PREMIUMvan bosbad tot blotevoetenpad

Zo heilzaam is de natuur voor je gezondheid

null Beeld

Onderzoek bewijst het keer op keer: we knappen op van groen. Naast een rondje door het park of uitwaaien op het strand biedt de natuur veel meer. Weleens een zweethut of bosbad geprobeerd?

Resi Lankester

Volgens Agnes van den Berg, omgevingspsycholoog en gespecialiseerd in onder­zoek naar natuur en gezondheid, is natuur van essentieel belang om je goed te voelen. Uit onderzoek blijkt dat groen – lees: planten en bomen – rust en ontspanning geeft, je geestelijk en lichamelijk weerbaar maakt en bijdraagt aan persoonlijke groei. Sterker nog: er is aangetoond dat hoe meer bomen er in de omgeving aanwezig zijn, hoe minder antidepressiva er in die buurt wordt gebruikt. En dat terwijl door de toenemende verstedelijking steeds minder stadsbewoners toegang hebben tot groen. Zorgelijk, want in de afgelopen vijftien jaar is het aantal Europeanen met mentale problemen met zestien procent toegenomen. Reden genoeg voor de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) om ‘groen’ hoog op de agenda te zetten*. Een Amerikaans onderzoek onder hartpatiënten toonde aan dat hun angstige gevoelens het snelst afnamen als ze afbeeldingen zagen van de natuur en geluiden hoorden van vogels, wind en zee. Ook zijn er lichamelijke voordelen, bleek uit eveneens Amerikaans onderzoek onder patiënten die een galblaasoperatie ondergingen: de ene helft had tijdens het herstel uitzicht op de natuur en de andere helft keek uit op een muur. De mensen die op de natuur uitkeken, voelden zich op bijna alle vlakken beter. Er is zelfs een term voor in de VS: ecotherapy. De ‘ecotherapeuten’ gaan ervan uit dat meer ‘met de natuur zijn’ ervoor zorgt dat ons hele systeem – fysiek en mentaal – beter gaat functioneren.

null Beeld

Buitenspelen

In de praktijk is het nog niet zo simpel om veel buiten te zijn en je te laten ‘helen’ door de natuur. Zeker in de winter zien we in sommige gevallen nauwelijks daglicht. We klimmen voor dag en dauw in de auto of trein, werken op kantoor, lunchen binnen omdat het koud is en gaan na zonsondergang terug naar huis, waar we voor de tv of laptop kruipen. De Amerikaanse wetenschapsjournalist Richard Louv schreef het boek Het laatste kind in het bos over dit ‘natuurtekortsyndroom’. Wat dat voor gevolgen kan hebben ervaren we hoogstwaarschijnlijk dagelijks: vermoeidheid, concentratieproblemen, ADHD, lusteloosheid, neerslachtigheid, overgewicht... de lijst is eindeloos. Wat is er allemaal te doen om die voordelen van de natuur en buiten zijn te benutten, los van dat rondje park? De fijnste puur-natuur-belevenissen op een rij.
*Bron: wur.nl/nl/onderzoek-resultaten/onderzoeksinstituten/environmental-research/show-wenr/who-benadrukt-belang-van-groen-voor-mentale-gezondheid.htm

null Beeld
null Beeld

Onderdompelen in de natuur

Een bosbad heeft niets te maken met water, wel met het ­reinigende effect van alles wat het woud te bieden heeft. De trend komt uit Japan, waar het shinrin yoku wordt genoemd. Een bosbad doe je onder begeleiding van een gids. Hij of zij geeft je gedurende de hele wandeling opdrachten die je in stilte uitvoert. De ene keer draait het om geur, dan weer om kleur of geluid. De kans is groot dat je tijdens je bosbadervaring met je meegebrachte vuilniszak een plek onder een boom opzoekt om daar te mediteren of gewoon in stilte met je ogen dicht te ervaren wat je hoort en ruikt en voelt. Een bosbad kun je bijvoorbeeld boeken via shinrin-yoku-academy.nl.

Tip

Kijk vooraf op Netflix de documentaire Fantastic fungi. Daarin wordt uitgelegd hoe bomen via een gigantisch en complex stelsel van schimmeldraden met elkaar in contact staan. Of lees Het verborgen leven van bomen van boswachter Peter Wohlleben.

Het blote-voetenplan

Het is een trend, overgewaaid uit de VS: earthing oftewel aarden. Op earthing.com is de documentaire The earthing movie te zien, over het helende effect van met blote voeten op de aarde staan. De gedachte erachter is dat we onszelf de hele dag letterlijk volladen met straling van onze telefoons, laptops, koelkasten, enzovoort. Hoe raken we die lading weer kwijt? Aanhangers van de aardingstheorie zeggen dat je dat doet door simpelweg contact te maken met de aarde. Want dat doen we door schoenen te dragen, in de auto te zitten en vaak in appartementen meters boven de grond te wonen maar weinig. Opvallend is wel dat er een flinke ‘aardingsindustrie’ is ontstaan rondom deze trend. Er zijn aardingsmatten te koop, aardingsdekens, kussenslopen, noem maar op. Goedkoper en waarschijnlijk fijner is gewoon iets vaker even je schoenen uit te doen als je op het strand, in het park of in het bos bent. Kwaad kan het in elk geval niet. Je kunt ook kiezen voor een wandeling die helemaal draait om blote voeten door te googlen op ‘blotevoetenpad’. In Brunssum is zelfs een heel ‘blotevoetenpark’. Hier loop je over allerlei ondergronden, van zand tot modder. Een voetmassage en buitenspeelervaring ineen!

null Beeld

In je kracht lopen

Dit gaat nog een stapje verder dan wandelcoaching. Je zou het een spirituele vorm van wandelen kunnen noemen. Tai chi is een Chinese vechtkunst, waarbij chi staat voor levenskracht. Met ChiWalking leer je die kracht te gebruiken. Daarnaast is er ook ChiRunning; een ontspannen en mindfulle manier van hardlopen.

null Beeld

Op weg helpen

Mocht je om wat voor reden dan ook een coach zoeken, denk dan aan een wandelcoach. Omgevingspsycholoog Agnes van den Berg deed er onderzoek naar. Ze ondervroeg veertig mensen met werkgerelateerde stress: twintig die een wandelcoachtraject volgden, en twintig die geen coaching kregen. De wandelcoachgroep had na het traject aanzienlijk meer plezier in het werk, meer zelfvertrouwen en voelde meer bevlogenheid. Negentig procent van de wandelgroep vond dat de natuur een meerwaarde had. Dat zat ’m in rust en ontspanning (75%), een gevoel van vrijheid en ruimtelijkheid (70%) en dat ‘buiten zijn’ ervoor zorgt dat je makkelijker praat (60%). Wandelcoaching heeft nóg iets wat het anders maakt: je beweegt en door dat (stevig) te doen, maak je gelukshormonen aan, zoals endorfine en dopamine.

Samen zweten

Journalist Resi Lankester deed een zweethutceremonie.

Het kampvuur brandt buiten. Met twintig mensen – mannen en vrouwen van alle leeftijden – kijken we naar de dansende vlammen. In de vuurzee smeulen de stenen die straks de zweethut gaan verwarmen. We kruipen, gehuld in badkleding of hamamdoek, achter elkaar de minuscule zweethut in. Het ­geraamte van de hut is gemaakt van wilgentakken, dat wordt bedekt met stapels wollen dekens. Zo blijft de warmte binnen, maar is er genoeg zuurstof. Onze roodgloeiende intentie-stenen worden een voor een binnengebracht. De temperatuur stijgt en de ingang wordt afgedekt. Los van wat oplichtende stenen, is het opeens aardedonker. En bloedheet. De opgieter laat de stenen sissen door er water en kruiden op te gooien. Het wordt razendsnel nog heter; het zweet druipt van mijn lijf. Overal om me heen hoor ik mensen diep ademen en zuchten, maar ik zie niks. Mijn hoofd begint te malen: is dit wel goed, is het niet te heet, kan mijn huid dit wel aan? Hoelang duurt dit? Om ons af te leiden, ­trommelt en zingt de opgieter. Dat kalmeert me. Ik besef dat wat ik nu ervaar, voor ons allemaal geldt.

null Beeld

We komen allemaal onze demonen tegen, hier in het gloeiend­hete duister. We zien elkaar niet, maar we zijn toch verbonden. Vier rondes lang doorstaan we de ­intense hitte en het surrealistische aardedonker. Aan het eind van ronde vier wordt een prachtige mantra ingezet die we al snel allemaal ongegeneerd en keihard meezingen. De hete hut gonst van onze emotioneel geladen stemmen. Ik krijg kippenvel ondanks de hitte. En dan mogen we de hut uit, eindelijk. “Zie dit als een wedergeboorte”, zegt de opgieter. “Alsof je de baarmoeder uitrolt.” Als klamme baby’s liggen we in het gras. Iedereen in zijn eigen post-zweet-roes. Ik voel me extreem ontspannen en merk hoe dicht mijn emoties aan de oppervlakte liggen. Als ik even later onder de koude buitendouche sta, biggelen de tranen over mijn wangen. Bevrijdend, is het woord dat mijn ervaring samenvat. Toch nét anders dan een dagje sauna.

null Beeld
null Beeld

Alles eruit zweten

Een andere bijzondere natuur­beleving is de zweethut. Deze traditie is afkomstig van de Lakota, de oorspronkelijke bewoners van Noord-Amerika. De Indianen gebruiken de zweethut om fysiek en mentaal te ontgiften. Bij een zweetceremonie komen alle elementen uit de natuur samen: de hut is gemaakt van houten takken bedekt met wollen dekens, de stenen gaan het vuur in en geven stoom af wanneer ze in de hut met water worden afgeblust. Een zweethutceremonie kan angsten, opgekropte emoties en stress losmaken.

Met golfbewegingen

Helen via water is een andere ontwikkeling. Via Netflix is de documentaire Resurface te zien: over hoe golfsurfen kan helpen bij een posttraumatische stressstoornis (PTSS). In Nederland biedt onder meer stichting Surfivor surflessen aan voor mensen met PTSS. De stichting is in 2019 opgericht door een politieman die thuiszat met posttraumatische stressklachten. Niets hielp hem. Op een dag ging hij met een vriend mee surfen en voelde hij een rust die hij al lang niet meer had ervaren. Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt inmiddels dat surftherapie inderdaad een helend effect heeft. Voor kinderen met bijvoorbeeld angst- of spanningsklachten kan surfen ook goed werken. Onder meer surfenmetemma.com biedt surftherapie aan voor kinderen.

null Beeld

Afweer opbouwen

Vind je een uitgebreide zweethutceremonie iets te heftig, dan is er natuurlijk nog dat andere eeuwenoude ritueel: de sauna. Hier wordt het – net als in de zweethut – tussen de ­tachtig en honderdtwintig graden. Dat de sauna officieel gezond is, lijkt inmiddels wel bewezen. Zweten is in feite niets anders dan vocht uitscheiden. En dat vocht komt onder meer uit vet-, spier- en huidweefsels. Samen met dat vocht komen afvalstoffen uit het lijf mee, waardoor een saunabezoek reinigend werkt. Dat geldt natuurlijk ook voor de huid: overtollig talg en vuildeeltjes komen er tijdens een flinke zweetpartij via de poriën uit. Daarbij geeft het je immuunsysteem een boost. Althans, als je de sauna op de juiste manier gebruikt en daardoor een kunstmatige koortsreactie oproept. Dat lukt het beste door de sauna-instructies goed op te volgen: eerst zo’n vijftien minuten goed opwarmen en dan een aantal minuten flink afkoelen, een aantal rondes lang. Zo stijgt de interne lichaamstemperatuur tot zo’n 39 graden. Die nagebootste koortsreactie zorgt ervoor dat er meer witte bloedcellen worden aangemaakt. Die zijn onderdeel van de afweer in ons lichaam, waardoor de kans op infecties afneemt.

null Beeld

Dat ruikt naar meer

In Nederland nog niet zo bekend, maar in de VS en Scandinavië in opkomst. Zogenoemde ‘healing gardens’ vind je vaak rondom ziekenhuizen, hospices en zelfs bij gevangenissen. Er zijn meerdere soorten; zo kan een tuin met bepaalde planten en kruiden mensen met alzheimer helpen om bij bepaalde herinneringen te komen (denk aan ‘ouderwetse’ geuren als lavendel, rozen en kruidnagel). Er zijn ook tuinen waarin je zelf kunt tuinieren of waar je in volledige stilte kunt wandelen om je zenuwstelsel tot rust te laten komen. ecotherapyheals.com en healinggarden.nl

null Beeld

Wel of niet?

De sauna is niet altijd en niet voor iedereen een goed idee.

  • Bij koorts is een sauna niet slim omdat het lichaam al oververhit is.
  • Bij hoofdpijn kan hitte vervelend voelen, maar bij sommige mensen werkt het juist verlichtend en de ene sauna is de andere niet.
  • Bij spataderen ligt het eraan hoe groot ze zijn. Omdat hitte de bloedsomloop stimuleert en de bloedvaten zich verwijden, kun je bij twijfel het beste even overleggen met de huisarts. Wintertenen hebben juist baat bij de sauna.
  • Zwanger? Doe dan de eerste maanden en de laatste maand sowieso rustig aan. Kort je saunabezoek iets in of kies voor een wat lagere temperatuur.
  • Bij (ernstige) hart- of huidklachten of bijvoorbeeld long covid, is het goed eerst even met een arts te overleggen voor advies op maat.
  • Over het algemeen geldt: luister naar je lichaam. Negeer het zandlopertje en ga eruit (of blijf liggen) wanneer je die behoefte voelt.

Fotografie: Getty Images, Stocksy | Met dank aan: Zweethut Noord/Live Your Nature

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden