PREMIUMis dit alles?

Zo geef je meer betekenis aan je leven

null Beeld stocksy
Beeld stocksy

Actievoeren voor het klimaat, vrijwilligerswerk doen of naar de kerk gaan, er zijn allerlei manieren om een diepere betekenis te geven aan je leven. Maar hoe weet je wat goed is voor jóu?

Catelijne Elzesstocksy

‘Wat zou het fijn zijn als ik een geloof had’, dacht Debby Wezelenburg (53) toen ze negen jaar geleden de diagnose borstkanker kreeg. Met zingeving was Debby tot dat moment niet veel bezig. Ze was druk met haar werk, gezin en sociale leven. “Dat het ­leven niet maakbaar is, leerde ik al toen ik mijn broer op jonge leeftijd verloor. Maar toen ik ziek werd, kwam die ratrace waar ik in zat plotseling tot stilstand. Opeens had ik de tijd om uit te ­zoomen en dieper na te denken over hoe ik mijn leven ­wilde leven. Het leek me toen best prettig om in een god te geloven.”

Waardevol

Het was dit jaar uitgebreid in het nieuws: Nederland telt voor het eerst meer ongelovigen dan gelovigen. 51 procent van de Nederlanders zegt in het onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) zichzelf als niet-gelovig te zien. Dat is bijna een verdubbeling ten opzichte van de eerste peilingen halverwege de jaren zestig.
Gelovigen halen vaak een gevoel van zingeving en betekenis uit hun religie, maar kun je dat ook vinden als je niet gelooft in een god en hiernamaals? Volgens het SCP ervaren niet-gelovigen minder vaak zingeving dan traditioneel gelovigen, maar is dat voor velen van hen geen probleem. Zij vinden niet dat het leven zin heeft, maar ze hébben het wel naar hun zin. Andere atheïsten of agnosten* zijn juist wél op zoek naar zingeving. De jonge Finse filosoof Frank Martela schrijft in zijn boek Een prachtig leven. Hoe vind je zin in je bestaan?

null Beeld

dat ieder mens hier op een bepaald moment in zijn leven naar op zoek gaat. ‘Als menselijke wezens hunkeren we naar een leven dat ertoe doet, dat waardevol is en betekenis heeft’, schrijft hij.

De Vlaamse psycholoog Dirk De Wachter is het met Martela eens. Op de vraag of het leven zin heeft, antwoordt hij in een interview: ‘Ik denk dat het leven geen a priori zin heeft, dat er niets vooraf ­gegeven is. Maar daardoor is het de opdracht van de mens om zin te maken. […] We kunnen niet ­leven zonder zin.’

Rituelen

Sinds het aantal gelovigen in Nederland afneemt, ontstaan steeds meer initiatieven die de ervaring van het naar de kerk gaan proberen te evenaren. Zogenoemde ‘diensten zonder religie’. Harm-Jan Dijk begon bijvoorbeeld samen met Rik Zweers met de PopUpKerk Zwolle, een plek waar het niet belangrijk is of en wat je gelooft. Dijk is religieus opgevoed, studeerde theologie, kreeg twijfels bij het geloof, maar kon daar niet mee terecht in de kerk. Hij wilde zich wel blijven bezighouden met zingeving en het goede doen, maar dan zonder het religieuze stuk. Dijk: “Ik wilde een plek ­creëren waar je anderen kunt ontmoeten om met de grote vragen van het leven bezig te zijn. Eens in de twee weken houden we een bijeen­komst. Vaak gebruiken we daar een religieuze tekst bij, soms joods, soms ­islamitisch, soms christelijk. We werken met rituelen, zoals het breken van brood en drinken van wijn. We doen ook elke keer een experiment. Zo hebben we een keer borden tegen de muur gesmeten om onze verloren hoop op iets te uiten. Zo had ik een bord beschreven met de hoop om ooit nog een geordend en gestructureerd leven te krijgen. Ik heb ADHD en dat zorgt ervoor dat ik veel dingen kan die ­anderen niet kunnen, maar een geordend en gestructureerd leven leiden lukt me niet. Dat streven loslaten gaf een groot ­gevoel van ruimte, vrijheid en opluchting.”

null Beeld

Elke dienst komen zo’n tien tot vijftien mensen bij elkaar. Marijke Brouwer (33) is een van de bezoekers. Ze groeide op in een evangelische gemeente en ging elke week naar de kerk, maar dat veranderde toen de pandemie toesloeg. “Alle diensten moesten digitaal. Eerst zaten mijn man en ik nog trouw te kijken, daarna luisterden we met een half oor en op een gegeven moment besloten we dat we op zondagochtend ook andere dingen konden doen”, vertelt ze. Toen de kerk eindelijk weer openging, waren haar vrienden blij, maar Marijke en haar man deelden dat gevoel niet. “Opeens dacht ik: wat doe ik hier? Wat wordt er eigenlijk precies gezegd en gezongen? Sta ik daar

null Beeld

PopUpKerk

Op verschillende locaties in het land worden PopUp-diensten georganiseerd.
popupkerk.nl

Diensten zonder God

Zangeres en theatermaker Ricky Koole organiseert vier keer per jaar een ‘dienst zonder God’ in de Rode Hoed in Amsterdam.

Sunday Assembly

Deze wereldwijde, niet-religieuze community is opgericht door twee Britse comedians onder het motto ‘leef beter, help vaker en verwonder je meer’. Zij organiseren onder andere in Utrecht en Amsterdam diensten vol popmuziek, gedichten en inspirerende sprekers.
sundayassembly.com

De rol van werk

Het SCP signaleert dat zelf betekenis geven aan het leven soms veel stress kan opleve­ren. Onderzoeker Willem Huijnk: “Als het niet lukt om zin te vinden buiten religie, kan dat leiden tot een gevoel van zinloosheid. Waar doen we het eigenlijk voor? Daar kun je somber of zelfs depressief van worden. Doordat we zingeving niet meer van hogerhand krijgen aangereikt, komt de nadruk meer te liggen op individuele prestaties. Mensen gaan steeds meer betekenis zoeken in en waarde hechten aan hun werk. Maar dat kan ook een keerzijde hebben. Want wat gebeurt er als er problemen ontstaan op het werk of als we worden ontslagen? Te veel focus op werk kan zo leiden tot stress en psychologische problemen.”

wel achter? We besloten niet zozeer het geloof vaarwel te zeggen, maar wel om de kerk en de regels los te laten.” Nadat Marijke en haar man zich uitschreven bij de kerk, deden ze een tijdje ‘niets’, maar dat voelde ook niet goed. “Ik vind het fijn om ­uitgedaagd te worden om over de ­diepere dingen in het leven na te denken. Dat kan in de PopUpKerk waar je actief wordt ­uitgenodigd een gesprek te voeren en het persoonlijk te maken.”
Het geeft zeker een gevoel van verbinding, vertelt Dijk. “Juist omdat op gevoels­niveau veel wordt gedeeld, maak je snel connectie. En ik krijg altijd weer nieuwe ideeën als we op zondagochtend met een groep mensen een thema behandelen. Of het nu gaat over slimmer mijn afval ­scheiden of om het opzetten van een actie om de vluchtelingen­problematiek onder de aandacht te brengen. We ­willen allemaal het goede doen, ­hebben het ­daarover en daardoor wordt het ­makkelijker om dit ook echt te doen. Dus ja, naar deze plek gaan, vergroot mijn gevoel van zin hebben.”

Thuiskomen

Niet iedereen heeft behoefte om op zoek te gaan naar zingeving via een kerkachtige aangelegenheid. Er zijn ook veel niet-gelovigen die op individuele wijze op zoek gaan naar zingeving. De een zoekt het in (vrijwilligers)werk, de ­ander in zelf­ontwikkeling of spiritualiteit, weer anderen werpen zich op activisme, bijvoorbeeld voor het ­milieu of politieke betrokkenheid. Maar het kan ook zitten in verbinding zoeken met familie en vrienden, een sportteam of de leesclub. Of in iets creëren waar anderen gelukkig van worden, zoals muziek, theater, film, ­beeldende kunst of verhalen. Psychiater en neuroloog Viktor Frankl was van mening dat voor ieder persoon en voor elk moment in het leven een ­andere zin bestaat. Het is dus persoonlijk en kan steeds veranderen. Frankl maakte een beroemde driedeling van dingen waar we zingeving in kunnen vinden; een daad stellen, een (grootse) ervaring ondergaan zoals die van schoonheid of de natuur én op een waardige manier met lijden omgaan. Met dat laatste bedoelt hij dat we een keuze hebben om ons op een bepaalde manier op te stellen als we bijvoorbeeld ziek worden, een dierbare verliezen of veel ellende achter elkaar voor de kiezen krijgen.

null Beeld

Natuurlijk ritme

Debby voelde zich onrustig na haar lange ziekbed. “Ik voelde me niet meer thuis in mijn huis en wilde verhuizen, maar realiseerde me ook dat je dan je hele hebben en houden gewoon met je meeneemt.” Zij en haar man besloten te gaan verbouwen en per toeval stuitte ze op een oproep van de Feng Shui Academy die op zoek was naar een huis voor een afstudeerproject. Het huis werd verbouwd en harmonieus ingericht volgens de eeuwenoude Chinese filosofie. “Op wat in de buiten­wereld gebeurt heb je niet altijd invloed. Maar je huis is van jou, dat kun je invullen zoals jij wil. Dat geeft rust, energie en zorgt ervoor dat je je meer verbonden voelt met anderen.” Inmiddels werkt Debby zelf als feng shui-adviseur. “Ik ontdekte dat het niet alleen over de inrichting van je huis gaat, het gaat ook over leven met het ritme van de natuur en meebewegen met de seizoenen. Zo leef ik in de zomer uitbundiger, om me in de winter wat meer terug te trekken.”

null Beeld

Nieuw jasje

Zingeving: volgens filosoof Frank Martela is het allemaal niet zo ingewikkeld, als je er maar oog voor hebt. ‘Het leven zit vol betekenisvolle momenten. Een goede vriend omhelzen na elkaar lang niet te hebben gezien, een lekkere maaltijd voor je gezin bereiden, samen met collega’s iets presteren, merken dat je vaardiger bent geworden in een ­bepaalde hobby – zoals pianospelen of tekenen – en natuurlijk iemand helpen die in nood verkeert.’ Ga in elk geval niet op zoek naar dé zin van het leven, adviseert hij. ‘Dat bestaat niet. Het gaat erom hoe jíj je bestaan als zinvol kunt ervaren.’ Wanneer heeft het zin wat we doen, doet het ertoe? Als we dat een tijdje elke avond opschrijven, komen we dichter bij onze persoonlijke zingeving en kunnen we proberen meer van dat soort ervaringen of activiteiten in ons leven in te bouwen.
Marijke bleek dat al te doen. Nadat zij en haar man zich uitschreven bij de kerk, stopten ze ook met ­bidden voor het eten. Maar ze misten dat stukje bezinning in hun dagelijks leven. “Nu doen we het weer, maar dan net even anders. Het standaard gebed hebben we losgelaten, maar we houden elkaars handen vast en spreken uit waar we die dag dankbaar voor zijn. Bidden is, zeker met een zoontje van twee, een mooi moment om even samen stil te staan.”

null Beeld
  • Religie voor atheïsten, Alain de Botton
    € 15,- (Atlas Contact)
  • Bijbel voor ongelovigen, Guus Kuijer
    € 37,50 (Athenaeum)
  • Van dit boek krijg je nog meer zin in het leven, Catelijne Elzes
    € 18,50 (Kosmos)

* Atheïsten zijn mensen die het bestaan van een god ontkennen. Agnosten zijn mensen die denken dat we niet kunnen weten of er wel of niet een god is.

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden