PREMIUMGezondheid

17x wat je moet weten over bloed

null Beeld

Het is rood, het stroomt én het is van levensbelang. Tijd dus om ons bloed eens goed onder de loep te nemen.

Fija Nijenhuis

Bloedfabriek

Of je nu dertig of zeventig jaar bent, de hoeveelheid bloed in het lichaam is hetzelfde. De kwaliteit van bloed kan met het ouder worden wel wat achteruit gaan, zegt Esther de Waal, hematoloog in het Medisch Centrum Leeuwarden. “Bloed wordt gemaakt in de binnenkant van de botten, in het merg. Met het verstrijken van de levensjaren wordt ook deze bloedfabriek ouder. Daardoor ontstaan op latere leeftijd vaker bloedziektes.”

GOED BLOED

IJzer, vitamine B12 en foliumzuur zijn belangrijke bouwstoffen voor bloed. Wie gezond en gevarieerd eet, krijgt hiervan voldoende binnen. Bij twijfel: groene groenten (spinazie, postelein), volkorenproducten en noten bevatten veel ijzer. Vitamine B12 zit vooral in dierlijke producten, zoals vlees, melk en eieren. Wie veganistisch eet, wordt door het Voedingscentrum aangeraden een vitamine-B12-supplement te slikken of te kiezen voor voedingsmiddelen waaraan B12 is toegevoegd, zoals bepaalde vleesvervangers. Foliumzuur zit vooral in asperges, spinazie, lever, peulvruchten en volkorenproducten.

null Beeld
  1. Leukemie
    “Leukemie of bloedkanker komt voor bij alle leeftijden en kan zowel acuut als chronisch zijn”, zegt hematoloog Esther de Waal. “Bij acute lymfatische leukemie hopen zich in korte tijd grote hoeveelheden afwijkende witte bloedcellen op in het beenmerg.”
    De ziekte kan veel klachten veroorzaken, zoals bloedarmoede, infecties en wondjes die lang blijven bloeden. Chronische lymfatische leukemie is de meest voorkomende vorm van leukemie in Nederland. Jaarlijks krijgen tussen de acht- en negenhonderd mensen de diagnose. De ziekte geeft niet direct klachten en wordt vaak bij toeval ontdekt. “Deze variant zie je vaker bij mensen als ze ouder worden.”
    Chronische leukemie verloopt meestal ‘kabbelend’, maar er kan onverwacht een verslechtering in iemands gezondheid optreden. De Waal: “Gelukkig kunnen we tegenwoordig in het bloed bepaalde tumoreigenschappen bepalen. Daardoor weten we eerder hoe patiënten op een behandeling reageren. Soms is het beter een andere behandeling te kiezen. Doordat we er op tijd bij zijn, kunnen we iemand gerichter en meer op maat behandelen.”
  2. Trombose
    Bij trombose stolt het bloed te snel waardoor er bloedpropjes kunnen ontstaan. Er zijn twee soorten: trombose in slagaders en trombose in overige aderen. Trombose in slagaders kan een hartinfarct of herseninfarct veroorzaken. Trombose in overige aderen (veneuze trombose) kan onder andere een trombosebeen en een longembolie tot gevolg hebben. Bloedverdunners zijn goede middelen om bloedpropjes in aderen te voorkomen.
  3. Ziekte van Kahler
    “De ziekte van Kahler wordt alleen in Nederland nog zo genoemd. De officiële naam is: Multipel Myeloom. Deze vorm van bloedkanker ontstaat, net als leukemie, in het beenmerg. Het aantal cellen dat normaal gesproken antistoffen aanmaakt, neemt bij de ziekte van Kahler buitensporig toe. Doordat de cellen veel ruimte innemen, is er meer kans op bloedarmoede en infecties. Jaarlijks krijgen zo’n elfhonderd mensen met een gemiddelde leeftijd van zeventig jaar deze ziekte. Er wordt veel onderzoek naar gedaan, waardoor de behandelingen steeds beter worden. De overlevingskans is de afgelopen vijftien jaar sterk toegenomen”, aldus De Waal.

Nooit negeren!

Wordt een (onder)been in korte tijd dik en rood en voelt de huid gespannen aan, dan kan dat wijzen op trombose. Plotselinge kortademigheid en een pijnlijke ademhaling kan komen door een longembolie.

Trombose voorkomen

  • Strek tijdens lange autoritten of vliegreizen regelmatig de benen.
  • Blijf altijd in beweging.
  • Gebruik geen anticonceptiepil.
  • Rook niet.
  • Ook een operatie, erfelijke afwijkingen in het bloed, boezemfibrilleren en een zwangerschap verhogen het risico op trombose.
null Beeld

Zeg ’ns A, B of O
Aan het oppervlak van een rode bloedcel zitten allerlei moleculen. Sommige zijn specifiek voor een bepaalde bloedgroep. Zogenaamde antigeen-A-eiwitten horen bij bloedgroep A, antigeen-B hoort bij bloedgroep B, als beide eiwitten voorkomen, dan heb je bloedgroep AB en heb je ze allebei niet, dan heb je bloedgroep O.
De meeste Nederlanders hebben een bloedgroep die begint met O (47 procent) of A (42 procent). Minder vaak voorkomende bloedgroepen zijn B (8 procent) en AB (3 procent).

Positief of negatief?
Achter de bloedgroepletter volgt nog positief of negatief. Dat heeft te maken met een derde antigeen, de rhesusfactor: als de factor op je rode bloedcellen zit, ben je Rh-positief. Als die factor ontbreekt, ben je negatief. Niet alle bloedgroepen komen in elk land evenveel voor. Zo hebben mensen van Afrikaanse afkomst vaker A en komt bij Aziatische mensen vaker B voor.

O-negatief = positief
Is het handig als je van jezelf weet welke bloedgroep je hebt? Niet nodig. Bloedgroepen zijn vooral belangrijk als je bloed geeft of krijgt. In Nederland wordt bij een bloedtransfusie altijd eerst iemands bloedgroep bepaald. In een acute situatie, bijvoorbeeld na een verkeersongeval, is er soms geen tijd om de bloedgroep te bepalen. Gelukkig kunnen we één bloedgroep veilig aan iedereen geven: O-negatief. Ziekenhuizen hebben dit bloed dan ook altijd op voorraad. In Nederland is het veilig om bloed te krijgen en te geven. Ziekenhuizen hebben hier samen met bloedbank Sanquin een heel mooi systeem voor.

null Beeld

Blauwe plek

Dat de een sneller een blauwe plek krijgt dan de ander, is een kwestie van aanleg. Bij een blauwe plek zijn onderhuidse, fijne adertjes beschadigd, door stoten bijvoorbeeld. De plek verdwijnt na een aantal dagen vanzelf weer. Heel soms worden blauwe plekken veroorzaakt doordat bloed niet goed stolt. Ze ontstaan dan uit het niets en kunnen heel groot zijn. Is dat het geval én heb je ook vaak last van een bloedneus en gebitsbloedingen, dan is er mogelijk sprake van een stollingsstoornis. Een bekende aandoening waarbij bloed niet genoeg stolt, is de erfelijke ziekte hemofilie. Minder bekend is de ziekte van Von Willebrand, waarbij bloed ook onvoldoende stolt.

Bang voor bloed

Soms vallen mensen flauw als ze bloed zien. Er is dan sprake van een plotse, kortdurende bloeddrukdaling, het heeft niks met het bloed zelf te maken. Wel met de angst die iemand voelt. Flauwvallen door een onverwachte confrontatie met bloed is mogelijk te voorkomen door direct te gaan zitten met het hoofd tussen de benen. Bij een geplande bloedafname is het verstandig van tevoren voldoende te eten en drinken. Ook jezelf liggend laten prikken, verkleint de kans op flauwvallen.

null Beeld

4x bloed doneren

  1. Mannen mogen maximaal 5x per jaar bloed doneren, vrouwen 3x.
  2. Het hangt van de bloedgroep af hoe vaak iemand wordt opgeroepen om te doneren.
  3. Bij elke bloeddonatie wordt 500 ml bloed afgenomen.
  4. Tussen bloeddonaties moeten voor mannen minimaal 56 en voor vrouwen 122 dagen zitten.
null Beeld

Stel dat met een simpel bloedonderzoek al in een vroeg stadium kan worden aangetoond of er zich ergens in het lichaam kanker aan het ontwikkelen is, dan zou dat veel leed kunnen besparen. Wereldwijd doen wetenschappers hier onderzoek naar. Bij dit soort testen wordt gezocht naar minuscule tumordeeltjes in bloed, urine of oogvocht. Het is al mogelijk aan de hand van een bloedmonster te achterhalen of bij iemand borstkanker of darmkanker ontstaat. Deze test is alleen nog niet in gebruik in de gezondheidszorg. Op dit moment lopen er nog onderzoeken onder grote groepen mensen.

Zelf checken?

Je bloed laten testen via een commerciële (internet)aanbieder is in een minuut geregeld. Toch wordt dat door artsen sterk afgeraden. Het is beter om een afspraak te maken met iemand die kan helpen de uitslagen te interpreteren. Doe je dat op eigen houtje, dan bestaat de kans op onnodige ongerustheid. Bloeduitslagen zijn een momentopname en zeggen vaak niet alles. Niet voor niets wordt diabetes pas vastgesteld na meerdere bloedafnames. Ook uitslagen in het eigen patiëntendossier kunnen soms tot bezorgdheid leiden. Geadviseerd wordt om dan een deskundige te laten meekijken die kan uitleggen wat de uitslagen betekenen.

Corona in de aderen

Wie denkt net corona te hebben gehad, kan bloed (laten) testen op corona-antistoffen. Voor een laboratoriumtest wordt aangeraden twee tot drie weken te wachten alvorens de test te laten doen. Pas dan zijn eventuele antistoffen aanwezig. De test geeft niet aan of je het virus op het moment van de bloedafname hebt. Volgens het RIVM zitten er de nodige haken en ogen aan deze zogeheten serologische test. Zo is nog onduidelijk hoelang antistoffen tegen het virus in het bloed blijven. Ook is niet honderd procent duidelijk of de aanwezigheid van antistoffen ook betekent dat je immuun bent voor het virus. Verder hangt er een flink prijskaartje aan zo’n test: bij een laboratorium is € 50,- een gangbaar bedrag. Thuistesten kosten rond de € 20,-.

null Beeld

Wat is bloeddruk?

Om alle organen en spieren van zuurstof te voorzien, is druk nodig in de bloedvaten om bloed rond te pompen. Die druk noemen we bloeddruk. Op een bloeddrukmeter wordt de bloeddruk in twee waarden weergegeven. Het hoogste getal is de bovendruk: dat is de druk op het moment dat het hart samentrekt en het bloed krachtig in de slagaders pompt. Het lagere getal is de onderdruk: dit is de druk in de vaten tussen twee hartslagen in, als het hart zich ontspant.

null Beeld

No pressure!

  • 120/80 of lager > ideale bloeddruk
  • 140/90 of hoger > hoge bloeddruk
  • 180/110 of hoger > ernstig verhoogde bloeddruk
null Beeld

Hogedrukrisico’s

Met een hoge bloeddruk is de kans op een hartinfarct of beroerte groter. Een hoge bovendruk verhoogt dat risico méér dan een hoge onderdruk. Is de bovendruk een keer boven de 140, dan zegt dat niet zo veel. De Hartstichting adviseert om in dit geval opnieuw je bloeddruk te (laten) meten. Blijft de bovendruk boven de 140? Meet dan een week lang elke ochtend en avond je bloeddruk. Is de bloeddruk structureel te hoog? Neem dan contact op met de huisarts.

Bronnen: Hartstichting, kanker.nl, avl.nl, Voedingscentrum, Sanquin

Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden