PREMIUMMarijn verloor haar beste vriendin aan kanker

“Als zij het te kwaad kreeg, zat ik ook vaak te huilen”

null Beeld Bart Brussee
Beeld Bart Brussee

Als haar beste vriendin overlijdt, erft documentairemaker Marijn Frank (39) haar hardloopspullen. Hoewel ze niets heeft met hardlopen, schrijft ze zich in voor een marathon. “Mijn trainingsschema gaf me houvast in die eerste, chaotische periode zonder Annemarie.”

Lisanne van SadelhoffBart Brussee

“Annemarie was mijn back-up. Mijn baken. Als ik het allemaal niet meer wist, was zij er. Dat gaf me een veilig gevoel. We leerden elkaar kennen op de middelbare school, we hadden hetzelfde vriendinnengroepje. Pas toen we allebei in Amsterdam gingen wonen en studeren, werden we heel hecht. Zij deed psychologie, ik begon aan de Filmacademie. We aten vaak samen, hingen op de bank series te kijken, Gilmore Girls was haar favoriet, we konden uren ouwehoeren. Eigenlijk waren we tegenpolen. Ik had een grote bek, zij was bedeesder, rustiger, een kat-uit-de-boom-kijker. Ik experimenteerde veel met jongens en drugs, zij niet. Maar we vonden elkaar wel. Ik hield van haar echtheid, ze had iets oprechts, een interessante blik op dingen. Ze oordeelde nooit, was intelligent, veel slimmer dan ik, ze kon me anders naar bepaalde situaties laten kijken. Dat vond ik zo waardevol. We spraken over liefdesperikelen, onze studies, maar ook over onze worstelingen met familie. Ik maakte in die tijd mijn eerste persoonlijke documentaire over mijn overleden vader met wie ik een moeizame band had.”

null Beeld

Allebei moeder

“We hadden allebei een relatie en zij werd op een gegeven moment zwanger. Niet gepland, wel heel gewenst. Ik wist het nog eerder dan haar vriend. Ik weet nog dat ik voelde: nu moet ik ook een baby. Want ik zag om me heen vaak een splitsing ontstaan tussen vriendinnen met en zonder kind en wilde niet dat dat ons zou overkomen. We werden dus zo’n beetje tegelijk moeder. Annemarie was heel zen met haar dochtertje Anna, zo mooi om te zien. Ze was altijd best een piekeraar, een worstelaar, ze kende depressieve periodes. Maar de afgelopen twee jaar ging het goed, ook omdat ze het hardlopen had ontdekt. Ik begreep niet wat ze daar nou zo leuk aan vond, maar het hielp haar. En met haar dochtertje was ze in haar element. We hadden het ook allebei lastig met voedingen, slapeloze nachten, aan huis gekluisterd zijn. Ik kon op een vrije dag soms best opzien tegen een hele dag met mijn baby, poeh, hoe moest ik al die uren doorkomen? Maar we deden het vaak met z’n tweetjes, we woonden tien minuten fietsen van elkaar vandaan. Als we samen waren, was het vooral heel gezellig. Dat onze dochters met elkaar opgroeiden, bracht ons nog dichter bij elkaar. Pas later besefte ik dat het best uniek is om een vriendin te hebben die zo aanwezig is in je leven.”

null Beeld

Kaartje met drol

“Daarom sloeg het ook zo’n ongelooflijk gat toen ze er niet meer was. Annemarie was 35 toen ze een knobbeltje voelde in haar nek. Ze was al een paar keer naar de huisarts geweest maar, en dat vind ik het onverteerbare aan het hele verhaal, die stuurde haar elke keer weg. Tot ze na een paar maanden vage klachten kreeg en dacht: dit is echt niet goed. Ze vroeg zelf een echo aan in het ziekenhuis. Het slechte nieuws kwam geleidelijk. Eerst hoorden we: kanker. Daarna hoorden we: kwaadaardig. Een uitzaaiing. De primaire tumor bleek in haar tong te zitten. Annemarie moest een heftige operatie ondergaan om de tumor en klieren weg te halen, waarna ze een tijd niet zou kunnen praten en verlamd kon raken aan de rechterkant van haar gezicht. Voor die ziekenhuistijd maakten we kaartjes met teksten waarmee ze kon communiceren met ons en de verpleegkundigen. ‘Ik ben moe’, ‘Ik heb dorst’, ‘Ik ben bang’, ‘Ik moet poepen’. Toen ik dat laatste kaartje maakte, begon Annemarie hard te lachen. ‘Teken je er ook een drol bij?’ Dat laat zien hoe sterk ze was, en hoe grappig. Ze wilde het voor ons allemaal gemakkelijker maken. Lichter.”

null Beeld

Vastpakken

“Ik denk dat dat een van de redenen was waarom ze het een goed idee vond dat ik een film zou maken. Omdat ik documentaires maak en omdat Annemarie wist dat ik pas grip krijg op pijnlijke dingen als ik ze door een lens zie. Maar ze deed het ook, en vooral, voor haar dochtertje. Anna was zes jaar toen Annemarie de diagnose kreeg. ‘Pas zes’, zei Annemarie een keer in de camera, tijdens een van de gesprekken die we voerden. De opnames maakten we in de slaapkamer en ze sprak daarbij ook direct tegen Anna. Ze vertelde over haar zwangerschap, over haar ziekte, dat ze deze beelden liet maken omdat ze misschien wel dood zou gaan, dat ze niet kon geloven dat ze dood zou gaan. Soms liet ik stiltes vallen of stelde ik juist vragen zoals ‘Waar denk je nu aan?’, want dat is mijn vak. Aan de andere kant was het ook en vooral mijn beste vriendin die daar zat. Dus als zij het te kwaad kreeg, zat ik ook vaak te huilen. Dan kon ik niets anders doen dan haar vastpakken. Ik filmde die gesprekken samen met mijn man Victor Horstink, die cameraman is. Soms denk ik: misschien hadden Annemarie en ik dit allebei nodig, dit project, om over de dood te spreken. Want op een gegeven moment bleek dat ze uitzaaiingen in haar longen had. Het was twijfelachtig of ze de zevende verjaardag van Anna zou halen. In de film zie je ze op het kerkhof lopen, Annemarie, haar man en Anna, om te kijken wat voor een steen ze zou willen. ‘Ben je er nog als je jarig bent?’, vroeg Anna. Annemarie wist het niet. Ze werd snel zwakker, dunner, vermoeider, bleker. Maar ze was zo moedig. Ze koos uiteindelijk voor euthanasie, autonoom als ze was.”

Kort lontje

“Het eerste jaar na haar dood was ik lamgeslagen. Ik was de vreugde kwijt, kon niet meer genieten. Annemarie had me haar hardloopspullen en sporthorloge nagelaten. Nu denk ik: ze gaf me de tools zodat ik het zonder haar zou redden. Ik heb dat eerste jaar veel paniek gevoeld, alsof ik niet meer kon ademhalen, omdat ik alleen maar dacht: mijn leven klopt niet meer. Ik had een kort lontje, ook naar mijn kinderen en man. Soms linkte ik dat gevoel niet eens aan de dood van Annemarie. Dat gebeurde pas later, toen ik in therapie ging. Zij en ik waren elkaars zelfgekozen familie. Toen de documentaire over Annemarie af was, bekeek ik die met mijn en haar dierbaren. Er kwamen best wat mensen naar me toe die zeiden: ‘Ik wist niet dat je je zo rot hebt gevoeld.’ Mensen snappen vaak niet dat de dood van een vriend of vriendin net zo hard kan aankomen als die van een partner of familielid.
Hardlopen was een laatste strohalm. Ik had gezien hoe het Annemarie door moeilijke periodes hielp, dus ik benaderde Hesdy Lonwijk die ik kende van de Filmacademie en die ook hardlooptrainer is. Ik, die nog geen vijf kilometer achter elkaar kon lopen, schreef me in voor de marathon van Berlijn van 2021. Het was zwaar. Saai. Een struggle. Maandenlang ging ik naar elke training met lood in mijn schoenen, de zin ontbrak me volledig. Maar elke keer kwam ik iets opgewekter terug.”

null Beeld

Opladen

“Rouw is geen lineair proces maar eerder totale chaos, dat is ook wat ik met mijn documentaire wil laten zien. Ik kon me twee weken lang goed voelen en dan twee weken helemaal niet. Soms werd ik er wanhopig van. Komt hier ooit een einde aan? Het hardloopschema, waarop voor een heel jaar vaststond wanneer ik hoeveel kilometer liep en waarop ik trainingen kon wegkruisen, werd mijn houvast. En mijn trainer is een zonnig, energiek persoon. Zo iemand had ik nodig.
Mijn loopjes werden steeds langer. Vijf kilometer, zeven, twaalf, achttien, vijfentwintig. Al rennend, het zonnetje op mijn gezicht of juist door weer en wind, begon ik langzaam te begrijpen wat Annemarie hier zo fijn aan vond. Het was ontladen. Het was opladen. Tegelijkertijd had het ook iets eenzaams: al die kilometers was ik alleen, mijn waterfles op mijn rug, mijn gedachten in mijn hoofd. Dan dacht ik eraan dat Annemarie haar kind en man had moeten achterlaten, hoe het laatste stukje van haar leven was geweest. Tijdens het lopen had ik weleens een paniekaanval, heel naar. Dan moest ik stoppen. Maar ik leerde: ook een training met een paniekaanval is een training, een stapje naar die marathon. Mijn trainer Hesdy zei: ‘Met alléén hardlopen los je je probleem niet op, dan staat het gewoon op je te wachten bij de finish.’ Dat was wijs. Met mediteren en therapie kreeg ik mijn ademhaling, gedachten en verdriet beter onder controle.”

null Beeld

Levende herinnering

“Ineens was het zover: 42 kilometer dwars door Berlijn. Het was warm die dag, dus zwaar, maar het was ook een feestje. Al die mensen langs de kant die jou niet kennen, maar je wel aanmoedigen en je naam roepen omdat die op je T-shirt staat. Het was prachtig om door de stad te lopen. Mijn man filmde, Hesdy rende naast me. Er kwamen mensen kotsend en kruipend over de finish, maar mij ging de marathon best goed af. Er was ontlading toen ik finishte: ik had het gewoon gehááld! Hier had ik het voor gedaan, het was elke kilometer waard geweest.
Hardlopen heeft me, samen met mijn dierbaren, door de eerste periode zonder Annemarie gesleept. Ik heb de vreugde teruggevonden, ben niet meer continu down, kan weer lachen, genieten van vrienden, familie, mijn kinderen. Ik vind het weer leuk om te werken en ik loop nog steeds drie keer in de week hard. Annemaries man spreek ik veel en Anna komt elke week bij ons over de vloer. Ze is nu tien jaar. Ze heeft moeilijke periodes gehad, maar nu gaat het goed met haar. Ik geniet ervan om met haar over haar moeder te praten. Het is niet moeilijk om de herinnering aan Annemarie levend te houden. Het maken van de documentaire was een manier om haar dichtbij te houden, maar ook nu die af is, is ze er nog gewoon. Ik mis haar nog steeds, ik zou er heel wat voor over hebben om even met haar te kunnen praten. Ik denk ook nog steeds aan de verdrietige dingen, maar ook aan de fijne, de goede gesprekken, alles wat we deelden, de lol die we hadden. Ze had een goede, aanstekelijke lach – in mijn hoofd hoor ik haar soms nog steeds.”

De documentaire Overgave is op 17 oktober om 20.25 uur te zien bij de NTR op NPO2.

Over Marijn

Marijn Frank (1982) is presentator en documentairemaker, bekend van onder meer het tv-programma Keuringsdienst van Waarde. Met haar man Victor heeft ze twee kinderen: Sally en Robby.

Styling: Inge holkenborg. | Haar & Make Up: Wilma scholte. | M.m.v.: Another label (broek en schoenen), Zara (top)

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden