OCD Beeld Getty Images
OCDBeeld Getty Images

Alles over OCD: dít zijn de symptomen, oorzaken en behandelingen

Moet bij jou alles altijd netjes liggen en check jij alle deuren en ramen altijd 34 keer voordat je van huis vertrekt? Dat is helemaal niet erg, maar het moet niet je dagelijkse leven beïnvloeden. Mocht dat wel het geval zijn, dan spreek je van OCD. Maar wat is dit precies?

Demi SchoenmakersGetty Images

Maak jij je zorgen, omdat je jezelf herkent in dingen die je hier leest? En vermoed je dat je last van OCD hebt? Praat daar dan over. Dat kan met iemand in je eigen omgeving die je vertrouwt of met je huisarts. Je kunt ook gratis en anoniem contact opnemen met een professionele hulpverlener van de hulplijn MIND Korrelatie.

Wat is OCD?

OCD staat officieel voor obsessive compulsive disorder. Dit is een psychiatrische stoornis die wordt gekenmerkt door obsessieve gedachten en/of compulsieve handelingen.

Je voelt je bijvoorbeeld verplicht om schoon te maken, te tellen of te hamsteren. Deze dwanghandelingen of -gedachten gaan meestal gepaard met angst, walging of een ander vervelend gevoel. Deze handelingen of gedachten kosten zoveel tijd en energie dat het je dagelijkse leven in de weg zit. Het heeft dan ook een grote invloed op je leven.

Is OCD een vorm van autisme?

Het komt zeker voor dat autisten wat trekjes hebben van OCD, maar het is niet hetzelfde of een onderdeel van.

Waarschijnlijk doel je op ‘preoccupatie’. Dit is een extreme belangstelling voor een bepaald onderwerp. Dit is iets wat je vaak ziet bij mensen met autisme.

Bezig zijn met een preoccupatie, zoals het ordenen of aanraken van voorwerpen, is voor veel mensen met autisme erg bevredigend. Het zorgt voor rust in hun hoofd en ontspanning. Een onderbreking kan bij hen vaak leiden tot angst en stress. Dat is een groot verschil met met OCD. Bij mensen met OCD leiden de handelingen en/of gedachten juist tot angst en onrust.

Wat is het verschil tussen OCD en OCS?

Het enige verschil tussen OCD en OCS is de afkorting. OCD staat voor de engelse term obsessive compulsive disorder, terwijl OCS de afkorting is voor het Nederlandse: obsessieve-compulsieve stoornis.

Aangezien vooral de Engelse afkorting wordt gebruikt en de stoornis met dwang te maken heeft, wordt steeds vaker de benaming obsessieve-compulsieve dwangstoornis gebruikt. Hoe dan ook: met OCS en OCD wordt hetzelfde bedoeld.

Wat zijn de symptomen van OCD?

OCD omvat eigenlijk twee verschillende categorieën qua symptomen: obsessies en dwanghandelingen. Veel mensen met een dwangstoornis ervaren zowel obsessies als dwanghandelingen, maar sommigen hebben van één categorie last.

Symptomen en voorbeelden van obsessies

Obsessies kunnen van invloed zijn op je concentratie op je werk of ze kunnen je er zelfs van weerhouden om naar werk of ergens anders te gaan.

Je kunt eigenlijk overal obsessieve gedachten over hebben, maar veel voorkomende thema’s zijn:

  • Zorgen over ziektes, vuil of allergieën
  • Angst om jezelf of iemand anders iets aan te doen
  • Angst om iets aanstootgevends of obsceens te zeggen
  • De behoefte om je bezittingen uitgelijnd, geordend of symmetrisch neer te leggen of te zetten
  • Expliciete seksuele of gewelddadige gedachten
  • Zorgen over dingen weggooien
  • Je seksuele verlangens of geaardheid in twijfel trekken
  • Zorgen over de gezondheid en veiligheid van jezelf of je dierbaren

Maar wanneer ben je precies geobsedeerd door iets of een bepaalde gedachten? Symptomen van obsessies zijn:

  • Je kunt het niet loslaten
  • De gedachte keer steeds terug in je hoofd, al probeer je er niet aan te denken
  • De gedachte voelt niet als jouw eigen gedachte, maar alsof-ie opgedrongen wordt aan je
  • De gedachten zorgen voor onrust en stress

Symptomen en voorbeelden van dwanghandelingen

Het is soms lastig te oordelen of je last hebt van dwanghandeling, daarom zetten we een paar voorbeelden van dwangmatig gedrag bij OCD op een rij. Herken jij jezelf in een of meerdere dwanghandelingen en heb je het gevoel dat het je dagelijkse leven in de weg zit? Neem dan contact op met je huisarts, hij of zij kan je verder helpen.

  • Je handen, voorwerpen of lichaam extreem vaak wassen
  • Objecten op een specifieke manier ordenen of uitlijnen
  • Specifieke zinnen vertellen of herhalen
  • Iets een bepaald aantal keren aanraken
  • Geruststelling van anderen zoeken
  • Bepaalde objecten verzamelen of meerdere van hetzelfde item kopen
  • Voorwerpen verbergen waarmee je jezelf of iemand anders pijn zou kunnen doen
  • Mentaal je acties doornemen om er zeker van te zijn dat je niets bent vergeten en niemand anders schade hebt aangebracht

Oorzaken en gevolgen

Het is moeilijk te spreken van oorzaken en gevolgen van OCD, we leggen je uit waarom.

Wat zijn de oorzaken?

Er is niet één oorzaak aan te wijzen hoe een dwangstoornis als OCD ontstaat. Er zijn namelijk meerdere risicofactoren, denk hierbij aan een combinatie van erfelijkheid, lichamelijke oorzaken, persoonlijke eigenschappen en traumatische gebeurtenissen.

Wanneer dwangstoornissen vaker in de familie voorkomen, is de kans dat je last krijgt van een dwangstoornis groter. Verder hebben sommige mensen simpelweg meer aanleg voor een dwangstoornis, doordat bepaalde processen in hun hersenen anders lopen dan bij mensen zonder psychische klachten. Of je hebt bepaalde persoonlijke eigenschappen die je vatbaarder maken voor het krijgen van een dwangstoornis. Als je snel angstig bent of veel behoefte hebt aan controle, kan dit een risicofactor zijn bij de ontwikkeling van een dwangstoornis.

Ook kan het gebruik van bepaalde medicijnen invloed hebben op het ontstaan van een dwangstoornis. En dan kan een dwangstoornis ook nog ontstaan door stressvolle omstandigheden of traumatische gebeurtenissen.

Wat zijn de gevolgen?

OCD kan grote impact hebben op je leven. Bezig zijn met obsessieve en dwangmatige gedachten en handelingen is tijdrovend en vermoeiend. Hierdoor kom je minder goed of niet toe aan je dagelijkse bezigheden of sociale activiteiten. De gevolgen kunnen zijn dat je je eenzaam of minderwaardig gaat voelen. Ook kan het voor stress op je werk zorgen.

Bepaalde dwanghandelingen kunnen ook gevaarlijk zijn voor je gezondheid, zoals het vermijden van ziekenhuizen of het vele wassen door bijvoorbeeld smetvrees. Als de stoornis al tijdens je kinder- of tienerjaren begint, kan dit een negatief effect hebben op de ontwikkeling tot volwassene.

Is er een behandeling voor OCD?

Om OCD te behandelen is het van belang dat je de diagnose door een professional laat stellen. Daarna kan gelijk gestart worden met een passende behandeling.

Er zijn verschillende mogelijkheden om van je OCD af te raken. Voorbeelden zijn psychologische behandelingen, medicijnen of een combinatie.

Psychologische behandeling

Tijdens een psychologische behandeling ga je samen met een psycholoog aan de slag om de dwanggedachten en -handelingen te verminderen. Het doel van deze behandeling is om leren gaan met de dwanggedachten, stoppen met de dwanghandelingen en situaties niet meer vermijden.

Er zijn twee verschillende aanpakken: exposure met responspreventie of cognitieve therapie. Bij de eerste behandeling ga je jezelf blootstellen aan de situatie waar je bang voor bent. Steeds een stukje verder, totdat je geen dwanghandelingen meer uitvoert. Cognitieve therapie pakt daarentegen juist de gedachten aan die de angst en onrust oproepen.

Medicijnen

Er kunnen ook medicijnen gebruikt worden om je dwangstoornis te verminderen, maar deze medicijnen worden wel alleen voorgeschreven door je huisarts. Het gaat meestal om antidepressiva. Hoewel die in eerste instantie ontwikkeld zijn tegen depressies, werken ze vaak ook goed tegen een dwangstoornis. Wanneer de medicijnen goed werken en je een lange periode stabiel bent, kan er geprobeerd worden in stappen af te bouwen. Doe dit altijd in overleg met je zorgverlener.

Is OCD te genezen?

Een dwangstoornis gaat meestal niet vanzelf over, maar het helpt wel als je goede steun en begeleiding krijgt van je dierbaren en hulpverleners. Deze stoornis is dus goed te verhelpen, maar wel alleen met de juiste behandeling. Dit is alleen nodig als jouw klachten een te grote impact hebben op jouw dagelijks leven.

Actrice Tina de Bruin open over psychische hulp:

Bron: Healthline

Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden