PREMIUMerfenisgedoe in samengestelde gezinnen

“Hij voelde als mijn eigen vader, maar ik kreeg niets”

null Beeld Stocksy
Beeld Stocksy

Soms kan een erfenis voor aardig wat ellende zorgen. Al helemaal bij samengestelde gezinnen. Hoe voorkom je vervelend gedoe in verdrietige tijden? Nalatenschapsspecialist Ubbo Boellaard geeft advies.

Christien JansenStocksy

Geld en emoties: dat zijn misschien wel de twee belangrijkste ingrediënten voor een explosieve cocktail. Geen wonder dus dat de verdeling van de nalatenschap niet altijd even soepel verloopt, laat staan als het gaat om een samengesteld gezin. Wie veel afweet van erfenissen is nalatenschapsspecialist Ubbo Boellaard: “Over het algemeen weten mensen niet veel af van erfrecht. Daar komt bij dat een erfenis, geld en goederen staan voor emotie. Een veel voorkomende reden voor ruzie bij de verdeling is dat een kind het gevoel heeft achtergesteld te worden. Dat een broer of zus wordt voorgetrokken. Dat gevoel kan dan tot uiting komen bij het verdelen van kostbare goederen, maar net zo goed bij een beeldje van de Xenos.” Aan de hand van een aantal voorbeelden van lezeressen laat Boellaard zien wat eventuele achterliggende gedachten zijn, hoe dingen anders aangepakt hadden kunnen worden en wat de wet dicteert. Boellaard: “Mensen onderschatten vaak hoe complex het is om erfenissen af te wikkelen.”

null Beeld

Henriëtte (59): “Vorig jaar overleed mijn stiefvader na een huwelijk van vijfentwintig jaar met mijn moeder. Ze hadden beiden twee kinderen. Omdat mijn moeder ernstig ziek was vanwege corona, regelde mijn stiefvaders oudste zoon de uitvaart. Hoewel mijn moeder aangesteld was als executeur, wierp hij zich op om alle zaken te regelen. Mijn moeder was erg in de war na het overlijden van haar man en stond dat toe. Daarna zijn er nare dingen gebeurd en heeft de stiefzoon diverse rechtszaken ­aangespannen, die nog steeds lopen. Zo akelig, helemaal als je bedenkt dat we al die jaren verjaardagen met elkaar vierden, bij elkaar over de vloer kwamen. Wat mijn moeder misschien wel het ergste vindt, is dat ze de as van haar man niet heeft. Die heeft zijn zoon zich toegeëigend.”
Boellaard: “Ook hier spelen ­allerlei emoties en helaas geeft het achterlaten van een testament niet altijd garantie dat er geen onenigheid komt. Overigens is het wel zo dat de persoon die opdracht geeft voor de crematie, degene is die ­beslist wat er met de as gebeurt. Hij of zij is wel gebonden aan de wens van de ­overledene, bijvoorbeeld via een codicil of een testament. Dat is vastgelegd in de Wet op de lijkbezorging, iets wat niet iedereen weet.”

null Beeld

Lieke (29): “Na de vechtscheiding van mijn ouders kreeg mijn vader een nieuwe vriendin: een vrouw met twee dochters in dezelfde leeftijd als mijn broer en ik. Hij verhuisde naar de andere kant van het land en we zagen hem, in tegenstelling tot zijn stiefdochters, weinig. Ineens werd mijn vader ernstig ziek en stierf zes weken na de diagnose. Veel te jong. Hij had wel een testament gemaakt waaruit bleek dat zijn nalatenschap in gelijke delen werd verdeeld tussen zijn nieuwe vriendin, zijn stiefkinderen en mijn broer en mij. Het voelt vreselijk om geld waar wij gevoelsmatig recht op hebben, te moeten delen met mensen die we alleen maar van gezicht kennen.”
Boellaard: “Als het over erven gaat, kun je hopen op iets, maar je hebt er geen recht op, met uitzondering van de legitieme portie. Daar heb je altijd recht op, ook als je onterfd bent. De vader heeft gekozen. Met een testament zegt hij: ‘Dit is mijn laatste wens.’ En ja, dat kan dan heel anders zijn dan wat een nabestaande wil. Je kunt er boos over zijn, je kunt ervan balen, maar je kunt niet anders dan die wens respecteren. Wel was het fijner geweest als de vader vooraf aan zijn kinderen had verteld wat hij ging doen. Scheiden is pijnlijk voor kinderen, daarom is praten zo belangrijk.
Overigens betalen de stiefkinderen hetzelfde erfbelastingtarief over de erfenis als de eigen kinderen. Voor de eerste ­tariefgroep echtgenoten en kinderen is dat tien procent over ongeveer de eerste honderddertigduizend euro en twintig procent over het meerdere. Overigens is er een vrijstelling voor de partner over de eerste zeshonderdtachtigduizend euro, en voor de kinderen over ongeveer de eerste twintigduizend euro.”

null Beeld

Marieke (49): “Na mijn moeders overlijden – mijn broer en ik waren toen het huis al uit – hertrouwde mijn vader in gemeenschap van goederen met een gescheiden vrouw met twee dochters. Vorig jaar overleed mijn vader totaal onverwacht. Hoewel hij zeer vermogend was, had hij geen testament en is een groot deel van de erfenis naar onze stiefmoeder gegaan. Dat mijn slimme vader niets had geregeld, vinden we onbegrijpelijk. Als zijn weduwe geen testament laat opstellen waarin wij worden opgenomen, erven onze stiefzussen automatisch alles van hun ­moeder die dus riant van onze vader heeft geërfd, en wij niets. Dat voelt ­behoorlijk oneerlijk.”
Boellaard: “Dat vader ervoor koos om in gemeenschap van goederen te hertrouwen, heeft er inderdaad voor gezorgd dat het erfdeel van zijn kinderen minder groot is. Als dat zijn bedoeling was, is dat zijn goed recht. Zo niet, dan had hij dit kunnen voorkomen door een testament op te stellen. Nu dat niet zo is, werkt het erfrecht simpel gezegd als volgt: voor het gemak doe ik alsof het vermogen van de vader honderdtwintig euro bedroeg. Van deze honderdtwintig euro is zestig euro automatisch van zijn echtgenote, ze zijn per slot van rekening in gemeenschap van goederen getrouwd. De nalatenschap van de vader is dus zestig euro, die volgens de wet vererft naar de partner en de eigen kinderen: ieder van hen erft dus twintig euro. Was dat tegen de wens van de vader, dan had hij ervoor kunnen kiezen om in zijn testament zijn twee kinderen als enig erfgenaam aan te wijzen. In dat geval zou ieder kind dertig euro hebben geërfd in plaats van de twintig euro die zij nu krijgen. Een substantieel verschil.”

null Beeld

De legitieme portie uitgelegd

Boellaard: “Kinderen kunnen onterfd worden, maar dan nog hebben zij volgens de wet een legitieme portie waarop aanspraak gemaakt kan worden. Ik leg het uit aan de hand van een man en vrouw die getrouwd zijn en twee kinderen hebben. De vrouw sterft, er is geen testament en haar nalatenschap is honderdtwintig euro. Die wordt dan door drie gedeeld, een derde deel voor ieder kind en de echtgenoot. Als de kinderen niet onterfd zouden zijn, zouden zij elk veertig euro krijgen. Ze zijn echter wel onterfd, dan hebben ze recht op de helft van die veertig euro: dat is de legitieme portie. Overigens moet de aanspraak daarop binnen vijf jaar na overlijden worden ingediend bij de rechtbank.”

null Beeld

Jolien (42): “Na de scheiding van mijn moeder zagen mijn zus en ik mijn vader om het weekend. Al vrij snel hertrouwde hij met een weduwe die een zoontje had. Toen mijn vader overleed, bleek dat hij de waardevolle Friese staartklok aan zijn stiefzoon had nagelaten. We waren daar zo verdrietig en boos om. Die klok had voor mijn zus en mij emotionele waarde. Waarom heeft hij die klok, die ruim zestigduizend euro waard is, niet aan mijn zus en mij nagelaten?”
Boellaard: “Hier draait het in eerste instantie om emoties: hield onze vader meer van zijn stiefzoon? De zussen zijn niet met hun stiefbroer opgegroeid, hebben niet echt een band met hem, maar hun vader zag hem waarschijnlijk als zijn eigen kind. Misschien stonden ze vaak samen naar de klok te kijken, die elk uur zo mooi sloeg. Het zou dus kunnen dat hun vader die klok aan zijn stiefzoon naliet vanwege die herinnering. In dit geval gaat het om een kostbaar erfstuk, maar bij een goedkoper item kunnen die gevoelens precies hetzelfde zijn. Alleen is er bij samengestelde gezinnen vaak meer onbegrip omdat de afstand tussen de ‘eigen’ en stiefkinderen veel groter is. Daarom zou het fijner zijn geweest als de vader toen hij nog leefde aan zijn dochters zou hebben verteld wat hij van plan was met de klok. En vooral ook wat de achterliggende reden was.”

Tip 1

Praat erover
Boellaard: “Praat met iemand met verstand van zaken over de wensen van je testament en vertel eventuele kinderen wat je van plan bent. Niet voor goedkeuring, die ben je niet verschuldigd, maar om boosheid later te voorkomen. Ga je toestemming aan nabestaanden vragen, dan kom je er nooit uit. Het is best simpel: de spullen en het geld, dat is van de erflater en die beslist erover. Uitleg helpt wel, en besef dat de kinderen na een overlijden niets meer kunnen vragen.”

Tip 2

Wacht niet met dat testament
Boellaard: “Regel dat testament. Die laatste dag kan op oudere, maar ook al op jonge leeftijd komen en je weet nooit wanneer die dag aanbreekt. Een testament geeft duidelijkheid. Voor degenen die achterblijven is het fijn dat de dingen goed geregeld zijn.

Tip 3

Goede doelen
Boellaard: “Geld nalaten aan een goed doel? In dat geval is het voor de executeur wel zo eenvoudig als er een vast bedrag aan het goede doel wordt nagelaten. Dan is er geen discussie tussen de erfgenamen en het goede doel over hoe groot het erfdeel is.”

null Beeld

Ingrid (45): “Mijn vader stierf toen ik vijf was waarna mijn moeder hertrouwde met een oudere weduwnaar met drie kinderen. Mijn stiefvader voelde als een eigen vader en toen hij overleed, was ik daar heel verdrietig om. Mijn moeder kreeg het vruchtgebruik van het huis en alle persoonlijke spullen gingen naar zijn eigen kinderen. Dat begreep ik, maar ik had het zo fijn gevonden als hij me íets had nagelaten. Nu lijkt het alsof ik totaal niet belangrijk voor hem was.”
Boellaard: “Als deze meneer bij mij zijn wensen had besproken, zou ik geïnformeerd hebben of hij zeker wist dat hij niets na zou willen laten aan zijn stiefkind, in de vorm van geld of goed. Hij had bijvoorbeeld aan zijn kinderen kunnen vragen of zij een lijst wilden opstellen met de dingen waaraan zij gehecht waren. Dan had hij zonder problemen iets wat niet op die lijst stond aan zijn stiefkind kunnen nalaten. Dan had hij kunnen laten zien: ook jij bent belangrijk voor me. Een testament is de laatste mogelijkheid om iets tegen iemand te zeggen. En dat heeft impact op mensen.”

Meer lezen

  • Daphne Riksen, Hoe overleef ik de erfenis - een praktisch boek vol tips en ervaringen (Bruna, 2007)
  • Else-Marie van den Eerenbeemt, Wie krijgt de gouden armband van moeder? Iedere familie heeft een erfenisverhaal (Prometheus, 2018)
  • Paul de Beer Jelle van der Meer, Voor wie is de erfenis? Over vrijheid, gelijkheid en familiegevoel (Uitgeverij van Gennep, 2018)
  • Marijke Wijnhoven, Het ABC van erven en nalaten - praktisch boek over alle aspecten van een erfenis (Uitgeverij Elmar, 2016)

Met dank aan: Ubbo Boellaard, denalatenschapsspecialist.nl

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden