven dat ik het zwaar had. Ik ben opgegroeid in een zwijgcultuur, over moeilijke dingen wordt niet gepraat. Maar pas toen ik zelf ging praten, zijn er dingen veranderd. Vooral het personeel in het verpleeghuis heeft me geholpen, door hen ben ik onder meer doorverwezen naar een maatschappelijk werker. Ik vind het nog steeds lastig om tijd voor mezelf vrij te maken, maar doe het steeds vaker. Dan ga ik schrijven, gedichten voornamelijk. Dat geeft me enorme rust, dan bevind ik me in een andere dimensie. Ik heb ook een biografie van mijn ouders geschreven, maar die kan ik niet teruglezen. Dan voel ik weer die beklemming van het 24/7 voor ze zorgen. Hoe heb ik dat kunnen volhouden? Waarom heb ik mezelf zo laten lijden?

null Beeld Petronellanitta
Beeld Petronellanitta

Wat wel mooi is, is dat meer Turkse mensen in mijn omgeving een van hun ouders nu naar een verpleeghuis hebben gebracht. Door mij en mijn vader hebben ze gezien dat het helemaal zo slecht nog niet is. Ze zien dat hij er niet wegkwijnt, dat ik nog steeds dagelijks betrokken ben. Soms zeg ik tegen mijn kinderen: ‘Als ik later oud ben en niet meer voor mezelf kan zorgen, breng me dan alsjeblieft naar een verpleeghuis.’ Ik wil hen niet aandoen wat ik zelf heb meegemaakt. Inmiddels kan ik zelfs weer genieten van mijn ouders, daar ben ik heel dankbaar voor. Of mijn ouders mij ook dankbaar zijn, durf ik niet te zeggen. Als mijn vader hardop bidt, noemt hij wel mijn naam. Maar tegen mezelf kan ik eindelijk zeggen: ‘Ik heb het goed gedaan.’”

Emine is te zien in de documentaire Ik zie jou over Zwolse mantelzorgers met een migratieachtergrond: zwolledoet.nl/ikziejou

  • PS. Emine’s vader is inmiddels overleden. Lees hoe het nu met haar gaat op libelle.nl/emine

Styling: Maartje Bodt en Alana Lievens | Haar en make-up: Wilma Scholte | M.m.v. Colourful Rebel (pak), Essentiel (bloes), Steve Madden (pumps), ZwolleDoet!

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden