PREMIUMHelp, mijn kind drinkt!

5x waarom alcohol verbieden een goed idee is

null Beeld

Journalist Carolien van Zutphen schrikt behoorlijk als haar vijftienjarige zoon bekent geregeld sterke drank te drinken. En veel ook. Moet ze boos worden of juist met hem in gesprek gaan om hem duidelijk te maken dat dat echt ongezond en gevaarlijk is voor zijn puberende brein?

Carolien van Zutphen

Oké, rustig blijven nu. Zojuist heeft mijn zoon me verteld dat hij alcohol drinkt. Geen biertje af en toe, maar rum. En wodka. Hij is net vijftien. Vijf-tien! In gedachten zie ik hem laveloos ergens in de bosjes liggen. Ik weet gewoon niet wat ik moet zeggen. Mijn oudere ­dochter is altijd keurig aan de cola. Het type: ‘Ik vind alcohol niet lekker en ben geen meeloper’. Mijn jongste is een totaal ander exemplaar. Hij heeft door de hele stad vrienden, is avonden weg en eerlijk ­gezegd hebben mijn man en ik geen idee wat hij dan allemaal uitvreet en met wie. Nu dus wel. Hij is aan de drank. Hou op nou, niet te groot maken, spreek ik mezelf streng toe. Hij is niet meteen verslaafd, maar aan het experimenteren. Heel normaal voor een puber, maar zie het maar te managen als ouder. Achteloos informeer ik hoe hij aan die drank komt. En waar ze die drinkfeestjes hebben. Alsof het de gewoonste zaak van de wereld is, vertelt hij dat je dan ‘gewoon even iemand appt die dat dan komt brengen’. Een achttienplusser dus, die daar dik aan verdient. Vijf euro extra per fles, maar dat lappen ze als vrienden met elkaar. Om het vervolgens uit plastic bekertjes samen op te drinken in een park in de stad. Niet bepaald het plaatje dat ik wens van de vrijetijds­besteding van mijn kind.

null Beeld

Leeftijdsgrens

Sinds 2014 is de leeftijdsgrens voor alcoholverkoop verhoogd van zestien naar achttien jaar. Ook is het voor jongeren onder de achttien verboden om op openbare plekken alcohol bij zich te ­hebben. Dit kwam doordat er meer ­bekend werd over de schadelijke effecten van alcohol, met name voor de hersenen van jongeren. De NIX18-campagne van de overheid die sinds 2003 loopt, heeft als doel om het beeld te versterken dat niet drinken en roken tot je achttiende normaal is. Toch heeft 47 procent van de jongeren tussen de twaalf en zestien jaar ooit gedronken in 2019. Maandelijks doet 19 ­procent van hen aan binge­drinken, wat betekent dat ze vijf glazen alcohol of meer bij één gelegenheid ­wegtikken. Hierdoor neemt de kans op acute ­gevolgen, zoals alcoholvergiftiging, ­geweld en ­ongevallen, toe.

null Beeld

De maatregelen – de NIX18-campagne en de leeftijdgrensverhoging voor alcohol van 16 naar 18 jaar in januari 2014 – lijken succes te hebben gehad, aangezien het alcoholgebruik in de periode 2003 tot 2015 is afgenomen. “Maar vanaf 2015 zijn de cijfers met betrekking tot alcohol­gebruik vrijwel onveranderd gebleven”, zegt Carmen Voogt, projectleider van het Expertisecentrum Alcohol van het Trimbos-instituut. “Uit onderzoek weten we dat als je het alcoholgebruik onder jongeren en volwassenen echt naar beneden wilt krijgen er drie beleidsmaatregelen moeten worden genomen. Ten eerste: het verminderen van de beschikbaarheid van alcohol, bijvoorbeeld door het aantal verkooppunten te verminderen en de openingstijden te verkorten. Daarnaast helpt het om alcohol duurder te maken. Dat raakt zeker jongeren, die minder te besteden hebben. Ten derde is het totaal verbieden van reclame voor alcohol doeltreffend, zeker voor jongeren aangezien zij er gevoelig voor zijn.”

Strafbaar

Jongeren onder de achttien jaar zijn strafbaar als ze alcohol bij zich hebben. Of alcohol drinken op openbare plekken, zoals een winkelcentrum of sportkantine. Tussen de twaalf en zestien jaar is deze boete vijftig euro. Jongeren van zestien en zeventien jaar betalen honderd euro.

In het Nationaal Preventieakkoord dat in 2018 is ondertekend staan doelstellingen, ambities en acties om problematisch alcoholgebruik in Nederland terug te dringen. En ja, alcoholgebruik bij jongeren wordt per definitie als problematisch beschouwd. “Een van de doelstellingen van het Preventieakkoord is dat alcoholgebruik onder jongeren, in het bijzonder bingedrinken, met 26 procent afneemt”, vertelt Carmen Voogt. “Het RIVM heeft onderzocht dat we met de huidige maatregelen die ­doelstelling niet ­zullen ­behalen. Om echt iets te veranderen zal er toch iets met die drie maatregelen ­moeten gebeuren. Of dat lukt is een tweede, gezien de weerstand vanuit de alcohol­industrie. Er wordt veel geld ­verdiend aan alcohol.”

null Beeld

Jeugdige overmoed

Eerst maar eens kijken naar de maatregelen bij ons thuis. Het schokkendst vind ik misschien nog wel dat mijn zoon het heel normaal vindt dat hij drinkt. Oké, mijn man en ik drinken bij gelegenheid een wijntje of biertje, maar dat onze vijftien­jarige doordeweeks en elk weekend drinkt, vinden we echt niet goed. “Hoezo?” Als ik er met mijn zoon over probeer te praten, kijkt hij met zijn één meter negentig verbaasd op me neer. Hij heeft het allemaal heus wel onder controle. Zijn jeugdige overmoed beangstigt me. Ik ken de verhalen over comazuipen en ben bang dat dit hem overkomt. In 2020 werden 840 jongeren onder de achttien jaar voor een alcoholvergiftiging behandeld op de spoedeisende hulp in een ziekenhuis. Oorzaak: hun puberende brein kan geen grote hoeveelheden alcohol aan. Een glas of vijf kan al genoeg zijn om in coma te raken. Ze raken niet aangeschoten, zoals dat bij volwassenen gaat. Ze worden niet sloom, praten niet met ­dubbele tong of gaan zwalkend ­lopen. Van lang leve de lol kunnen ze echter zomaar in een comateuze toestand ­schieten. Ook grote kerels van vijftien.

Zien drinken doet drinken

Al vanaf hun tweede kunnen kinderen alcohol van frisdrank onderscheiden. Ouders die zelf alcohol drinken, hebben vaker kinderen die (op jongere leeftijd) beginnen met drinken en grotere hoeveelheden gaan drinken.

Hoe brengen we onze zoon aan het verstand dat alcohol een slecht idee is? Als we samen met hem in gesprek gaan, voelt hij dat als een aanval, met nul resultaat. Als een van ons iets met hem samen doet en een momentje pakt, werkt dat beter. Zo bekent mijn zoon aan mijn man dat hij zich leuker en losser voelt als hij wat op heeft. Natuurlijk drukken we hem op het hart dat hij al leuk genoeg is van zichzelf, maar hij reageert met een onverschillig schouderophalen. Ons mantra dat je van alcohol dom, dik en ziek wordt en dat bij vijf glazen of meer er risico op een coma is, slijt maar matig in. Superfrustrerend. Waar is de tijd gebleven dat hij nog gewoon deed wat wij zeiden?

null Beeld
  1. Alcoholgebruik bij jongeren gaat vaak samen met geweld en agressie, ongevallen, verkeersongelukken en onveilige seks.
  2. Als jongeren door alcohol een black-out krijgen, werken hun hersenen tijdelijk niet goed. Als dit vaker gebeurt, kan het brein blijvend beschadigd raken.
  3. Alcohol verstoort de ontwikkeling van de hersenen. Hierdoor kunnen jongeren die geregeld drinken concentratieproblemen krijgen. Ook kan het gevolgen hebben voor hun geheugen en intelligentie.
  4. Veel drinken kan het hart, de lever en de maag beschadigen. Ook wordt de kans op kanker groter.
  5. Wie jong begint met drinken, loopt meer kans dat hij later verslaafd raakt aan alcohol.

Duidelijk verbod

Volgens Jacqueline Krouwel, preventie­deskundige bij Jellinek, is grenzen stellen essentieel als het om de alcohol­opvoeding gaat. “Ouders denken soms dat vriendschappelijk contact meer ­zoden aan de dijk zet dan grenzen stellen, waardoor kinderen stiekem zouden gaan drinken,” vertelt ze. “Verschillende onderzoeken tonen juist aan dat een duidelijk verbod van niet drinken tot je achttiende goed werkt. Kinderen van dit type ouders beginnen later met drinken en drinken dan meestal ook minder. Verbind consequenties aan het overtreden van de regels en handhaaf die ook,” adviseert ze. “Zelfs als kinderen zich er niet aan houden, wordt er altijd nog minder gedronken dan wanneer er geen of soepele regels zijn. Bovendien kunnen jongeren hun ‘strenge ouders’ als excuus gebruiken om te ontkomen aan groepsdruk: ‘Nee, ik drink niet. Ik kom echt in de problemen als mijn ouders erachter komen’.

null Beeld

Ouderlijke missie

Grenzen stellen en sancties, bij ons werkt het. Ook al probeert mijn zoon zijn overduidelijke alcoholkegel te verklaren doordat hij naast iemand stond die dronk – ja dûh – hij wast vervolgens wel zonder mopperen onze auto’s. De straf die we vooraf samen met hem bedachten. Hij is meer thuis, beter aanspreekbaar en drinkt nauwelijks meer. Als ik op een dag een ongeopende fles kokoslikeur achter zijn bed vind, word ik woedend. Wat flikt hij me nu? Hakkelend vertelt hij dat hij het in bewaring heeft voor een vriend, omdat die ­anders ruzie krijgt met zijn ­ouders. Hij heeft niet gedronken, echt, echt, écht niet! Ik geloof hem, maar waarom, waaróm heeft hij die fles op z’n kamer? Hoe stom kun je zijn? Hij schiet vol. Eigen­lijk vindt hij het al een tijdje niet meer leuk, het drinken. Gisteren was er alweer een meisje hysterisch aan het huilen en liep een jongen kachel het water in. We hebben een goed gesprek over groepsdruk. Over je eigen weg volgen en geen alcohol in bewaring nemen van anderen. Gewoon helemaal niks meer met alcohol. Om hem te steunen blijven mijn man en ik ook alcoholvrij. Alles bij elkaar helpt het. Mijn zoon vertelt het als hij een appje krijgt met de vraag of hij komt drinken. ‘Ik heb gedoe met mijn ouders’ gebruikt hij als excuus voor iets dat al eigenlijk niet meer zo tof was. Hij neemt afstand van de groep waarmee hij ging hijsen. Niet dat het helemaal niet meer gebeurt. Zo af en toe drinkt hij een biertje op een feestje bij kinderen die wél mogen drinken van hun ouders. Nee, we vinden het niet goed, maar hem verbieden om naar zijn vrienden te gaan helpt ­zeker niet. In contact blijven, blijven zeggen dat drinken gewoon geen goed idee is en hem zo goed mogelijk door de ­impulsieve puberteit loodsen, dat is ­voorlopig onze missie.

Veilige omgeving

Je puber thuis laten drinken, in een veilige omgeving, zodat je het kunt monitoren. Samen aan de vrijmibo, is dat een goed idee? Nee. Uit onderzoek blijkt dat thuis drinken de kans vergroot dat een kind meer gaat drinken, ook als dat onder toezicht van ouders is.

null Beeld
  1. Geef het goede voorbeeld
    “Als je als ouder in een borrelcultuur zit, is dat het beeld dat je meegeeft aan je kind. Kinderen van ouders die niet of nauwelijks drinken, ervaren het als een drempel om dat zelf te gaan doen. Mijn advies is om zeker vanaf groep acht niet of met mate te drinken in het bijzijn van je kinderen. Ook geen alcoholvrij bier of wijn. Het gaat erom dat je je kind niet wil leren dat er bij een feestje of iets leuks alcohol hoort.”
  2. Houd contact
    “Het gezinsleven is vrij bepalend bij de alcoholopvoeding. Stimuleer de leuke dingen die je kind laat zien. Houdt het van een bepaalde sport, ga dat dan samen doen. Als een kind gewend is dat je als gezin dingen met elkaar onderneemt, zal het eerder geneigd zijn om open te zijn over bijvoorbeeld alcohol. De truc is om in gesprek te blijven. Als pubers zich terugtrekken, is dat vaak een teken dat er wat aan de hand is.”
  3. Begin er vroeg mee
    “Kinderen van een jaar of elf zijn vaak nieuwsgierig. Ook naar alcohol. Dat is hét moment om duidelijke afspraken met ze te maken over de leeftijd waarop ze zelf alcohol mogen gaan drinken. Dat is gemakkelijker dan wanneer je kind al is begonnen met drinken.”
  4. Oefen scenario’s
    “Wees betrokken en geïnteresseerd in je kind en praat over alcoholgebruik. Niet te vaak en te veel, maar laat het zo af en toe terugkomen. Heb het bijvoorbeeld over vragen als: hoe gaan anderen in de klas hiermee om? En wat doe je als anderen drinken en jou wat aanbieden? Neem scenario’s door, dat kan je kind gebruiken als het in het echte leven in zo’n situatie komt.”
  5. Praat met andere ouders
    “Onderzoek of het ­mogelijk is om met andere ouders ­afspraken te maken over geen alcoholgebruik. Zo help je elkaar bij het handhaven van regels. Ook is het handig om bij andere ouders te checken of het écht zo is dat hun kinderen wel mogen drinken.”

Meer informatie

• jellinek.nl
Jellinek Advieslijn: 088-505 1220, elke werkdag 8.30 tot 17.00 uur
• expertisecentrumalcohol
.trimbos.nl

• nix18.nl

Fotografie: getty images, shutterstock

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden